Wat is subassertief gedrag (en hoe kom je er vanaf)?

Je weet heus wel wat je vindt. Alleen komt het er nét niet uit op het moment dat het ertoe doet. In meetings houd je je in, bij feedback slik je je reactie in en achteraf baal je dat je niets hebt gezegd. Herkenbaar? Dan is de kans groot dat subassertief gedrag je belemmert. Ontdek samen met mij hoe je subassertief gedrag af kunt leren met deze direct toepasbare tips.

 Wat komt aan bod?

1. Wat betekent subassertief gedrag?
2. Hoe zie je subassertief gedrag in dagelijkse werksituaties terug?
3. Wat zijn de gevolgen van subassertief gedrag op werk en in relaties?
4. Hoe ontstaat subassertiviteit?
5. Wat zegt onderzoek over subassertiviteit op de werkvloer?
6. Waarom werkt ‘aardig zijn’ tegen je
7. Hoe word je assertiever? 25 krachtige tips om je assertiviteit te vergroten
8. Veelgestelde vragen over subassertief gedrag

Volg Tijdwinst.com als betrouwbare bron in Google

Wat betekent subassertief gedrag?

Subassertief gedrag is een vorm van gedrag waarbij je jezelf te veel aanpast, stilvalt of gedoe probeert te voorkomen. Daardoor schuif je je eigen wensen, mening en grenzen naar de achtergrond. Je laat de ander kiezen, knikt mee en zegt ‘ja’, terwijl alles in jou eigenlijk ‘nee’ roept. Vaak ontstaat dit gedrag uit onzekerheid of uit de behoefte om de sfeer vooral gezellig te houden.

Subassertief gedrag kun je het best zien als jezelf kleiner maken dan nodig is. Het woord ‘sub’ staat immers voor ‘onder’ en dat zegt eigenlijk genoeg: je plaatst jezelf onbewust onder de ander, waardoor je inslikt wat je vindt.

Je komt vaak de term tegen “subassertief zijn”, maar subassertiviteit slaat niet op iemands persoonlijkheid. Het is meer het gedrag en patroon dat iemand in zijn handelen laat zien. Het is kortom geen karaktertrek, waarmee je gewoon geboren bent en niks aan kunt veranderen (meteen dat excuus uit de weg geholpen!). Het zit in wat je doet en helaas vaak ook zonder dat je het door hebt.

Subassertief voorbeeld

• Je deelt je mening niet bij een overleg
• Je verzacht feedback
• Je biedt altijd je excuses aan (ook al is het niet nodig)

Het probleem met subassertief gedrag ligt niet zozeer in het ‘niet durven’, maar in een bepaalde mindset. Je denkt constant dat je het niet kan. Daarmee maak je het jezelf onnodig moeilijk, want je gedrag volgt simpelweg je overtuiging. Zolang jij gelooft dat je het niet kunt, blijf je automatisch klein handelen.

Bovendien verwarren mensen aardig zijn en de sfeer goed houden met duidelijk zijn. Je kunt ook duidelijk zijn en toch respectvol blijven (naar jezelf en naar anderen toe). Dat noem je dan ook assertief gedrag en dat is precies wat ik je graag met dit artikel (en hopelijk een eendaagse training Assertiviteit naderhand?) wil aanleren.

Wat is het verschil tussen subassertief en assertief gedrag?

Subassertiviteit is dus eigenlijk een ander woord voor onderdanig gedrag. Assertief gedrag is de gouden middenweg tussen subassertief gedrag aan de ene zijde en agressief gedrag aan de andere zijde. Assertief gedrag betekent namelijk dat je voor jezelf opkomt zonder de belangen van een ander te schaden. Het is je grenzen aangeven en duidelijk ‘nee’ zeggen, maar op een professionele en respectvolle manier. Je brengt helder onder woorden wat je vindt. Je blijft eerlijk naar jezelf en naar anderen en neemt eigenaarschap over je keuzes. Daarnaast ben je open en oprecht, met oog voor de ander en minstens zoveel respect voor jezelf.

Voorbeeld assertief gedrag:
Stel, een collega schuift op het laatste moment extra werk jouw kant op, terwijl je agenda al vol zit. In plaats van te denken ‘Ik regel het wel weer’ en jezelf klem te zetten, zeg je: “Ik zie dat het belangrijk is, alleen mijn planning zit vandaag vol. Ik kan dit morgen oppakken of we kijken samen wie dit vandaag kan doen. Wat heeft je voorkeur?”

Hoe zie je subassertief gedrag in dagelijkse werksituaties terug?

Ik heb het kort in de inleiding al genoemd, maar hoe herken je nu subassertief gedrag? Ik denk dat je kunt letten op de volgende typische tell tale signs:

• Onderdanigheid
• Lastig om grenzen aan te geven
• Vaak (onterecht) ‘sorry’ zeggen
• Lastig om ‘nee’ te zeggen
• Belangen van anderen gaan altijd voorop
• Pleasegedrag vertonen
• Eigenwaarde afhankelijk van complimenten van een ander
• Gevoelens spreek je niet uit
• Angst mening te uiten
• Snel schuldgevoel
• Persoonlijk aangevallen bij feedback

Herken je subassertief gedrag bij jezelf en vraag je je nu af wat er verkeerd is aan een beetje de goede vrede bewaren? Het wrange is dat je juist door conflict te vermijden, meer interne spanning creëert. Met alle gevolgen van dien…

Wat zijn de gevolgen van subassertief gedrag op werk en in relaties?

Subassertief gedrag lijkt misschien veilig en comfortabel, maar de gevolgen stapelen zich sneller op dan je denkt:

• Langdurige stress door gebrek aan grenzen aangeven en nee zeggen. Dit resulteert vaker in een burn-out.
• Je gaat problemen niet aan, omdat je bang bent om de confrontatie aan te gaan. Dit leidt vaak tot passief-agressief gedrag, omdat gevoelens zich opstapelen.
• Je komt niet voor jezelf op en daardoor is er geen plek voor jouw behoeften.
• Je hebt constant bevestiging van anderen nodig, anders voel je je al snel onzeker.
• Keuzes hangen af van een ander, want je durft zelf geen beslissingen te nemen. Je hebt dus totaal geen autonomie.
• Je krijgt nooit wat je wil, want je denkt dat anderen dit wel aanvoelen, maar aangezien zij niet kunnen gedachten lezen, zul je nooit bereiken waar je behoefte aan hebt.
• Je hebt slechts oppervlakkige relaties, omdat je nooit keuzes maakt. Assertiviteit is vereist voor relaties op basis van gelijkwaardigheid.

Hoe ontstaat subassertiviteit?

Subassertief gedrag ontstaat niet out of thin air; vaak kun je een of meerdere oorzaken aanwijzen. Dit zijn de vier oorzaken:

1. Opvoeding

Subassertiviteit is vaak iets wat je gaandeweg hebt geleerd. Misschien ontdekte je als kind al dat jezelf klein maken soms iets opleverde. Als je lief was en conflicten vermeed, kreeg je waardering of een knuffel van je moeder. Als je zweeg en de andere kant op keek wanneer je werd gepest, voelde dat misschien als de veiligste manier om te voorkomen dat het erger werd. Psychotherapeut Andrea Mathews verklaart dit in haar boek Stop met pleasen ook door onze inherente drang om een goed mens te zijn:

“De meesten van ons identificeren zich tot op zekere hoogte met het concept ‘goedheid’. Veel mensen hebben ervaren dat ze door hun ouders emotioneel of zelfs fysiek in de steek gelaten worden als ze zich niet ‘voldoende’ goed gedragen.”

Zo raakte je er al op vroege leeftijd aan gewend om je aan te passen en niet te veel ruimte in te nemen. Hoe vaker je dat deed, hoe steviger het zich vastzette als patroon. En dat patroon kan vandaag nog steeds aanspringen in situaties die, bewust of onbewust, iets van vroeger raken.

2. Angst voor afwijzing

Misschien speelt ook de angst mee dat iemand je afwijst. Je wilt een ander niet teleurstellen of raken, omdat je bang bent dat diegene daarna anders naar je kijkt. Daardoor ga je harder je best doen om te voldoen aan wat anderen van je verwachten. Zelfs wanneer je jezelf ondertussen voorbij loopt.

3. Onzekerheid

Subassertief gedrag kan ook voortkomen uit twijfel over je eigen inbreng. Is jouw mening belangrijk genoeg? Klopt je punt wel? En breng je het straks niet onhandig? Voor je het weet, draai je de situatie in je hoofd tien keer rond, zie je vooral wat er mis kan gaan en zeg je uiteindelijk maar niets.

4. Faalangst

Faalangst kan als laatste ook een stille motor zijn achter subassertief gedrag. Want wat als je iets zegt dat niet klopt of als iemand je corrigeert waar anderen bij zijn? Die gedachte alleen al kan genoeg zijn om je mond dicht te houden. Je kiest voor veiligheid, niet voor zichtbaarheid. Wel jammer, want hoe vaker je jezelf inhoudt, hoe minder bewijs je verzamelt dat je wél iets waardevols te zeggen hebt. Zo houd je de twijfel zelf in stand.

Wat zegt onderzoek over subassertiviteit op de werkvloer?

Volgens onderzoek van dr. Wilmar Schaufeli, hoogleraar Arbeids- en Organisatiepsychologie aan de Universiteit Utrecht, bestaat er een verband tussen burn-out en subassertief gedrag. Mensen die kampen met een burn-out, blijken duidelijk vaker subassertieve patronen te laten zien. Subassertiviteit zorgt namelijk ervoor dat grenzen constant overschreden worden en gevoelens, zoals boosheid, zich opstapelen. Dit leidt tot chronische stress die vervolgens kan uitmonden in volledige uitputting.

Bovendien hebben wetenschappers Kenneth Thomas en Ralph Kilmann met hun onderzoek laten zien dat mensen met subassertieve gedragspatronen conflicten vermijden, wat leidt tot een lagere effectiviteit. Als je immers overal ‘ja’ tegen zegt, dan werk je vaak aan dingen die voor je collega’s van belang zijn, maar van jou minder of totaal niet. En dat terwijl de dingen die voor jou wel van belang zijn, blijven liggen. Want ja… de uren in een week blijven hetzelfde.

In zijn boek Full Focus op wat echt belangrijk is besteedt Björn Deusings, productiviteitsexpert en persoonlijke effectiviteitscoach uitgebreid aandacht aan hoe je je kunt focussen op wat wel belangrijk is.

Als laatste toont onderzoek naar self-advocacy en voice behavior aan dat mensen met een lage assertiviteit hiervan gevolgen zullen zien op carrièregebied. Ze maken minder snel promotie, hebben geen invloed op besluiten en worden vaak onderschat. Professor op de Harvard Business School, Amy C. Edmondson, geeft bijvoorbeeld aan dat je natuurlijk psychologische veiligheid nodig hebt om je uit te spreken, maar dat je jezelf ook niet moet inhouden. Houd je je in, dan lever je minder bijdrage en word je niet gezien.

Wat al die artikelen en onderzoeken gemeen hebben? Subassertiviteit op de werkvloer is not done. Te aardig zijn werkt tegen je… en ja het bestaat dus: te aardig zijn.

Waarom werkt ‘aardig zijn’ tegen je

Aardig zijn lijkt sociaal slim, maar werkt in de praktijk vaak tegen je. Waarom? Omdat ten eerste je communicatieve intentie niet overeenkomt met de impact van je woorden. Je wil waarschijnlijk duidelijkheid geven, maar zegt het te voorzichtig. Je wilt richting geven, maar verpakt het als suggestie. Het gevolg is dat de ander iets heel anders hoort dan jij bedoelt.

Vergelijk:

• “Misschien is het handig als we dit iets strakker doen.” Dit wordt zelden opgepakt als een concrete afspraak.
• Beter is: “Laten we dit duidelijker uitwerken met concrete acties.”

En daar zit de crux; je communiceert wel, maar niet doelgericht. Ik leer de cursisten die deelnemen aan mijn communicatietrainingen daarom altijd dat ze zich moeten afvragen wat hun communicatiedoel is. Wat willen ze echt bereiken met wat ze zeggen? Pas als jij helder hebt wat je wil overbrengen namelijk, dan kun je het gieten in de woorden die deze intentie goed weergeven. En zo kan de ontvanger geen kant meer op en bereik je wat je wil bereiken.

Bovendien maken mensen al snel de denkfout dat je bot moet zijn om duidelijk te communiceren. Dat is niet zo. Met assertiviteit kun je namelijk prima én duidelijk zijn én respectvol blijven. Je zegt wat je bedoelt, zonder omwegen, en je houdt rekening met de ander zonder jezelf weg te cijferen. En juist die helderheid zorgt voor betere samenwerking, minder ruis en uiteindelijk meer respect.

Wat heeft de communicatiedriehoek (inhoud, relatie, proces) hiermee te maken?

Een methode waarvan ik gretig gebruik maak tijdens mijn communicatietrainingen is de communicatiedriehoek. Dit is een communicatiemodel dat laat zien dat een goed gesprek rust op drie pijlers:

1. Inhoud (wat)
2. Relatie (wie)
3. Proces (hoe)

Subassertief gedrag gooit de communicatiedriehoek volledig uit balans, vaak zonder dat je het zelf doorhebt. Je aandacht verschuift namelijk naar de relatie. Je wil immers de sfeer goed houden, niemand voor het hoofd stoten en vooral geen spanning creëren. Ondertussen laat je echter de inhoud liggen. Je zegt niet wat er echt speelt. Je maakt dingen zachter dan nodig is of je houdt ze helemaal voor je. Terwijl juist duidelijke inhoud zorgt voor rust, richting en uiteindelijk een betere relatie.

Hoe word je assertiever? 25 krachtige tips om je assertiviteit te vergroten

Assertief communiceren draait heel kort gezegd om zeggen wat je bedoelt, terwijl je blijft luisteren naar je gesprekspartner. Klinkt dat tegenstrijdig? Ik geef je een complete assertiviteitsgids met 25 tips, waarmee je direct aan de slag kunt:

1. Vervang aarzeltaal door heldere taal

Assertiever communiceren begint verrassend simpel; stop met aarzeltaal. Hoe vaak hoor je jezelf zeggen ‘misschien’, ‘een beetje’, ‘ik denk dat’? Die woorden zorgen meteen dat je boodschap aan kracht verliest nog vóór hij landt. Wat bedoel je echter écht? Zeg dat dan ook.

In deze video leg ik je uit in een video wat de voordelen zijn van twijfeltaal vermijden.

Voorbeeld:
In plaats van “Misschien is het handig als we dit aanpassen” zeg je “Laten we dit aanpassen.”

Dat voelt directer, ja, maar ook duidelijker voor de ander én voor jezelf. Je hoeft niet harder te praten of bot te worden, je hoeft alleen te stoppen met jezelf kleiner maken dan nodig is.

2. Gebruik ik-boodschappen

Wil je voorkomen dat je boodschap klinkt als een aanval? Gebruik dan de ik-vorm. Daarmee vertel je wat jij opmerkt, wat het met jou doet en welke vraag je daarbij hebt, zonder meteen een oordeel op tafel te gooien. Dat maakt je communicatie assertief, maar niet te hard.

Voorbeeld:
Zeg dus liever: “Ik merk dat je de laatste tijd regelmatig later binnenkomt, wat speelt er?” in plaats van: “Je bent altijd te laat.”

3. Stop met ellenlange uitleg geven

Assertiviteit betekent dat je helder zegt wat je wilt zeggen, zonder je boodschap te verstoppen in omwegen. Misschien wil je vooral de sfeer goed houden en loop je het liefst met een grote boog om gedoe heen. Alleen vergeet je dan één belangrijk punt: duidelijk zijn is niet onaardig. Sterker nog, als je het respectvol brengt, is duidelijkheid vaak juist het vriendelijkste wat je kunt geven.

Vergelijk:

• Om de hete brij heen draaien: “Ja, ik zat er nog even naar te kijken en misschien is het goed om daar binnenkort nog eens samen naar te kijken, want er zitten wel een paar dingen in die misschien anders zouden kunnen, al hangt het ook een beetje af van hoe je het bekijkt.”
• Assertief communiceren: “Dit rapport mist focus. Kun je de kern aanscherpen en de zijpaden schrappen?”

4. Blijf kalm

Assertief communiceren betekent dat je je gevoel niet weg stopt, maar dat is iets anders dan je gevoel de leiding geven in een gesprek. Zeker als boosheid aanschuift aan tafel. Je punt komt veel sterker binnen wanneer je rustig uitlegt wat je vindt en waarom. Zodra woede het stuur overneemt, raakt helder denken vaak op de achterbank, terwijl je dat juist nodig hebt als je iemand wilt meenemen in jouw verhaal.

Voorbeeld:
“Ik merk dat dit onderwerp wat spanning oproept. Laten we even rustig kijken wat er precies speelt, dan komen we samen tot een oplossing die voor iedereen werkt.”

5. Koop tijd, voordat je echt reactie geeft

Je eerste reflex bij een vraag is ‘ja’ zeggen, want dat is snel en voelt behulpzaam en veilig. Alleen, hoe vaak kom je daar later op terug? Je kunt beter even op stop drukken en een pauze inlassen.

Voorbeeld:
“Goede vraag. Ik wil daar even rustig over nadenken. Kom ik er vanmiddag bij je op terug.”

Door tijd te vragen, pak je de regie terug. Zeg simpelweg dat je er even over wilt nadenken en dat je erop terugkomt. Je geeft jezelf ruimte om te bepalen wat je echt wilt, in plaats van automatisch maar je weer aan te passen.

6. Laat je non-verbale communicatie overeenkomen met je verbale

Oogcontact en lichaamstaal bepalen vaak meer dan de woorden die je kiest. Je kunt nog zo duidelijk formuleren wat je wilt zeggen, als je ondertussen wegkijkt of in elkaar zakt, gelooft niemand je echt. Je boodschap verliest kracht, nog voordat die goed en wel is aangekomen. Daarom is het belangrijk dat wat je laat zien, klopt met wat je zegt.

 

Dit bericht op Instagram bekijken

 

Een bericht gedeeld door Tijdwinst.com (@tijdwinst)

Voorbeelden

• Kijk iemand aan
• Sta of zit rechtop
• Houd je houding open
• Laat je gezichtsuitdrukking aansluiten bij je woorden

7. Luister actief

Assertief communiceren draait niet alleen om jouw punt helder overbrengen. Het vraagt net zo goed dat je echt luistert naar de ander. Dus niet halverwege al je reactie klaar hebben, maar iemand laten uitspreken. Laat zien dat je het begrijpt door vragen te stellen die helpen dieper te gaan.

Voorbeeld:
“Als ik je goed begrijp, loop je vast omdat de planning steeds verschuift. Wat heb je op dit moment nodig om weer grip te krijgen?”

8. Feedback geven op een constructieve manier

Assertief feedback geven begint niet bij wat je zegt, maar bij wat je wilt bereiken met je boodschap. Als je die helder voor geest hebt, is feedback geven op constructieve wijze slechts dit stappenplan volgen:

• Kies juiste moment en locatie: geef feedback in een 1-op-1-gesprek en vlak na het voorval.
• Geef je communicatieve intentie aan: benadruk dat je met het feedbackgesprek niemand voor het hoofd wil stoten, maar juist de ontvanger vooruit wil helpen.
• Geef constructieve feedback vanuit de ik-vorm, zodat je defensief gedrag niet triggert.
• Blijf bij de feiten en concrete waarnemingen en laat aannames achterwege.

9. Stop met conflictvermijdend gedrag

Assertiever word je niet door elk conflict uit de weg te gaan, maar juist door te oefenen met eerlijk blijven wanneer het spannend wordt. Conflictvermijdend gedrag lijkt op korte termijn veilig, want je voorkomt gedoe, ongemak of een lastig gesprek. Alleen betaal je daar later vaak de rekening voor. Je zegt ja terwijl je nee bedoelt, slikt irritatie in, past je aan tot je jezelf kwijtraakt en hoopt ondertussen dat de ander vanzelf begrijpt wat jij nodig hebt. Yeah… like that’s going to happen.

10. Stop met pleasen

Pleasegedrag lijkt aardig, behulpzaam of sociaal, maar vaak zit er iets anders onder: de angst dat iemand teleurgesteld raakt, boos wordt of jou minder leuk vindt. Daardoor zeg je ja terwijl je nee bedoelt, schuif je je eigen planning aan de kant, neem je taken over die niet van jou zijn en hoop je dat niemand merkt dat jij ondertussen leegloopt.

Pleasen een halt toeroepen begint bij één simpele vraag: doe ik dit omdat ik het echt wil of omdat ik bang ben voor de reactie van de ander? Als het dat laatste is, mag je oefenen met vertragen. Zeg niet meteen ja, maar neem ruimte.

11. Geef je grenzen tijdig aan

Een grens werkt het best wanneer je die rustig aangeeft. Je grenzen benoemen als je al half op ontploffen staat… tja, dat is niet echt assertief. Zeg dus niet pas iets wanneer je al drie avonden hebt overgewerkt, maar zodra je merkt dat je planning te krap wordt.

Bijvoorbeeld:

• ‘Ik kan dit oppakken, maar niet vandaag’
• ‘Dit lukt, als we iets anders laten vallen.’

Daarmee maak je duidelijk wat wel kan, wat niet kan en waar jouw ruimte zit.

@tijdwinst Waarom is het zo moeilijk om nee te zeggen? En hoe zorg je dat je grenzen stelt zonder je schuldig te voelen? In deze aflevering bespreken we: – Waarom ‘nee’ zeggen zo lastig is – Hoe je duidelijk en zelfverzekerd nee zegt – Praktische tips om over je schuldgevoel heen te stappen Luister nu en volg Tijdwinst om te ondekken hoe je meer tijd en energie overhoudt voor wat écht belangrijk is! 🐿️ #tijdwinst #foryoupage #fyp #assertief #selfconfidence #zelfvertrouwen #fypシ゚ #viral #timemanagement #assertive #voorjou #fyppp ♬ original sound – Tijdwinst.com

12. Gebruik ‘nee’ als je default mode

Zeg jij overal ‘ja’ op als standaard antwoord? En denk je dan: ‘Verdikkeme, ik kan helemaal niet!’ Zet ‘nee’ dan eens in het vervolg in als je default mode. Veel verzoeken voelen urgent, omdat iemand anders ze dringend brengt, niet omdat ze ook echt nú moeten gebeuren. In de praktijk is iets maar in zo’n 5 procent van de gevallen écht urgent. De overige 95 procent lijkt vooral urgent, maar kan prima worden ingepland voor later. Door niet meteen ja te zeggen, geef je jezelf ruimte om te kijken: past dit in mijn planning, is dit mijn verantwoordelijkheid, moet dit nu? Soms is het antwoord ja. Vaker is het antwoord: nope.

13. Durf je emoties te uiten

Emoties uiten klinkt toch nog steeds bijna als iets vies, iets wat niet hoort. Zeker niet op de werkvloer. Maar ik kan je zeggen: emoties uiten getuigt juist van professionaliteit! Laat me dit nader verklaren. Als jij eerlijk communiceert wat jij voelt, dan kan een ander hier ook gericht iets mee doen. Je collega’s en leidinggevende kunnen je gedachten niet lezen, dus zeg jij niks dan blijft die emotie gewoon onontdekt.

En denk maar niet dat je gevoelens zo maar verdwijnen of dat je ze kunt uitzetten. Nee, ze vinden meestal een andere uitlaatklep, zoals in passief-agressief gedrag. En dat is helemaal onprofessioneel en funest voor je relaties op de werkvloer (en thuis). Dus… toch maar eerlijk zeggen hoe je je voelt in het vervolg?

14. Durf ook feedback te ontvangen

Feedback voelt al snel als kritiek, afwijzing of een subtiele aanval op je complete bestaan. Toch is het juist bedoeld om je vooruit te helpen; om je te helpen jezelf te ontwikkelen. Wanneer je niet meteen in de verdediging schiet, maar rustig luistert naar wat de ander zegt, ontdek je wat bruikbaar is en wat je naast je neer kunt leggen.

Weet je niet wat er bedoeld wordt? Je mag vragen om voorbeelden, tijd nemen om erover na te denken en daarna bepalen wat je ermee doet.

15. Leer complimenten te geven en te ontvangen

Een compliment geven betekent dat je uitspreekt wat je waardeert, in plaats van te denken: ‘Ach, dat weet die ander toch wel.’ Door waardering concreet te maken, oefen je met zichtbaar zijn in een gesprek. Complimenten ontvangen is minstens zo belangrijk. Wuif je een compliment meteen weg met ‘valt wel mee’ of ‘was niks’, dan maak je jezelf kleiner dan nodig is.

Zeg liever gewoon:
“Dank je, fijn om te horen.”

16. Durf feedback te vragen

Je ziet zelf niet altijd hoe je overkomt. Misschien denk jij dat je duidelijk bent, terwijl de ander vooral voorzichtigheid hoort. Of je denkt dat je krachtig reageert, terwijl je eigenlijk alweer half aan het toegeven bent. Vraag daarom eens aan een collega, vriend of leidinggevende hoe jouw communicatie overkomt:

• Kom je rustig over?
• Ben je helder genoeg?
• Durf je je grens uit te spreken?

Actief om feedback vragen helpt je echter om patronen te herkennen, blinde vlekken te zien en stap voor stap sterker te communiceren.

17. Neem je ruimte in

Een typisch kenmerk van een assertieve instelling is de ruimte innemen. Vrees niet: ik bedoel niet door harder te praten dan de rest, jezelf op de borst te kloppen of elk gesprek te kapen. Daar zit echt niemand op te wachten. Ruimte innemen betekent dat je jezelf niet kleiner maakt dan nodig is. Je mag je mening geven, een vraag stellen, je plek aan tafel pakken, aangeven wat jij nodig hebt en blijven staan voor wat belangrijk voor je is.

18. Kom voor jezelf op

Voor jezelf of voor je mening opkomen, voelt heel awkward. Ik snap je helemaal, maar je mening telt net zo goed mee als die van een ander. Veel mensen houden zich echter in, omdat ze bang zijn lastig gevonden te worden, de sfeer te verpesten of kritiek te krijgen. Alleen betaal je daar zelf de prijs voor. Je slikt je woorden in, past je steeds aan en loopt later alsnog te balen dat je niets hebt gezegd. Oefen daarom met rustig uitspreken wat jij vindt, denkt of nodig hebt.

Zeg bijvoorbeeld eens:

• “Ik kijk daar anders naar.”
• “Voor mij werkt dit niet.”
• “Ik kan hier vandaag niks mee doen.”
• “Die opdracht behoort mij niet toe.”

19. Werk aan je zelfvertrouwen

Als jij jezelf continu onderuit haalt in je hoofd, wordt het lastig om sterk in je schoenen te blijven staan in een gesprek.

Je kent het wel:

• “Dat kan ik toch niet zeggen.”
• “Ze vinden me vast lastig.”
• “Mijn mening doet er niet echt toe.”

Vervang zulke gedachten eens bewust door helpende gedachten die je sterker maken.

Denk bijvoorbeeld liever:

• “Mijn mening mag er zijn.”
• “Ik mag mijn grens aangeven.”
• “Ik hoef niet iedereen tevreden te houden.”

Positieve affirmaties werken ook, vooral wanneer je ze vaak herhaalt en koppelt aan kleine acties. Zeg dus niet alleen dat je voor jezelf mag opkomen, maar doe het ook.

20. Verontschuldig jezelf niet constant

Als je echt iets verkeerd hebt gedaan, zeg je natuurlijk sorry. Dat is wel zo netjes. Maar veel mensen strooien met excuses, alsof ze confetti van de carnavalswagen strooien.

Misschien herken je het wel:

• “Sorry, dat ik iets vraag.”
• “Sorry, dat ik iets nodig heb.”
• “Sorry, dat ik een andere mening heb.”
• “Sorry, dat ik besta.”

Al dat ge-sorry lijkt vriendelijk, maar ondertussen maak je jezelf kleiner dan nodig is. Spreek liever kort, rustig, duidelijk. Hoe minder je je verontschuldigt voor normale behoeften, grenzen en meningen, hoe zelfverzekerder je overkomt.

21. Bereid gesprekken en meetings goed voor

Bereid je goed voor op gesprekken en meetings, zeker wanneer je weet dat je snel meegaat in de mening van een ander. Bedenk vooraf wat je wilt zeggen, welk punt je niet wilt vergeten en wat voor jou de gewenste uitkomst is. Door vooraf je belangrijkste punten op te schrijven, sta je steviger in het gesprek. Je hoeft dan niet ter plekke alles te bedenken, waardoor je rustiger blijft, duidelijker formuleert en minder snel ja zegt terwijl je eigenlijk nee bedoelt.

22. Trek je niet aan van wat anderen van je vinden

Iedereen denkt wel eens: ‘O, nee! Wat zal hij/zij nu van me denken?’ Het is echter verstandig als die gedachte je constant kwelt, hiermee te stoppen. Die gedachte kost je enorm veel energie, want je blijft erover piekeren. Alleen je doet er niks aan. Het enige waar jij controle over hebt, is je eigen reactie.

Wil je minder subassertief zijn? Stop dan met leven alsof iedereen een beoordelingsformulier over je invult. Zolang je keuzes afhangen van wat anderen vinden, blijft je eigen stem op de achtergrond. #assertiviteit #subassertiefgedrag

— Tijdwinst.com (@tijdwinst) July 10, 2026

En ik zal je een geheimpje verklappen: een groot deel van de mensen die je tegenkomt, zullen helemaal niet met je bezig zijn! Ze zijn vaak met hun eigen issues bezig, terwijl jij je mening aanpast om de sfeer te bewaren, jij geen grenzen aangeeft uit angst als een egoïst neergezet te worden of niks zegt omdat je niet dom wilt overkomen. Je mag echter vaker denken: dit vind ik, dit wil ik, dit past niet bij mij.

23. Let op je stemgebruik

Let bewust op je stemgebruik, want assertiviteit zit ook in hoe je dingen overbrengt. Praat rustig, spreek duidelijk uit wat je bedoelt en voorkom dat je stem alle kanten op schiet. Een te hoge toon kan onzeker klinken, een te lage toon kan juist afstandelijk overkomen. Zoek dus naar een stevige, rustige middenweg.

24. Accepteer fouten

Je hoeft niet bang te zijn om fouten te maken. Fouten maken maakt je geen loser, want fouten bieden je ook handige inzichten. Soms zeg je iets wat net iets te direct klinkt, vergeet je een punt te maken of reageer je achteraf gezien wat onhandig. Dat maakt je niet zwak, dat maakt je mens. Accepteer dat fouten erbij horen, zeker wanneer je nieuw gedrag oefent. Niemand wordt 100% assertief geboren.

25. Oefenen, oefenen en nog eens oefenen

En juist omdat je niet 100% assertief geboren wordt, moet je assertief gedrag aanleren. En dat doe je door te blijven oefenen. Je kunt erover lezen, erover nadenken, jezelf moed inspreken, maar uiteindelijk leer je het pas echt door het te doen. Begin klein, bijvoorbeeld door je mening iets vaker uit te spreken, een vraag te stellen wanneer iets onduidelijk is of niet meteen ja te zeggen op ieder verzoek. Dat zal in het begin zeker vreemd aanvoelen, maar hoe vaker je oefent, hoe gewoner het voor je wordt.

Assertiviteit trainen met Tijdwinst

De oorzaken en gevolgen van subassertief gedrag maken duidelijk dat dit patroon soms behoorlijk diep geworteld is. Misschien denk je nu: leuk verhaal, maar kom ik daar ooit nog vanaf? Gelukkig wel.

Subassertief gedrag ombuigen naar assertief gedrag, zodat je sterkere en gezondere relaties opbouwt, gebeurt alleen niet van vandaag op morgen. De eerste stap is vaak het lastigst. Daarom kan het prettig zijn als iemand je net dat zetje in de juiste richting geeft. Ik hoop dat mijn artikel je al dit eerste zetje heeft kunnen geven, maar als niet dan kun je er ook voor kiezen om onze eendaagse training assertiviteit te volgen.

Onze ervaren assertiviteitstrainers helpen je tijdens een cursus assertiviteit om beter je grenzen aan te geven, vaker voor jezelf op te komen en helder en constructief te communiceren. Juist wanneer je het ergens niet mee eens bent.

Conclusie: subassertief gedrag los je niet op door nóg aardiger te worden

Subassertief gedrag lijkt soms sociaal, veilig of gewoon ‘lekker makkelijk voor de sfeer’, maar ondertussen betaal je er zelf de rekening voor. Je slikt je mening in, zegt te snel ja, rekt je grenzen op en hoopt dat anderen wel aanvoelen wat jij nodig hebt. Spoiler: dat doen ze meestal niet. Assertiever worden begint daarom met effectiever communiceren. Duidelijk zeggen wat je bedoelt, zonder de ander omver te duwen en zonder jezelf onder het tapijt te schuiven.

De belangrijkste stappen om assertiever te worden? Ik vat mijn 25 tips nog eens samen:

1. Vervang aarzeltaal door heldere taal.
2. Gebruik ik-boodschappen.
3. Stop met ellenlange uitleg geven.
4. Blijf kalm.
5. Koop tijd, voordat je echt reactie geeft.
6. Laat je non-verbale communicatie overeenkomen met je verbale.
7. Luister actief.
8. Feedback geven op een constructieve manier.
9. Stop met conflictvermijdend gedrag.
10. Stop met pleasen.
11. Geef je grenzen tijdig aan.
12. Gebruik ‘nee’ als je default mode.
13. Durf je emoties te uiten.
14. Durf ook feedback te ontvangen.
15. Leer complimenten te geven en te ontvangen.
16. Durf feedback te vragen.
17. Neem je ruimte in.
18. Kom voor jezelf op.
19. Werk aan je zelfvertrouwen.
20. Verontschuldig jezelf niet constant.
21. Bereid gesprekken en meetings goed voor.
22. Trek je niet aan van wat anderen van je vinden.
23. Let op je stemgebruik.
24. Accepteer fouten.
25. Oefenen.

Zie assertiviteit dus als een vaardigheid die je kunt trainen, niet als een karaktertrek die je toevallig wel of niet hebt meegekregen. En die training begint direct: door een van deze tips toe te passen (of je in te schrijven voor een cursus assertiviteit natuurlijk).

Maggs Rippen,
Assertiviteitsexpert

Veelgestelde vragen over subassertief gedrag

• Waarom ben ik zo subassertief en zeg ik nooit wat ik echt denk?

  De oorzaken van subassertief gedrag kunnen liggen in de opvoeding, angst voor afwijzing, onzekerheid en/of faalangst.

• Hoe word ik minder subassertief en kom ik beter voor mezelf op?

  Je kunt assertiever worden met de volgende tips:

  • Volg een cursus assertiviteit.
  • Leer assertief communiceren.
  • Vergroot je zelfvertrouwen.
  • Stel je grenzen op en bewaak ze.
  • Leer feedback te geven en ontvangen.
  • Blijf rustig, ondanks je emoties.
  • Laat je non-verbale communicatie overeenkomen met je woorden.
  • Bereid lastige gesprekken voor.
  • Let op hoe je je stem inzet.
  • Creëer een positiever zelfbeeld.
  • Oefenen is de sleutel tot meer assertiviteit.

• Hoe zeg ik nee zonder me schuldig te voelen of onzeker te worden?

  Door assertief te communiceren: concreet en duidelijk zonder andermans belangen te schaden. Dit doe je zo:

  • Vermijd twijfeltaal.
  • Communiceer kort en bondig.
  • Spreek vanuit jezelf.
  • Luister actief.
  • Vraag eventueel tijd om na te denken.
  • Blijf kalm.
  • Let op je lichaamstaal.

• Waarom vind ik het zo moeilijk om mijn mening te geven?

  Wat jij voelt als iets kleins, je mening uitspreken, wordt in je hoofd al snel iets groters. Je weegt onbewust risico’s af. Wat als iemand het niet met je eens is? Wat als je iemand teleurstelt? Wat als je verkeerd overkomt? Voor je het weet, zit je niet meer in het gesprek, maar in een soort interne onderhandeling.

  Daar komt nog iets bij. Veel mensen verwarren hun mening met hun waarde. Dus als iemand jouw mening afwijst, voelt het alsof jij wordt afgewezen. Er zit vaak ook een patroon onder. Misschien heb je geleerd dat aanpassen veiliger is. Dat harmonie belangrijker is dan duidelijkheid. Of dat je eerst zeker moet weten dat je “gelijk” hebt voordat je iets zegt.

• Hoe ga ik om met dominante mensen als ik zelf subassertief ben?

  Met dominante mensen omgaan is lastig als je niet voor jezelf durft op te komen, maar zo sta je toch tegen deze sterke persoonlijkheden op een nette manier op:

  • Blijf rustig.
  • Geef je grens aan.
  • Houd oogcontact.
  • Gebruik een rustige toon.
  • Get to the point
  • Neem ruimte in.
  • Neem verantwoordelijkheid.
  • Gebruik humor.

• Hoe kan ik grenzen stellen als ik conflict vermijd?

  Begin met onderzoeken waar die negatieve gedachte eigenlijk vandaan komt. Vaak ontdek je dat zo’n overtuiging niet uit één groot bewijs bestaat, maar uit losse ervaringen die je ooit hebt opgeslagen. Probeer daar zo nuchter mogelijk naar te kijken. Bewijst wat er toen gebeurde echt iets over het gesprek dat je nu met je collega wilt voeren? Waarschijnlijk niet.

  Doe vervolgens een stap terug en kijk eerlijk naar wat je zelf doet. Steun je jezelf hiermee? Of probeer je vooral een ongemakkelijk moment te ontwijken? Wat stel je uit en waarom precies? Zodra je dat helder ziet, wordt het tijd om het gesprek niet langer te parkeren.

  Breng je feedback op een opbouwende manier. Spreek vanuit jezelf, dus gebruik de ik-vorm. Denk ook alvast mee over een mogelijke vervolgstap en check of de ander zich daarin kan vinden. Dat hoeft niet ingewikkeld te zijn; je kunt je voorstel gewoon als vraag formuleren. Geef de ander daarna de ruimte om te reageren, mee te denken en eventueel met een ander idee te komen.

• Waarom pas ik me altijd aan anderen aan en vergeet ik mezelf?

  Vaak begint het met een simpele overtuiging: als ik me aanpas, blijft de sfeer goed. Als ik lastig ben, wordt het ongemakkelijk. Dat patroon ontstaat zelden uit het niets. Misschien kreeg je vroeger waardering als je meegaand was. Misschien werd spanning vermeden in je omgeving. Of je hebt geleerd dat je pas ‘oké’ bent als anderen dat bevestigen.

  En er zit nog iets onder. Aanpassen levert direct iets op. Rust. Geen gedoe. Geen afwijzing. Je brein denkt: topstrategie, doen we vaker. Alleen de rekening komt later. Irritatie. Vermoeidheid. Het gevoel dat je jezelf een beetje kwijt bent. De vraag is dan ook: wat vermijd ik door me steeds aan te passen? Bewustwording daarvan is de eerste stap in een assertievere aanpak.

• Hoe kan ik meer zelfvertrouwen krijgen in gesprekken en vergaderingen?

  Noteer vooraf twee of drie punten of vragen die je tijdens het overleg wilt delen. Dat geeft rust, vooral als spanning je normaal even van je stuk brengt. Loop de agendapunten alvast door en bedenk per onderwerp waar jij iets aan kunt toevoegen. Zo stap je niet blanco de vergadering in en weet je beter waar jouw bijdrage waarde heeft. Heb je een presentatie, voorstel of belangrijk punt? Oefen het dan een paar keer hardop, bijvoorbeeld voor de spiegel of met een collega die je vertrouwt.

  Probeer binnen de eerste tien tot vijftien minuten kort iets in te brengen, al is het maar een vraag of kleine aanvulling. Daarmee maak je de drempel lager om later opnieuw het woord te nemen. Pak ook een actiepunt op. Door een duidelijke taak naar je toe te trekken, toon je betrokkenheid en laat je zien dat je verantwoordelijkheid neemt. Maak eventueel tijdens het gesprek of de vergadering korte aantekeningen. Dat helpt je aandacht erbij te houden en haalt vaak net wat spanning van het moment af.

• Wat is subversief gedrag?

  Subversief gedrag is handelen waarmee iemand probeert een bestaande machtsstructuur, organisatie of vorm van gezag te verzwakken, te ontregelen of zelfs volledig ten val te brengen. De term is afgeleid van het Latijnse subversio, dat zoiets betekent als ‘omkering’ of ‘vernietiging’.

Wie zijn wij? | Tijdwinst.com

Tijdwinst.com is een trainingsbureau dat gespecialiseerd is in slimmer (samen)werken. We bieden door het hele land diverse (online) trainingen aan, variërend van timemanagement, assertiviteit, gesprekstechnieken tot aan snellezen. Nieuwsgierig? Neem dan zeker eens een kijkje op onze website of blogs, en schrijf je in voor één van onze (digitale) trainingen.