Heb je het gevoel dat jij en je gesprekspartner langs elkaar heen praten? Lijkt het gesprek nergens naartoe te gaan en voelen jullie je allebei niet goed begrepen? Dan is één ding belangrijk: luisteren. Niet zomaar luisteren, maar reflectief luisteren. Dit is een handige techniek waarmee je laat blijken de ander te begrijpen en het op tijd kunt ontdekken als jullie niet dezelfde kant op gaan. Hoe werkt reflectief luisteren? Laat het me je leren!

Wat komt aan bod:

  1. Wat is reflectief luisteren?
  2. Wat zijn de 5 vormen van luisteren?
  3. Welke fouten kun je beter vermijden bij reflectief luisteren?
  4. Waarom is reflectief luisteren belangrijk in een gesprek?
  5. Hoe pas je reflectief luisteren toe? 10 tips
  6. Veelgestelde vragen over reflectief luisteren

Volg Tijdwinst.com als betrouwbare bron in Google

Wat is reflectief luisteren?

Reflectief luisteren betekent dat je goed naar iemand anders luistert en probeert te begrijpen wat die persoon zegt en voelt. Het is niet alleen horen wat er gezegd wordt, maar ook proberen te begrijpen hoe de ander zich voelt. Het helpt om een sterke verbinding met anderen op te bouwen en begrip te tonen voor hun gedachten en gevoelens.

geef iemand in een stellende toon terug wat die net gezegd heeft

Je geeft een reflectie terug aan de ander, waarmee je:

  • laat zien dat je geluisterd hebt.
  • samenvat wat je hebt gehoord.
  • op een impliciete manier checkt of je de ander goed hebt begrepen.

Dat laatste doe je niet met een expliciete controlevraag. Het idee is dat de ander juist door je stellende formulering getriggerd wordt om aan te geven of je met je interpretatie goed zit. Als dat het geval is, zal hij vast verder praten. Zit je er compleet naast? Dan zal hij dat ook aangeven.

Wat is een voorbeeld van reflectief luisteren?

Het klinkt misschien allemaal blablabla, maar ik laat je aan de hand van een typisch reflectief luisteren voorbeeld zien hoe reflectief luisteren technieken uitzien:

Je zit in een feedbacksessie met een klant en je hebt het gevoel dat jij en je klant steeds maar langs elkaar heen praten. Je hebt je klant geadviseerd om een nieuwe website te bouwen om zo de vindbaarheid van zijn bedrijf te vergroten.

Maar je klant zit helemaal niet op dat extra werk en op de bijbehorende kosten te wachten. Je probeert uit te leggen waarom die verbeterde site hard nodig is. Maar elke keer dat je dat doet, reageert de klant gefrustreerd. Hij heeft het al druk zat en wil die kosten niet maken. Maar tegelijkertijd wil hij wel zijn bedrijf laten groeien.

Klant: “Ik wil liever geen nieuwe website. De huidige site is misschien niet de meest flitsende, maar hij werkt wel prima. We hebben het al erg druk en hebben veel kosten gemaakt om onze social media op te tuigen. Er is geen geld en tijd meer over om nu ook de website in een nieuw jasje te steken. Daar zit ik zelf ook niet op te wachten.”

Jij: “Dus ik begrijp dat je het erg druk hebt gehad en dat je geen rekening had gehouden met de nieuwe website in je begroting.”

Professor Alexander Lyon legt in zijn video nogmaals uit wat reflectief luisteren is en hoe je ermee kunt oefenen, voor de visuele studenten onder ons.

Wat zijn de 5 vormen van luisteren?

Bij ‘luisteren’ denk je vaak al snel aan je oren open houden en horen wat de ander zegt. Maar er komt meer bij kijken dan dat. Er zijn zelfs verschillende manieren van luisteren… de ene manier effectiever dan de andere. De bekende Stephen Covey toonde er 5 aan in zijn bekende 7 habits of highly effective people:

  1. Negeren (niet luisteren): je bent er wel met je lichaam, maar je aandacht zit ergens totaal anders. Misschien kijk je op je telefoon of ben je in gedachten al bezig met wat je straks nog moet doen.
  2. Doen alsof je luistert: je knikt af en toe of mompelt iets als ‘ja’ of ‘hm’, waardoor het lijkt alsof je aandachtig bent. Ondertussen neem je nauwelijks op wat de ander daadwerkelijk vertelt.
  3. Selectief luisteren: je pikt vooral informatie op die aansluit bij wat je zelf al denkt, vindt of verwacht. Andere delen van het verhaal verdwijnen gemakkelijk naar de achtergrond.
  4. Actief luisteren: je richt je bewust op wat de ander vertelt. Je volgt het gesprek geconcentreerd, vraagt verder wanneer iets niet duidelijk is en geeft in je eigen woorden terug wat je hebt begrepen.
  5. Empathisch luisteren: Je probeert niet alleen te begrijpen wat iemand zegt, maar ook wat er achter die woorden speelt aan gevoelens, emoties en behoeften. Je aandacht ligt eerst bij het begrijpen van de ander.

Wat is dan het verschil tussen reflectief luisteren en actief luisteren precies?

Reflectief en actief luisteren worden door elkaar gebruikt, maar is niet helemaal hetzelfde.

Actief luisteren is een handige luistertactiek die je helpt om meer gefocust te zijn op het gesprek. Deze vorm van luisteren houdt in dat je de ander vooral aan het woord laat en zelf voornamelijk doorvraagt en de ander stimuleert om verder te praten. Je reageert pas als de ander volledig uitgesproken is met samenvatten en doorvragen. Best handig, want zo voorkom je dat je afgeleid raakt. Maar er zijn ook situaties waarin actief luisteren niet je go to-techniek is. Als jij en je klant totaal andere kanten op willen, is het bijvoorbeeld niet verstandig om jouw visie compleet te verbloemen door enkel vragen te stellen.

Dit bericht op Instagram bekijken

Een bericht gedeeld door Tijdwinst.com (@tijdwinst)

Reflectief luisteren is een specifieke vorm van actief luisteren. Daarbij geef je terug wat je denkt dat de ander bedoelt of voelt in een stelling in plaats van door te vragen.

Welke fouten kun je beter vermijden bij reflectief luisteren?

Reflectief luisteren verschilt dus van de manier waarop veel mensen luisteren. Dat is geen verwijt overigens. We zijn tegenwoordig allemaal minder goed in luisteren dan heel wat jaren geleden. Dat heeft deels te maken met onze korte aandachtsspanne (met social media en notificaties als boosdoener!), deels met onze natuurlijke neiging om snel af te dwalen.

Tijdens het luisteren ben je vaak al bezig met wat je hierna wilt zeggen, waardoor je minder goed gefocust bent op wat de ander zegt. Compleet logisch is dat eigenlijk: je kunt sneller denken dan luisteren, waardoor je die twee vaak tegelijk proberen te doen. Echt handig is dat alleen niet, want over het algemeen overschat je je talenten om te multitasken nogal. als in… die zijn talenten zijn er niet, zo laat onder andere onderzoeker Paul Kirschner zien.

Reflectief luisteren helpt je om een stokje te steken voor je multitaskende brein en wél je aandacht te houden bij wat de ander zegt.

Waarom is reflectief luisteren belangrijk in een gesprek?

Reflectief luisteren is een techniek uit de motiverende gespreksvoering, die onder andere door coaches en psychologen wordt gebruikt. Ook op de werkvloer is het een goede manier om je in te leven in de ander en te laten blijken dat je de ander wilt begrijpen.

Reflectief luisteren heeft namelijk een aantal handige functies:

  • Je gesprekspartner voelt zich begrepen en gehoord, aangezien je onder woorden kunt brengen wat hij bedoelt.
  • Wanneer iemand merkt dat je werkelijk begrijpt wat hij of zij bedoelt, neemt de behoefte af om zichzelf steeds te verdedigen of eindeloos gelijk te willen krijgen.
  • Door op deze manier te blijven luisteren, train je jezelf om steeds bewuster waar te nemen wat iemand zegt, bedoelt en mogelijk voelt.
  • Je hoort niet alleen wat iemand letterlijk zegt, maar let ook op gevoelens en de lading achter de woorden.
  • Je toetst meteen of je de boodschap goed hebt opgevat. Zit je ernaast? Dan kun je jouw beeld direct corrigeren voordat er een misverstand ontstaat.
  • De ander merkt dat je serieus luistert en aandacht hebt voor zijn of haar kijk op de situatie. Dat zorgt voor meer veiligheid en wederzijds respect.

Hoe pas je reflectief luisteren toe? 10 tips

Best een handig middel dus om het gesprek in goede banen te leiden, dat reflectief luisteren. Niet verrassend daarom dat die tactiek bij onze cursus gesprekstechnieken altijd uitgebreid aan bod komt.

Voordat ik je meer over die cursus vertel, eerst 10 tips om het reflectief luisteren meteen goed aan te pakken:

  1. Maak een reflectie.
  2. Breng je reflectie stellend.
  3. Stel open vragen.
  4. Let bij je reflectie ook op non-verbale signalen.
  5. Gebruik een tweezijdige reflectie.
  6. Houd je reflectie altijd neutraal.
  7. Toon actieve betrokkenheid.
  8. Vat samen wat je hebt gehoord.
  9. Wees empathisch.
  10. Vermijd OMA.

1. Hoe ziet een reflectie eruit?

Een reflectie volgt op iets wat de ander heeft gezegd en is altijd kort en samenvattend verwoord. Ook belangrijk is dat een reflectie neutraal is en dat er geen mening in naar voren komt. Verder breng je een reflectie stellend in plaats van vragend. Zoals ik net al zei: het is eerder een impliciete check of je het goed hebt begrepen dan dat je de ander daar expliciet naar vraagt.

Een reflectie is trouwens niet letterlijk herhalen wat de ander zegt. Je gaat een stapje verder dan dat. Je gebruikt andere woorden of voegt informatie toe. Daarmee houd je het gesprek gaande en kun je ook meer diepgang bereiken. Het is een tussenstapje dat je zet voordat je verder gaat in het gesprek om te checken of jullie inderdaad op één lijn zitten.

2. Breng je reflectie stellend

In principe is een reflectie stellend. Je zoekt dus niet naar bevestiging, maar geeft aan te begrijpen wat de ander bedoelt. Dat je geen vraag gebruikt, is juist effectief. Met een vraag onderbreek je het gesprek in zekere zin; met een reflectie houd je het gesprek juist gaande. Als de ander een aanpassing of toevoeging wil doen, zal hij daar het initiatief voor nemen.

3. Stel open vragen

Moedig de spreker aan om meer te delen door open vragen te stellen. Vermijd gesloten vragen die met “ja” of “nee” beantwoord kunnen worden. Gebruik vragen als “Hoe voel je je daarbij?” of “Wat was je gedachtegang toen dat gebeurde?”

In deze video leg ik je uit hoe je open vragen stelt.

4. Let bij je reflectie ook op non-verbale signalen

Baseer je reflectie niet alleen op wat je hoort, maar ook op non-verbale signalen (zoals intonatie, volume en lichaamstaal). Die geven je ook informatie over de boodschap van de ander.

5. Gebruik een tweezijdige reflectie

Met een tweezijdige relfectie kun je de tegenstrijdigheid benoemen in wat iemand vertelt.

Bijvoorbeeld:
“Je wilt liever geen nieuwe website, maar wilt tegelijkertijd wel dat je website beter gevonden wordt.”

Daarmee benoem je de worstelingen van de ander om daar vervolgens zelf (tactisch) op voort te borduren.

6. Houd je reflectie altijd neutraal

Een reflectie moet neutraal zijn en geen oordelen of meningen bevatten. Reflectief luisteren is dus zonder oordeel, aanname of mening. Laat bijvoorbeeld in de zin hierboven niet blijken dat die tegenstrijdigheid onlogisch is. Nee, ook niet tussen de regels door met je houding of lichaamstaal dus.

7. Toon actieve betrokkenheid

Begin met het laten zien dat je echt betrokken bent bij het gesprek. Maak oogcontact, knik af en toe en vermijd afleiding. Door je lichaamstaal en non-verbale signalen af te stemmen op de spreker, geef je aan dat je oprecht geïnteresseerd bent.

8. Vat samen wat je hebt gehoord

Na het horen van een stuk informatie, vat het kort samen en herhaal het aan de spreker. Dit geeft niet alleen aan dat je aandachtig luistert, maar helpt ook om eventuele misverstanden te voorkomen. Bijvoorbeeld, zeg: “Dus, als ik het goed begrijp, bedoel je dat…”

9. Wees empathisch

Probeer je in te leven in de emoties en perspectieven van de spreker. Laat zien dat je begrijpt wat ze doormaken door empathische opmerkingen te maken, zoals “Dat moet echt moeilijk voor je zijn” of “Ik kan me voorstellen dat dat verwarrend is.”

10. Vermijd OMA

Het doel van reflectief luisteren is begrip bieden, niet oordelen, je mening spuien of onmiddellijk advies geven. Wees je bewust van je eigen vooroordelen en weersta de drang om onmiddellijk oplossingen aan te bieden. Laat de spreker zijn gedachten en gevoelens verkennen zonder onderbroken te worden.

Reflectief luisteren moet je blijven oefenen

Reflectief luisteren is een nieuwe gewoonte, nieuw gedrag, dat je moet aanleren en dat gaat helaas niet alleen door eenmalig dit artikel te lezen (hoewel deze tips natuurlijk wel spot on zijn). Nee, reflectief luisteren is naast theorie ook praktijk. Oefenen, oefenen en nog eens oefenen.

En dat doe je bij onze eendaagse training Gesprekstechnieken! Je merkt namelijk pas door met praktijksituaties te oefenen hoe snel je geneigd bent om advies te geven, een conclusie te trekken of alweer na te denken over je eigen antwoord.

Tijdens de praktische, eendaagse training Gesprekstechnieken van Tijdwinst.com ga je actief aan de slag met vaardigheden, zoals:

  • luisteren
  • samenvatten
  • gerichte reflectieve vragen stellen
  • de regie houden zonder het gesprek over te nemen

Je oefent in kleine groepen met herkenbare situaties uit je eigen praktijk en krijgt direct feedback op wat goed gaat en wat slimmer kan. Zo blijft reflectief luisteren geen aardige theorie voor in een boek, maar wordt het een vaardigheid die je daadwerkelijk gebruikt zodra je volgende gesprek begint.

Meld je daarom snel aan voor onze open training op een locatie bij je in de buurt of onze incompany training Gesprekstechnieken bij jou op locatie!

Conclusie: het belang van reflectief luisteren in communicatie

Reflectief luisteren is meer dan alleen luisteren; het is een brug slaan tussen jou en de ander, een manier om te laten zien dat je niet alleen hoort, maar ook begrijpt. Door samen te vatten wat de ander zegt, geef je niet alleen blijk van luisteren, maar creëer je ook ruimte voor begrip. Het is een perfecte gesprekstechniek om niet langer meer langs elkaar heen te praten.

Je doet het zo:

  1. Stel reflecties, geen vragen: gebruik een dalende intonatie.
  2. Stel open vragen: moedig diepgaand delen aan.
  3. Let op non-verbale signalen: gebruik ze voor extra inzicht.
  4. Tweezijdige reflectie: erken en exploreer tegenstrijdigheden.
  5. Houd het neutraal: onthoud geen oordelen tonen.
  6. Toon betrokkenheid: maak oogcontact en vermijd afleiding.
  7. Vat samen: bevestig begrip door kort samen te vatten.
  8. Wees empathisch: toon begrip voor emoties en perspectieven.
  9. Vermijd oordelen en advies: focus op begrip, niet op oplossingen.

En het mooie is, het zorgt niet alleen voor meer begrip, maar ook voor een diepere connectie met anderen. Dus spits je oren en maak de weg vrij voor gesprekken die niet alleen ergens naartoe gaan, maar ook waardevol en betekenisvol zijn!

Maggs Rippen,
Communicatie-expert

Meer weten?

Lees je liever niet? Geen probleem. In onze Tijdwinst Podcast delen we regelmatig praktische inzichten en spreken we gasten die hun beste tips met je delen. Bekijk de afleveringen op YouTube of luister via het platform van jouw voorkeur, bijvoorbeeld Spotify.

Dagelijks handige inzichten? Volg ons op social media!

Volg ons onder andere op Instagram of Pinterest. Daar krijg je niet alleen handvatten op het gebied van timemanagement, je ontvangt ook de slimme tips waarmee je jouw communicatie skills een boost geeft. De laatste artikelen netjes en overzichtelijk in je mailbox ontvangen? Schrijf je dan in voor de wekelijkse nieuwsbrief.

Leer je liever lezend, lees dan onze boeken Full Focus op wat echt belangrijk is en Elke Dag om 15.00 Uur Klaar. Maak kennis met de beste inzichten uit onze trainingen en leer slimmer werken in plaats van harder.

Veelgestelde vragen over reflectief luisteren

  • Wat is het verschil tussen reflectief luisteren en samenvatten?

    Reflectief luisteren is wanneer je de gevoelens en gedachten van de ander begrijpt en laat merken dat je echt luistert. Samenvatten is kort vertellen wat de ander heeft gezegd, om te laten zien dat je het hebt begrepen.

  • Welke vragen passen bij reflectief luisteren?

    Vragen bij reflectief luisteren zijn vooral bedoeld om te controleren of je de ander goed begrijpt en om ruimte te geven voor verdieping. Denk bijvoorbeeld aan:

    • “Begrijp ik goed dat je vooral baalt van hoe dit is gegaan?”
    • “Klopt het dat je je hierdoor niet serieus genomen voelt?”
    • “Als ik je goed begrijp, zeg je dat de werkdruk vooral door de onverwachte taken ontstaat?”
    • “Je klinkt behoorlijk teleurgesteld. Klopt dat?”

  • Hoe benoem je gevoelens zonder ze voor de ander in te vullen?

    Gevoelens reflecteren in een gesprek doe je door ze voorzichtig te formuleren en altijd ruimte te laten voor correctie.

    Gevoelsreflectie voorbeeld:

    • Zeg dus niet: “Je bent boos.” Daarmee presenteer je jouw interpretatie als een feit.
    • Maak er liever van: “Ik krijg de indruk dat dit je boos maakt, klopt dat?” of: “Je klinkt teleurgesteld. Heb ik dat goed?”

  • Hoe helpt reflectief luisteren om misverstanden en conflicten te voorkomen?

    Reflectief luisteren helpt misverstanden en conflicten te voorkomen doordat je niet meteen reageert op wat jij dénkt dat de ander bedoelt. Je geeft eerst in je eigen woorden terug wat je hebt gehoord en controleert vervolgens of dat klopt.

    Daardoor gebeuren er een paar belangrijke dingen. Verkeerde aannames worden sneller gecorrigeerd, emoties krijgen ruimte zonder dat je ze als feit presenteert en de ander merkt dat je echt probeert te begrijpen wat er speelt. Dat verlaagt vaak de behoefte om zichzelf steeds harder te verdedigen.

    Bovendien haal je zo de snelheid uit een discussie. In plaats van direct met argumenten, oordelen of oplossingen te komen, onderzoek je eerst waar het gesprek werkelijk over gaat. Misschien lijkt iemand boos over een deadline terwijl de echte frustratie zit in het gebrek aan overleg. Ontdek je dat op tijd, dan voorkom je dat je een heel conflict voert over het verkeerde onderwerp.

  • Wat is reflexief luisteren?

    Reflexief luisteren en reflectief luisteren worden vaak door elkaar gebruikt, maar in het Nederlands is reflectief luisteren de gebruikelijkere term.

  • Wat zijn de 4 soorten luisteren?

    De 4 vormen of niveaus van luisteren zijn afkomstig uit Otto Scharmers Theory U en beschrijven hoe je informatie verwerkt en contact maakt. Hierbij zijn er vier niveaus:

    1. Beleefd luisteren (downloading)
    2. Feitelijk luisteren (met een open geest)
    3. Empathisch luisteren (met een open hart)
    4. Generatief luisteren (met een open wil)

  • Wat betekent reflectief?

    Reflectief betekent dat je bewust terugkijkt op wat je hoort, denkt, voelt of doet en probeert te begrijpen wat daarachter zit. Bij reflectief luisteren houdt het dus in dat je teruggeeft wat je bij de ander hoort of waarneemt, zodat je controleert of je hem of haar goed begrijpt.

  • Wat zijn de soorten reflecties bij motiverende gespreksvoering?

    Je hebt twee soorten reflecties bij motiverende gespreksvoering: eenvoudige en complexe.

    Een complexe reflectie bij Motiverende gespreksvoering is: je benoemt bijvoorbeeld een onderliggend gevoel, geeft betekenis aan de boodschap of haalt naar boven wat tussen de regels door wordt gecommuniceerd. Zo kun je het gesprek subtiel een bepaalde richting geven. Je gaat dus verder dan wat woorden zeggen.

    Complexe reflectie voorbeeld:
    “Je klinkt alsof je het accepteert, maar eigenlijk baal je ervan dat er steeds meer bij komt of niet?”

    Bij een eenvoudige reflectie sluit je nauw aan op wat iemand zojuist heeft verteld. Je geeft de boodschap kort terug in je eigen woorden, zonder er extra betekenis of een onderliggende bedoeling aan toe te voegen. Dat vraagt weinig inspanning en helpt om het gesprek soepel door te laten lopen.

    Voorbeeld eenvoudige reflectie:
    “Je hebt dus een erg volle werkweek.”

  • Wat is voor 'reflectief' een synoniem?

    Synoniemen of woorden die dicht bij reflectief liggen zijn: beschouwend, spiegelend, overdenkend, terugkoppelend, bezinnend en nadenkend.

    Bij reflectief luisteren zou ik eerder gaan voor spiegelend luisteren.

Wie zijn wij? | tijdwinst.com

Tijdwinst.com is gespecialiseerd in slimmer (samen)werken. Dat vraagt ook om heldere communicatie, duidelijke gesprekken en elkaar op een nette manier feedback geven. Daar is onze cursus gesprekstechnieken dan ook op gericht.

Daarnaast verzorgen we nog meer (online) trainingen voor werknemers en ondernemers in heel Nederland. Bijvoorbeeld op het gebied van timemanagement, feedback geven, assertiviteit en snellezen. Nieuwsgierig? Neem dan een kijkje op onze website of blogs, en schrijf je in voor één van onze (digitale) trainingen.