Een goed gesprek voeren begint met spreken. Toch? Nou, dat blijkt toch iets anders te liggen. Actief luisteren is minstens zo belangrijk. En dat is meer dan een beetje hummen en instemmend knikken. Je wilt een ander het gevoel geven dat je écht luistert. Hoe je actief luistert, vertel ik je natuurlijk graag. Lees het hier.

Wat komt aan bod:

  1. Wat wordt bedoeld met actief luisteren?
  2. Waarom is actief luisteren belangrijk? 8 voordelen van aandachtig luisteren
  3. Welke manieren van luisteren zijn er?
  4. Wat zijn de 7 vaardigheden bij actief luisteren?
  5. Hoe kun je actief luisteren in een gesprek? 5 tips
  6. Welke fouten kun je beter vermijden bij actief luisteren?
  7. Hoe weet je of iemand actief luistert?
  8. Veelgestelde vragen over actief luisteren

Volg Tijdwinst.com als betrouwbare bron in Google

Wat wordt bedoeld met actief luisteren?

Actief luisteren betekent dat je met volle aandacht luistert naar wat iemand zegt én probeert te begrijpen wat diegene werkelijk bedoelt. Je bent dus niet ondertussen al bezig met je eigen antwoord.

Actief luisteren voorbeeld:

  • Je collega zegt: “Ik heb het gevoel dat ik de laatste tijd steeds achter de feiten aanloop. Er komt telkens iets nieuws tussendoor.”
  • In plaats van meteen advies te geven, reageer je bijvoorbeeld met: “Als ik je goed begrijp, heb je vooral het gevoel dat je geen grip meer hebt op je planning omdat er steeds onverwachte dingen bijkomen. Klopt dat?”
  • Daarna kun je doorvragen: “Waar loop je op dit moment het meest op vast?”

En ja, iedereen denkt een goede luisteraar te zijn, maar het blijkt dat slechts 10% van de mensen dat ook écht is. In de training Gesprekstechnieken waar ik bij aansloot, merkte ik het zelf ook (ai, dat deed pijn!).

Actief luisteren doe je door in sommige situaties gewoon even je mond te houden. Over stiltes laten vallen als gesprekstechniek gaat ook deze aflevering van de Tijdwinst Podcast. Bekijk hem hier.

Want zoals Confucius eeuwen geleden al zei:

‘Je hebt twee oren en één mond. Om twee keer zoveel te luisteren als ’te praten’.

Hoe laat je nou merken dat je echt naar iemand luistert? Door bijvoorbeeld door te vragen, samen te vatten en te controleren of je de ander goed hebt begrepen. Ook let je op non-verbale signalen, zoals gezichtsuitdrukking, houding en stemgebruik.

Wat is het verschil tussen actief luisteren en gewoon luisteren?

Het verschil zit vooral in aandacht en betrokkenheid. Bij gewoon luisteren hoor je wat iemand zegt. Je neemt de woorden op, maar ondertussen kun je al nadenken over je antwoord, afdwalen of vooral wachten tot je zelf weer aan de beurt bent. Iemand kan dus prima luisteren zonder te onderbreken zonder écht actief te luisteren.

Bij actief luisteren probeer je bewust te begrijpen wat de ander echt bedoelt. Je let niet alleen op de woorden, maar ook op toon, emoties en lichaamstaal. Daarnaast laat je merken dat je luistert door bijvoorbeeld door te vragen, samen te vatten en te controleren of je de ander goed hebt begrepen. Actief luisteren vraagt dus niet alleen dat je met je aandacht bij de ander blijft, maar dat je ook controleert of jouw interpretatie klopt.

Waarom is actief luisteren belangrijk? 8 voordelen van aandachtig luisteren

Actief luisteren is belangrijk omdat je daarmee niet alleen hoort wat iemand zegt, maar beter begrijpt wat diegene bedoelt. Dat voorkomt misverstanden en zorgt ervoor dat gesprekken sneller tot de kern komen. Daarnaast kan ik nog een aantal voordelen aanwijzen, namelijk:

actief luisteren

  1. Je bouwt vertrouwen op. Mensen voelen zich serieuzer genomen wanneer ze merken dat je echt aandacht hebt.
  2. Je begrijpt emoties beter. Niet alles wordt letterlijk uitgesproken. Toon, stiltes en lichaamstaal vertellen vaak minstens zoveel.
  3. Je voorkomt onnodige conflicten. Veel irritatie ontstaat doordat mensen zich niet gehoord of verkeerd begrepen voelen.
  4. Je komt sneller tot oplossingen. Als je eerst goed begrijpt wat er speelt, kun je ook gerichter reageren.
  5. Je werkt beter samen. Op het werk helpt actief luisteren om verwachtingen duidelijker te krijgen, misverstanden te voorkomen en beter af te stemmen. Collega’s durven eerder ideeën, twijfels of problemen te delen wanneer ze merken dat je niet meteen oordeelt of met een oplossing komt. Dat maakt samenwerken soepeler
  6. Je relaties worden beter. Je partner, vriend of familielid voelt zich serieuzer genomen wanneer je echt aandacht hebt voor wat er wordt gezegd. Daardoor ontstaat meer begrip en verbinding en lopen gesprekken minder snel vast in irritatie of verdediging.
  7. Je voelt je meer tevreden. Wanneer mensen merken dat hun mening ertoe doet en dat er echt naar hen wordt geluisterd, voelen ze zich serieuzer genomen. Dat vergroot de kans dat ze zich prettiger voelen binnen een team, organisatie of relatie.
  8. Je bent meer betrokken. Wie zich gehoord voelt, denkt eerder mee, deelt sneller ideeën en voelt zich meer verantwoordelijk voor gezamenlijke doelen.

Welke manieren van luisteren zijn er?

Je hebt goed luisteren en echt goed luisteren. Als je echt actief naar iemand wil luisteren, dan heb je daar drie manieren voor:

  1. 360º luisteren: dit is de actiefste vorm van actief luisteren. Je luistert heel actief én geeft aandacht aan de manier waarop iemand iets vertelt. Je gebruikt de LSD-methode: Luisteren, Samenvatten, Doorvragen. Beter dan dit wordt het niet.
  2. Gericht luisteren. Je luistert naar je gesprekspartner, maar er mist een verbinding. Je hoort wat er wordt gezegd, maar de non-verbale cues gaan aan je voorbij.
  3. Intern luisteren. Dit komt het meest voor. Je hoort wat er wordt gezegd, maar luistert er niet naar. Je knikt af en toe, humt een keer en bent vooral bezig te doen alsof je luistert. En reken maar dat je gesprekspartner dat ook doorheeft.

Luisteren is volgens auteur Chris Voss ook uitermate belangrijk tijdens onderhandelingen. Björn Deusings, productiviteitsexpert en persoonlijke effectiviteitscoach, en high performance blogger voor Tijdwinst.com, Inge Martina Nysten, bespraken Chris’s boek in de Tijdwinst Podcast. Bekijk het hier.

Wat zijn de 7 vaardigheden bij actief luisteren?

Goede luisteraars zetten in elk geval deze 7 vaardigheden in als actief luisteren technieken:

  1. Ze stellen goede vragen. Zo laat je zien dat je echt goed in het verhaal zit. Dat zorgt ervoor dat het gesprek gaande blijft en dat er sprake is van dialoog in plaats van monoloog.
  2. Ze vergroten het zelfvertrouwen van de spreker. Door steun en vertrouwen uit te stralen met je lichaamshouding en gezichtsuitdrukking, help je de spreker verder te gaan. Die geeft een stukje van zichzelf bloot en jij laat weten dat je dat waardeert.
  3. Ze zijn coöperatief en empathisch. In plaats van constant corrigeren en aanvullen, gaat het bij actief luisteren om oprecht aansluiten bij het verhaal van de spreker. Je voegt toe, vraagt door, vat samen. Je begeleidt de spreker als het ware in diens verhaal.
  4. Ze geven goede feedback. Door actief luisteren heb je je volle aandacht bij het gesprek. Dat geeft je de mogelijkheid opbouwende feedback te geven die past bij het verhaal van de spreker.
  5. Ze springen niet meteen naar een oplossing, noch beoordelen ze wat ze horen.
  6. Ze geven in hun eigen woorden terug wat ze hebben gehoord om te controleren of ze het goed begrijpen.
  7. Ze vullen niet ieder moment op met woorden. Een stilte geeft de ander ruimte om na te denken of verder te vertellen.

Hoe kun je actief luisteren in een gesprek? 5 tips

Hoe laat je zien dat je actief luistert? Door oprechte aandacht, leerde je al eerder. Maar er zijn ook oefeningen en technieken om zelf mee te oefenen. En ik kan je vertellen, het werkt echt! Met deze 5 tips kun je gelijk aan de slag:

  1. Gebruik je lichaamstaal.
  2. Wees niet bang om een stilte te laten vallen.
  3. Check of je het begrepen hebt.
  4. Stel vragen.
  5. Geef feedback.

1. Gebruik je lichaamstaal

Zoiets eenvoudigs als oogcontact maken, vergroot het vertrouwen dat de spreker in jou heeft. Laat alle afleiding daarom links liggen. Je totale lichaamshouding is ontzettend belangrijk bij actief luisteren. Kijk je gesprekspartner aan, neem een open lichaamshouding aan en knik zo nu en dan instemmend.

In deze video legt communicatiemanager Inge Martina Nysten je uit hoe je je lichaamstaal in je gesprekken moet inzetten om je boodschap met kracht te brengen.

2. Wees niet bang om een stilte te laten vallen

Misschien een open deur, maar actief luisteren betekent dat je de ander helemaal uit laat praten. En de truc is om de stilte die dan valt niet gelijk op te vullen. Laat gewoon eens een stilte vallen. Dat geeft jou de kans de boodschap van de spreker écht te verwerken en het geeft de spreker de kans te reflecteren op diens verhaal.

Auteur Stephen Covey vatte het in zijn boek The 7 Habits of Highly Effective People treffend samen:

“De meeste mensen luisteren niet met de achterliggende gedachte om te begrijpen. Ze luisteren met de intentie om te antwoorden.”

3. Check of je het begrepen hebt

Misschien denk je dat je het verhaal goed begrepen hebt, maar door te checken of dat echt zo is, toon je opnieuw oprechte interesse. Je kunt de boodschap parafraseren en samenvatten. En vraag dan of het klopt wat je zegt.

Dit wordt ook wel de LSD-methode genoemd: Luisteren, Samenvatten, Doorvragen. Daardoor weet de spreker dat jij goed oplet en echt wilt weten of je het begrijpt. En dat vergroot het vertrouwen van de spreker weer waardoor het gesprek makkelijker verloopt.

Zelf vraag ik regelmatig aan een cursist: ik hoor dat je A en B al doet. En nu wil je weten hoe je C toepast. Begrijp ik dat goed? Gegarandeerd dat je gesprek vloeiend verder loopt, want je laat zien dat je druk bezig bent het gesprek te volgen.

4. Stel vragen

Daarmee kom ik gelijk bij het laatste punt: vragen stellen. Door open en gesloten vragen te gebruiken kun je het gesprek verdiepen. Het gesprek wordt voor zowel spreker als luisteraar interessanter. En vragen en antwoorden gaan over en weer. Dat maakt het verschil tussen een monoloog en een dialoog.

Welke vragen kun je stellen om actief te luisteren?

Om actief te luisteren stel je vooral vragen die de ander uitnodigen om verder te vertellen en die jou helpen om te controleren of je het goed begrijpt. Bijvoorbeeld:

  • Open vragen, zoals “Hoe bedoel je dat precies?”
  • Verdiepende vragen, zoals “Wat maakte dat zo lastig voor je?” of “Wat gebeurde er daarna?”
  • Verhelderende vragen, zoals “Wat bedoel je met ‘te druk’?” of “Kun je daar een voorbeeld van geven?”
  • Vragen naar gevoelens, zoals “Wat deed dat met je?” of “Hoe voelde je je op dat moment?”
  • Vragen naar behoeften, zoals “Wat had je eigenlijk op dat moment nodig gehad?” of “Wat zou je in het vervolg hierbij helpen?”
  • Controlerende vragen, zoals “Begrijp ik goed dat je vooral moeite hebt met de manier waarop het werd gezegd?”
  • Vragen naar verwachtingen, zoals “Wat zou je graag anders zien?” of “Wat hoop je dat er nu gebeurt?”
  • Reflectieve vragen, zoals “Wat denk je zelf dat een goede volgende stap is?”

5. Geef feedback

Je kunt actief leren luisteren door feedback te geven op wat je iemand hoort zeggen. Daarmee controleer je namelijk of je de ander echt goed hebt begrepen in plaats van meteen vanuit je eigen interpretatie te reageren.

Geef feedback vanuit jezelf. Gebruik bijvoorbeeld de 4G-methode, waarbij je feedback geeft volgens de 4 g’s van: Gedrag, Gevoel, Gevolg en Gewenst gedrag.

Voorbeeld feedback volgens 4G:

  • Benoem wat je opmerkt: “Ik hoor dat je hier behoorlijk gefrustreerd over bent.”
  • Geef aan hoe jij je daarbij voelt: “Ik voel me hierdoor gekwetst, omdat ik je meerdere malen op de deadline gewezen heb.”
  • Geef aan wat het gevolg is: “Door de gemiste deadline zijn we nu een week te laat met uitlevering.”
  • Doe een verzoek: “Ik zou graag zien dat je je de volgende keer aan de deadline houdt.”

Welke fouten kun je beter vermijden bij actief luisteren?

Echt luisteren is soms een hele klus. Het gaat dan ook niet altijd goed. Er liggen een aantal uitdagingen op de loer. En als je je daar bewust van bent, kun je ze vooraf misschien al tackelen. Let op deze zaken om te zorgen dat luisteren ook echt actief luisteren wordt:

  • Interne afleidingen. Je bent fysiek aanwezig bij het gesprek, maar met je hoofd zit je helemaal ergens anders. Je bent aan het multitasken of je gedachten vliegen alle kanten op. Merk op dat je gedachten afdwalen en breng jezelf weer terug bij het gesprek.
  • Externe afleidingen. Misschien zit je in een rumoerige ruimte, is er veel beweging om je heen of kijk je steeds naar het oplichtende scherm van je telefoon. Zorg dat je zoveel mogelijk afleidingen elimineert. Leg je telefoon in je tas, ga met je rug naar die drukke groep zitten en focus op de mond en het geluid van je gesprekspartner.
  • Vooroordelen en aannames. Als je luistert en gelijk iets vindt van wat er gezegd wordt, ben je in je eigen hoofd beland. Je aandacht ligt niet meer bij het gesprek. Probeer zonder oordeel te luisteren naar de ander en houd je aandacht bij wat je hoort, niet bij wat je denkt. En onthoud dat actief luisteren op het werk is niet hetzelfde is als altijd instemmen en ja knikken.
  • Luisteren vs. spreken. Mensen denken soms dat actief luisteren betekent dat je zelf je mond houdt. Niets is minder waar. Wees niet bang om vragen te stellen, feedback te geven of af en toe te parafraseren. Dat verdiept je gesprek juist.
@tijdwinst

Een écht gemeend compliment kan iemands dag maken❤️ Maar hoe geef je een compliment dat oprecht en krachtig overkomt? Onze trainster Belinda legt het uit in deze video! Interessant? Volg onze training feedback geven! Neem een kijkje op onze website voor meer info❤️🐿️ #fyp #feedback #positivity #positiviteit #goodvibes #mindset #psychology #LifeHack #viral #fyppp #voorjou

♬ original sound – Tijdwinst.com

Hoe weet je of iemand actief luistert?

Je kunt natuurlijk zelf ook checken of er wel echt naar je geluisterd wordt in je volgende gesprek. Herkennen of iemand actief naar jouw verhaal luistert, doe je zo:

  1. De luisteraar maakt oogcontact met je.
  2. De lichaamshouding is open.
  3. Zijn lichaam is iets naar je toe gebogen.
  4. Er wordt op passende momenten geknikt.
  5. Gezichtsuitdrukkingen passen bij wat je net verteld hebt.
  6. Je luisteraar vat samen en vraagt door.
  7. Hij maakt ook korte geluiden of geeft een concrete reactie.
  8. Je kunt rustig uitspreken zonder onderbreking.

Conclusie: beter leren luisteren doe je dus zo

Actief luisteren betekent dat je niet alleen hoort wat iemand zegt, maar bewust probeert te begrijpen wat diegene bedoelt. Je geeft de ander je aandacht, let op woorden én non-verbale signalen en controleert of jouw interpretatie klopt.

De actief luisteren theorie pas je vervolgens zo toe:

  1. Geef je gesprekspartner je volle aandacht en verminder afleiding.
  2. Gebruik een open lichaamshouding, oogcontact en passende non-verbale signalen.
  3. Laat stiltes vallen in plaats van ieder moment meteen op te vullen.
  4. Pas de LSD-methode toe: luisteren, samenvatten en doorvragen.
  5. Stel open en verdiepende vragen om beter te begrijpen wat iemand bedoelt.
  6. Parafraseer wat je hoort en controleer of je het goed hebt begrepen.
  7. Geef feedback vanuit wat je daadwerkelijk hoort en waarneemt.
  8. Houd je oordelen, aannames en snelle oplossingen nog even voor je.

Dat levert meer op dan alleen een prettig gesprek. Je voorkomt misverstanden, bouwt vertrouwen op, werkt beter samen en komt sneller tot de kern. Best veel winst voor iets wat soms vooral begint met even níét praten.

Natasja Bartholomé,
High performance blogger

Actief luisteren oefenen? Volg een training Gesprekstechnieken

De eendaagse training Gesprekstechnieken van tijdwinst.com laat je actief luisteren vooral leren door het meteen te doen. Je krijgt dus niet alleen uitgelegd waarom luisteren belangrijk is, je oefent met technieken die je direct in echte gesprekken kunt gebruiken. Zo leer je beter achterhalen wat iemand werkelijk bedoelt en voorkom je dat je vooral bezig bent met je eigen antwoord.

review tijdwinst van cursus gesprekstechnieken

Tijdens de training oefen je onder andere met:

  • Luisteren, samenvatten en doorvragen: je gebruikt de LSD-methode om te controleren of je de ander goed begrijpt en om meer informatie boven tafel te krijgen.
  • Gerichte en open vragen stellen: je leert vragen formuleren die een gesprek verdiepen in plaats van het dicht te gooien met een simpel ja of nee.
  • Samenvatten en spiegelen: je geeft terug wat je hoort, zodat de ander zich gehoord voelt en jij kunt controleren of jouw interpretatie klopt.
  • Non-verbale signalen herkennen: je let niet alleen op woorden, maar ook op lichaamstaal, stemgebruik en andere signalen die vertellen hoe iemand iets bedoelt.

Lijkt je dit ook handig om te weten? Schuif dan eens aan bij onze open training gesprekstechnieken of, als je met je team wilt komen, vraag dan een incompany offerte aan.

Meer weten? Lees dan ook

Elke dag nieuwe tips en inzichten? Volg ons online!

Je vindt ons onder meer op Instagram en Pinterest. Daar delen we praktische adviezen waarmee je beter leert communiceren én slimmer met je tijd en aandacht omgaat. Wil je liever dat onze nieuwste artikelen vanzelf bij je binnenkomen? Meld je dan aan voor de wekelijkse nieuwsbrief. Zo hoef je er zelf niet achteraan. Wel zo makkelijk!

Duik je liever in een goed boek? Lees dan Full Focus op wat echt belangrijk is of Elke Dag om 15.00 Uur Klaar. Daarin vind je praktische inzichten uit onze trainingen die je helpen om slimmer te werken zonder simpelweg meer uren te maken. Ook onderwerpen als snellezen, beter begrijpen wat je leest en je leestempo verhogen komen uitgebreid voorbij.

Kijk je liever dan dat je leest? Ook daar hebben we aan gedacht. We delen onze praktische kennis namelijk ook via video’s en podcasts. Bekijk de Tijdwinst Podcast op ons YouTube-kanaal of luister via Spotify.

Veelgestelde vragen over actief luisteren

  • Welke technieken horen bij actief luisteren?

    Bij actief luisteren gebruik je technieken waarmee je laat merken dat je niet alleen hoort wat iemand zegt, maar ook probeert te begrijpen wat diegene bedoelt. De bekendste technieken zijn:

    • LSD gesprekstechniek
    • Open vragen stellen
    • Parafraseren
    • Non-verbale signalen lezen
    • Doorvragen
    • Stiltes laten vallen
    • Samenvatten
    • OMA thuislaten: oordelen, meningen en ongevraagde adviezen achterwege laten

  • Wat zijn de 5 kenmerken van actief luisteren?

    Vijf belangrijke kenmerken van actief luisteren zijn:

  • Wat is een voorbeeld van actief luisteren?

    Een eenvoudig voorbeeld van actief luisteren is dit:

    Iemand zegt: “Ik heb het gevoel dat ik op mijn werk alles tegelijk moet doen. Ik krijg mijn taken gewoon niet af.”

    In plaats van meteen advies te geven, reageer je bijvoorbeeld:

    “Dus je hebt het gevoel dat er voortdurend te veel op je bord ligt en dat je daardoor achter de feiten aanloopt. Klopt dat? Waar loop je op dit moment vooral op vast?”

  • Hoe helpt actief luisteren bij het voorkomen van misverstanden en conflicten?

    Actief luisteren helpt misverstanden en conflicten te voorkomen, omdat je niet meteen invult wat de ander bedoelt. Je luistert eerst goed, stelt verduidelijkende vragen en controleert of je de boodschap juist hebt begrepen. Daardoor krijgen aannames, verkeerde interpretaties en onnodige irritaties minder kans.

  • Welke gesprekstechnieken kun je combineren met actief luisteren?

    Je kunt actief luisteren goed combineren met verschillende gesprekstechnieken. Juist de combinatie maakt een gesprek vaak sterker, omdat je niet alleen aandachtig luistert, maar ook gericht doorvraagt en controleert of je elkaar begrijpt:

  • Wat is een goed actief luisteren boek?

    Een goed boek over actief luisteren is Just Listen van Mark Goulston. Het boek laat zien hoe je beter luistert, weerstand verlaagt en ervoor zorgt dat de ander zich werkelijk gehoord voelt. Vooral voor gesprekken op het werk, lastige gesprekken en situaties waarin emoties oplopen is het praktisch bruikbaar. Andere aanraders vind ik Never Split the difference van Chris Voss en The Lost Art of Listening van Michael P. Nichols.

  • Hoe werkt non-verbale communicatie bij actief luisteren?

    Non-verbale communicatie vormt een groot deel van je communicatie. Super belangrijk dus om op te letten. Kijk naar de lichaamshouding van de ander, de gezichtsuitdrukkingen en oogcontact. Zelf kun je jouw non-verbale communicatie in te zetten door de ander aan te kijken, een open lichaamshouding aan te nemen en instemmend te knikken.

  • Wat zijn goede actief luisteren oefeningen?

    Goede oefeningen voor actief luisteren zijn vooral oefeningen waarbij je jezelf dwingt om minder snel te reageren en beter te controleren wat de ander werkelijk bedoelt. Denk bijvoorbeeld aan:

    • Samenvatten zonder je oordeel of advies mee te brengen.
    • Doorvragen met open vragen.
    • Parafraseren
    • 3 seconden pauze houden voor je stiltes opvult
    • Luisteren zonder onderbreken.
    • Feiten scheiden van interpretaties.

  • Hoe geef ik de spreker het gevoel dat hij/zij gehoord wordt?

    Door oogcontact te maken, een open lichaamshouding aan te nemen en zo nu en dan instemmend te knikken. Parafraseer bovendien wat je hoort, stel verdiepende vragen en vat zo nu en dan eens samen wat je allemaal gehoord hebt. Laat bovendien stiltes vallen om beide te kunnen reflecteren.

Wie zijn wij? | tijdwinst.com

Tijdwinst.com is een trainingsbureau dat zich specialiseert in slimmer (samen)werken. We bieden door het hele land diverse (online) trainingen aan, variërend van time management, assertiviteit, gesprekstechnieken tot aan snellezen. Nieuwsgierig? Neem dan zeker eens een kijkje op onze website of blogs, en schrijf je in voor één van onze (digitale) trainingen.