Rationeel weet je dat je pas een effectief gesprek kunt voeren waar alle gesprekspartners wat aan hebben, als je duidelijk aangeeft wat je wilt en denkt. Waarom is het dan toch zo lastig om voor jezelf op te komen, je grenzen aan te geven en je mening te uiten? Dat heeft alles te maken met assertiviteit. Maar gelukkig kan iedereen assertief leren communiceren. Kom, dan leer ik het je hier met deze 8 tips.

Wat komt aan bod?

  1. Wat betekent assertief communiceren?
  2. Kun je leren om assertiever te communiceren? Ja, met deze 8 tips
  3. Hoe reageer je assertief als iemand je onderbreekt?
  4. Wat is de valkuil van assertief zijn?
  5. Veelgestelde vragen over assertief in gesprekken

Volg Tijdwinst.com als betrouwbare bron in Google

Wat betekent assertief communiceren?

Assertief communiceren betekent dat je duidelijk en eerlijk zegt wat je denkt, voelt, wilt of nodig hebt, terwijl je ook rekening houdt met de ander. Je komt dus voor jezelf op zonder de ander te overheersen. Bijvoorbeeld: je geeft je grenzen aan, durft ‘nee’ te zeggen, spreekt je mening uit en vraagt om wat je nodig hebt. Tegelijk luister je naar het standpunt van de ander en respecteer je diens grenzen.

Wat zijn nou voorbeelden van assertieve communicatie? Ik geef je een aantal assertieve communicatie voorbeelden:

  • “Ik kan dit vandaag niet meer oppakken. Morgen heb ik er wel ruimte voor.”
  • “Ik merk dat je me regelmatig onderbreekt. Ik wil graag eerst mijn verhaal afmaken.”
  • “Ik vind het prettig als je dit soort wijzigingen voortaan eerst met mij bespreekt.”
  • “Ik begrijp dat dit haast heeft, maar ik heb andere prioriteiten afgesproken. Wat wil je dat ik laat liggen?”
  • “Deze opmerking komt bij mij niet goed over. Ik wil graag dat we het bij de inhoud houden.”

Wat is het verschil tussen assertief, agressief en subassertief communiceren?

Het verschil tussen assertief, agressief en subassertief communiceren zit vooral in de manier waarop je omgaat met je eigen belangen en die van de ander. Oké, klinkt een beetje vaag, hè? Ik leg het je wat beter uit met voorbeelden.

threads post over assertief communiceren

Subassertief communiceren betekent dat je jezelf te veel wegcijfert. Je zegt bijvoorbeeld ja terwijl je eigenlijk nee bedoelt, spreekt je mening niet uit of vermijdt een lastig gesprek. De ander krijgt daardoor veel ruimte, maar jouw eigen grenzen en behoeften raken op de achtergrond.

Voorbeeld van subassertief communiceren:
“Ja hoor, ik doe het wel”, terwijl je agenda eigenlijk al vol zit.

Agressief communiceren is het tegenovergestelde. Je komt sterk op voor je eigen belangen, maar houdt te weinig rekening met de ander. Je kunt bijvoorbeeld verwijtend, dwingend of kleinerend reageren. Je krijgt misschien snel je zin, maar de kans op weerstand of conflict neemt toe.

Voorbeeld agressieve communicatie:
“Je moet eens ophouden met steeds werk bij mij neer te leggen”, terwijl je denkt: luiwammes!

Assertieve communicatie zit dus eigenlijk hier tussenin. Je zegt duidelijk wat je denkt, wilt of nodig hebt terwijl je respect houdt voor de ander. Je bewaakt je grenzen zonder over die van iemand anders heen te gaan.

Kun je leren om assertiever te communiceren? Ja, met deze 8 tips

Sommige mensen zijn van nature zelfverzekerder en daarmee vaak ook assertiever. Maar assertiviteit is voornamelijk een communicatievorm die aan te leren is. Met de volgende 8 tips leer je om assertiever te worden tijdens gesprekken. Dit helpt om effectieve gesprekken te voeren waar zowel jij als je gesprekspartner iets aan hebben:

  1. Wees duidelijk.
  2. Luister naar wat de ander te zeggen heeft.
  3. Denk ook aan je lichaamstaal.
  4. Gebruik de ik-boodschap.
  5. Zorg dat je mening constructief is.
  6. Leg de ander nooit jouw mening op.
  7. Zeg ‘nee’.
  8. Blijf kalm.

1. Wees duidelijk

Assertiviteit draait om duidelijke en heldere communicatie: zeggen wat je bedoelt en daar niet omheen draaien. Als je niet assertief bent, voelt dat misschien confronterend. Je verlangt dan waarschijnlijk naar harmonie en gaat het liefst conflicten uit de weg. Wat je hier echter vergeet, is dat duidelijkheid ook juist heel vriendelijk kan zijn, mits dit op een assertieve (respectvolle) manier gebeurt.

Door duidelijk te zijn, weet de ander precies wat hij aan je heeft. En ook: wat je van hem verwacht.

Praktijksituatie

Ik was laatst aanwezig bij een van tijdwinst’s assertiviteitstrainingen en daar hoorde ik een perfect voorbeeld van een situatie waar assertief communiceren eigenlijk vriendelijker is dan onduidelijk zijn:

Iemand gaf een briefing aan een collega. Omdat ze merkte dat hij het druk had, gaf ze hem geen harde deadline, terwijl zij die eigenlijk wel van haar manager had gekregen. Maar ze wilde hem niet onder druk zetten. Ook in de briefing zelf was deze mevrouw niet duidelijk over wat ze wenste, omdat ze het gevoel had dat die manier van communiceren agressief over zou komen.

assertief communiceren is niet alleen maar zenden, maar ook luisteren

Ze bedoelt het duidelijk goed, maar haar gebrek aan assertiviteit leverde haar twee problemen op. Allereerst had haar collega andere werkzaamheden prioriteit gegeven, waardoor zij zich zorgen moest maken dat de opdracht niet op tijd af zou komen. De collega kwam zelf in de knel, toen hij hoorde dat zij wel een harde deadline had gekregen. Dus hij werkte rap aan de opdracht om die toch nog af te krijgen. Maar toen hij de opdracht ingeleverd had, bleek het door haar onduidelijke briefing niet te voldoen aan haar wensen; de collega moest weer opnieuw beginnen. Niet echt productief dus, hè?

2. Luister naar wat de ander te zeggen heeft

Assertief communiceren gaat niet alleen om duidelijk maken wat jij te zeggen hebt, maar het gaat ook juist om aandachtig luisteren naar de ander. Dit betekent dat je iemand laat uitpraten, actief luistert (oogcontact, knikken etc.) en vragen stelt, zodat er geen ruimte voor miscommunicatie is. Laat de ander merken dat je zijn verhaal serieus neemt.

3. Welke lichaamstaal past bij assertieve communicatie?

Ik benoemde al even het oogcontact, maar ook met je lichaamshouding, je gezichtsuitdrukking en gebaren kun je zelfvertrouwen uitstralen én laten merken dat je luistert naar de ander. Niet alleen wat je zegt is namelijk belangrijk, maar ook hoe je het zegt.

In onderstaande video vertel ik je graag meer over hoe je jouw lichaamstaal overtuigender kunt maken, zodat je je boodschap kracht bij zet:

4. Gebruik de ik-boodschap

Om beschuldigingen en aannames te voorkomen, is het handig om de ik-vorm te gebruiken. Je legt dan namelijk de focus op hoe een situatie op jou overkomt en hoe je je daarbij voelt. Dit zorgt ervoor dat je boodschap assertief overkomt, in plaats van agressief.

Bijvoorbeeld:

  • Zeg: “Ik merk dat je tegenwoordig vaak later binnenkomt, hoe komt dat?”
  • In plaats van: “Je komt altijd te laat.”

5. Zorg dat je mening constructief is

Naast het gebruiken van de ik-vorm helpt ook het geven van constructieve feedback dat het gesprek niet uitmondt in een conflict. Voor constructieve feedback vermijd je:

  • De feedback op de persoon te geven, in plaats van het gedrag;
  • Woorden als ‘nooit’, ‘altijd’, ‘niemand’, ‘iedereen’;
  • Het vergelijken van de ander met andere personen.

Om ervoor te zorgen dat de ander echt iets aan jouw feedback heeft, deel je ook welk gewenst gedrag je wilt zien. De ander kan dit namelijk niet raden. Als je dit niet aangeeft, bestaat de kans dat je gesprekspartner het volgende keer alsnog niet oppakt op de manier die jij voor ogen had.

6. Leg de ander nooit jouw mening op

Een belangrijk verschil tussen assertiviteit en agressiviteit is de manier waarop je met anderen omgaat. Bij zowel assertiviteit en agressiviteit uit je namelijk jouw mening en kom je voor jezelf op, maar bij assertiviteit houd je ook rekening met de mening van een ander. Zodra jij je eigen mening gaat doordrukken, verandert assertiviteit in agressiviteit.

assertief communiceren is voor jezelf opkomen met respect voor de ander

7. Zeg nee

Assertiviteit is je afvragen waar je echt behoefte aan hebt en daar vervolgens naar handelen. Dat betekent dat je ‘nee’ zegt wanneer je niet voldoende tijd, energie of zin hebt of juist ‘ja’ als er kansen op je pad komen die je niet wilt weigeren.

Nee zeggen is misschien lastig, maar onthoud dat je alle recht hebt om nee te zeggen.

Het wordt wellicht makkelijker als je met de ander meedenkt over een oplossing. Stel dat je leidinggevende een adhoc verzoek heeft voor een taak, maar jij hier geen tijd voor hebt?

Dan zeg je bijvoorbeeld:
“Nee, ik heb hier momenteel geen ruimte voor. Ik ben bezig met project A en dit moet aan het einde van de week af zijn.”

Samen met je leidinggevende kun je vervolgens beslissen welke werkzaamheden prioriteit hebben.

8. Blijf altijd kalm

Hoewel assertief communiceren betekent dat je je emoties durft te uiten, is dit iets anders dan je emoties de overhand laten krijgen in gesprekken. En daarmee bedoel ik vooral de emotie ‘woede’. Jouw standpunt komt namelijk veel beter over als je kalm je argumenten geeft. Wanneer woede de overhand krijgt, verdwijnt rationeel denken vaak naar de achtergrond. Terwijl dat precies is wat je nodig hebt om de ander te overtuigen.

Ook wanneer je feedback krijgt die je misschien niet leuk vindt om te horen en/of waar je het niet mee eens bent, is assertief reageren belangrijk. Probeer de feedback niet als een persoonlijke aanval te zien. Probeer jezelf aan de hand van deze feedback te verbeteren en te ontwikkelen. Ga feedback als een kans zien, in plaats van een persoonlijke aanval.

Wat als feedback fout gegeven wordt?

Natuurlijk hoop je dat je gesprekspartner constructieve feedback geeft op de manier die ik eerder in dit artikel heb besproken. Is dit niet het geval? Stel dan vragen waaruit duidelijk wordt:

  • Over welk gedrag je gesprekspartner het heeft: “Kun je een voorbeeld benoemen?”
  • Hoe de ander zich hierbij voelt: “Waarom is het zo belangrijk voor jou dat ik het op die manier doe?”
  • Wat het gevolg is als je het gedrag niet aanpast: “Wat gebeurt er als ik het op mijn manier blijf doen?”
  • Wat de ander als gewenst gedrag ziet: “Hoe wil je dat ik het voortaan oppak?”

Op deze manier voorkom je miscommunicatie en maak je van een lastig feedbackmoment een effectief gesprek waar jullie allebei echt iets aan hebben.

Hoe reageer je assertief als iemand je onderbreekt?

Assertief communiceren is zelf zenden, maar ook actief luisteren. Maar wat als de ander je niet hetzelfde respect geeft? Kortom: hoe ga je assertief om met iemand die je onderbreekt?

Als iemand je onderbreekt, reageer je assertief door rustig te benoemen wat er gebeurt en duidelijk aan te geven wat je nodig hebt. Je hoeft de ander dus niet af te kappen met dezelfde felheid. Juist door kort en kalm te blijven, houd je de regie over het gesprek.

Je kunt bijvoorbeeld zeggen:
“Ik wil mijn punt graag even afmaken. Daarna hoor ik graag wat jij ervan vindt.”

Blijft iemand het doen? Maak je grens dan iets explicieter.

Zeg bijvoorbeeld:
“Ik vind het lastig om mijn verhaal duidelijk te maken als ik steeds word onderbroken. Kun je me even laten uitpraten?”

Het belangrijkste is dat je bij het concrete gedrag blijft en niet gaat vingertje wijzen. Daarmee maak je het namelijk persoonlijk en is de kans groter dat de ander in de verdediging schiet.

Wat is de valkuil van assertief zijn?

Je moet bij assertief gedrag erop letten dat je niet vervalt in subassertief gedrag of juist doorslaat, zodat je agressief gedrag vertoont. Wat ik ook echter gehoord heb tijdens de cursussen gesprekstechnieken vooral, is dat mensen bang zijn dat het te gekunsteld aanvoelt… alsof het een trucje is dat even toegepast gaat worden. Assertief communiceren voelt vooral gekunsteld als je te veel bezig bent met de ‘juiste techniek’. Dan ben je in je hoofd zinnen aan het afvinken terwijl je eigenlijk gewoon een gesprek wilt voeren. Zie assertiviteit daarom niet als een script dat je letterlijk moet volgen, maar als een manier om duidelijker te zeggen wat je denkt, voelt en nodig hebt.

Gebruik liever woorden die je normaal ook zou gebruiken. Het helpt daarnaast om klein te beginnen. Oefen niet meteen met dat ene gesprek waar je al drie weken tegen opziet. Geef eerst eens aan dat een voorgesteld tijdstip je niet uitkomt, spreek een andere voorkeur uit of zeg rustig nee tegen een klein verzoek. Hoe vaker je dat doet, hoe minder je hoeft na te denken over de vorm.

Blijf daarbij vooral jezelf. Assertiviteit betekent niet dat je opeens altijd kalm, perfect geformuleerd en volledig diplomatiek moet spreken. Je mag zoeken naar woorden, ergens even over nadenken of zeggen: “Ik vind dit lastig om te zeggen, maar…” Dat maakt een gesprek vaak juist geloofwaardiger.

Bestaat er een assertief communiceren training?

Ja, die bestaat zeker! Gewoon bij tijdwinst.com! Wij hebben namelijk een eendaagse training gesprekstechnieken, waarbij beter communiceren (lees: assertiever communiceren) centraal staat. Tijdens onze cursus leer je vaardigheden die je helpen om duidelijker je standpunt te verwoorden, beter te luisteren en lastige onderwerpen bespreekbaar te maken. Je leert hoe je helder communiceert zonder de ander uit het oog te verliezen en hoe je constructief naar een oplossing toewerkt.

review tijdwinst van cursus gesprekstechnieken

Juist die combinatie maakt je communicatie assertiever: je durft te zeggen wat je denkt en nodig hebt, terwijl je tegelijkertijd ruimte houdt voor de ander. Omdat de cursus praktisch is opgezet en je veel werkt met herkenbare situaties, kun je de technieken daarna direct toepassen in gesprekken op je werk.

Meld je dus snel aan, als je er klaar voor bent om een assertievere gesprekspartner te worden.

Conclusie: assertief communiceren draait om duidelijkheid én respect

Assertief communiceren betekent niet dat je altijd je zin krijgt. Het betekent dat je duidelijk zegt wat je denkt, nodig hebt en waar je grens ligt, terwijl je ook ruimte houdt voor de ander. Precies daarin zit het verschil met subassertief of agressief communiceren. Je hoeft jezelf niet weg te cijferen, maar ook niet met gestrekt been een gesprek in te gaan. Vaak bereik je juist meer door rustig, concreet en eerlijk te zijn.

Wil je assertiever worden in gesprekken? Begin dan bij deze acht punten:

  1. Zeg duidelijk wat je bedoelt en verwacht.
  2. Luister actief naar wat de ander te zeggen heeft.
  3. Let op je lichaamstaal en uitstraling.
  4. Spreek vanuit jezelf met een ik-boodschap.
  5. Geef concrete en constructieve feedback.
  6. Respecteer dat de ander een andere mening kan hebben.
  7. Durf nee te zeggen als iets niet past.
  8. Blijf kalm, ook als een gesprek lastig wordt.

Assertiviteit is geen karaktertrek die je wel of niet bezit. Het is gedrag dat je kunt oefenen. En blijf herhalen. Waarschijnlijk ontdek je dan ook iets verrassends: duidelijkheid levert vaak minder gedoe op dan eromheen draaien.

Inge Martina Nysten,
Communicatie- en marketing manager

Assertiever communiceren voor effectieve gesprekken

Ook dagelijkse updates over assertiviteit, communicatie, effectiviteit en productiviteit ontvangen? Volg ons dan op Instagram, LinkedIn, Facebook, Pinterest, X en Threads. Tijdwinst helpt je graag om een krachtiger en effectiever leven voor jezelf te creëren.

De laatste artikelen netjes en overzichtelijk in je mailbox ontvangen? Schrijf je dan in voor de wekelijkse nieuwsbrief.

Leer je liever lezend, lees dan onze boeken Full Focus Op Wat Echt Belangrijk Is en Elke Dag om 15.00 Uur Klaar. Maak kennis met de beste inzichten uit onze trainingen en leer slimmer werken in plaats van harder.

Of kijk naar de Tijdwinst Podcast vol interessante gasten en handige tips. Je vindt de afleveringen op ons Youtubekanaal. Tevens kun je de podcast beluisteren op audioplatformen, zoals Spotify.

Meer weten?

Veelgestelde vragen over assertief in gesprekken

  • Wat is assertiviteit precies?

    Assertief gedrag betekenis: voor jezelf opkomen op een respectvolle en vriendelijke manier. Je denkt hierbij niet alleen aan jezelf, maar ook aan de gevoelens en wensen van de ander. Ook blijf je beleefd, kalm en deel je je mening op een constructieve manier. 

  • Hoe zeg je assertief nee?

    Assertief communiceren doe je met deze 8 tips:

    1. Formuleer je boodschap vanuit jezelf.
    2. Draai niet om je punt heen.
    3. Pas de principes van Geweldloze Communicatie toe.
    4. Geef de ander je volle aandacht.
    5. Geef je gesprekspartner de ruimte om zijn verhaal af te maken.
    6. Zorg dat je houding en uitstraling je woorden ondersteunen.
    7. Houd je hoofd koel.
    8. Wijk niet zomaar af van de grens die je hebt aangegeven.

  • Hoe geef je assertief jouw mening?

    Assertief je mening geven betekent dat je duidelijk zegt wat jij vindt, zonder jezelf kleiner te maken en zonder de ander te overschreeuwen. Je komt op voor je eigen standpunt en houdt tegelijk ruimte voor een andere mening. Dit doe je door:

    • vanuit jezelf te spreken
    • uit te spreken wat je vindt en concreet uit te leggen waarom.
    • bij concrete feiten en voorbeelden te blijven.
    • woorden als “altijd”, “nooit” en “iedereen” te vermijden.
    • erkennen dat de ander iets anders kan vinden (dat betekent niet dat je diens mening hoeft over te nemen).
    • letten op je toon en lichaamstaal.
    • Stilte te laten vallen.

    Bijvoorbeeld:
    “Volgens mij moeten we deze deadline verschuiven. Met de huidige planning leveren we waarschijnlijk kwaliteit in. Ik zou daarom liever twee dagen extra nemen.”

  • Hoe ga je assertief om met een dominante collega?

    Bij een dominante collega is het verleidelijk om óf je aan te passen aan dit alfamannetje óf juist harder terug te duwen. Assertief reageren zit daar precies tussenin: je blijft rustig, zegt duidelijk wat je nodig hebt en laat je niet uit het gesprek drukken.

  • Hoe blijf je begripvol terwijl je assertief communiceert?

    Wat zijn de 4 stappen van assertiviteit?

  • Wat zijn de 4 stappen van assertiviteit?

    De 4 stappen van assertief communiceren komen voort uit Marshall Rosenbergs model van Geweldloze Communicatie (ook wel Verbindende Communicatie genoemd). Dit zijn de stappen: 

    1. Benoem de feitelijke situatie.
    2. Geef aan wat dit gedrag met je doet.
    3. Geef aan welke behoefte eronder zit.
    4. Doe een concreet verzoek.

  • Wat zijn de drie vormen van assertiviteit?

    De 3 vormen van assertiviteit zijn eigenlijk: assertief gedrag, niet-assertief gedrag (beter bekend als subassertief gedrag) en (het assertief tegenovergestelde)
    dominant, agressief gedrag.

  • Wat is assertieve communicatie?

    Assertief communiceren betekenis: duidelijk en respectvol zeggen wat je denkt, voelt, wilt of nodig hebt. Je komt op voor je eigen belangen en grenzen zonder die van de ander uit het oog te verliezen.

    Bij assertief communiceren:

    • geef je helder je mening zonder jezelf kleiner te maken
    • zeg je nee wanneer iets niet past
    • geef je grenzen aan zonder aanvallend te worden
    • luister je naar het standpunt van de ander
    • spreek je vanuit jezelf, bijvoorbeeld met een ik-boodschap
    • zoek je naar een oplossing waarbij beide kanten serieus worden genomen

  • Wat zijn assertiviteit voorbeelden?

    Voorbeelden van assertiviteit zijn:

    • grenzen aangeven in een gesprek
    • voor jezelf opkomen
    • je mening geven
    • assertief ‘nee’ zeggen
    • iemand aanspreken op gedrag
    • constructieve feedback geven
    • afspraken bewaken

  • Wat is het verschil tussen assertief versus agressief?

    Bij assertief gedrag kom je op voor jezelf én houd je rekening met de ander. Je geeft rustig en duidelijk je mening, stelt grenzen en benoemt wat je nodig hebt. Je hoeft jezelf niet kleiner te maken, maar je probeert de ander ook niet kleiner te maken.

    Bij agressief gedrag staat vooral het eigen belang centraal. Je probeert je zin door te drukken, kunt verwijtend of dwingend communiceren en houdt minder rekening met de gevoelens, grenzen of belangen van de ander.

  • Wat zijn goede assertiviteit oefeningen?

    Goede assertiviteitsoefeningen zijn vooral praktisch. Assertiever worden leer je namelijk niet alleen door te weten wat je zou moeten zeggen, maar door het daadwerkelijk te oefenen.

    1. Oefen daarom net ‘nee’ zeggen. Eerst tegen telefonische verkopers, dan bij lastigere gesprekken.
    2. Spreek vaker vanuit jezelf in gesprekken.
    3. Blijf rustig dezelfde boodschap herhalen als iemand blijft aandringen.
    4. Spreek kleine voorkeuren uit.
    5. Oefen met begrenzen.

  • Hoe kan ik assertiever zijn?

    Assertiever worden begint met herkennen wat je nu doet op momenten waarop je eigenlijk iets anders wilt zeggen. Slik je je mening in, zeg je toch weer ja terwijl je nee bedoelt of stel je een grens pas wanneer je irritatie al aardig is opgelopen? Dan helpt het om niet alleen te begrijpen wat assertiviteit is, maar vooral om ermee te oefenen… door een 1-daagse assertiviteitstraining te volgen bij tijdwinst.com!

    Tijdens onze assertiviteitscursus ga je praktisch aan de slag met situaties uit je eigen werk en dagelijks leven. Je leert duidelijker zeggen wat je denkt, voelt en nodig hebt, grenzen aangeven en op een rustige manier nee zeggen. Omdat je in een kleine groep oefent, krijg je persoonlijke feedback en werk je aan je eigen valkuilen. Je gaat bovendien naar huis met praktische technieken en een persoonlijk actieplan, zodat assertiever zijn niet bij goede voornemens blijft, maar iets wordt wat je daadwerkelijk gaat doen.

Wie zijn wij? | tijdwinst.com

Tijdwinst.com is een trainingsbureau dat zich specialiseert in slimmer (samen)werken. We bieden door het hele land diverse (online) trainingen aan, variërend van timemanagement, assertiviteit, gesprekstechnieken tot aan snellezen. Nieuwsgierig? Neem dan zeker eens een kijkje op onze website of blogs, en schrijf je in voor één van onze (digitale) trainingen.