Daar sta je dan, met je mond vol tanden. Er lijken zich geen woorden te vormen, je voelt dat je rood aanloopt en (nog erger)de hele groep ziet het. Hoe ga je hiermee om, met niet uit je woorden komen? Als trainer binnen de communicatietrainingen van tijdwinst.com herken ik het vervelende probleem als geen ander en daarom deel ik graag mijn 3 beste tips met jullie.

Wat komt aan bod:

  1. Dichtklappen tijdens een gesprek
  2. Niet uit je woorden komen?
  3. Niet meer uit je woorden kunnen komen?
  4. Kortom: niet uit je woorden komen door stress
  5. Veelgestelde vragen over niet uit je woorden komen

Wat is dichtklappen tijdens een gesprek?

Tijdens een gesprek kun je ineens blokkeren door de spanning die je op dat moment ervaart. Je gedachten zijn er misschien nog wel, alleen lukt het niet om ze helder onder woorden te brengen. Pas wanneer je later tot rust komt, verschijnt die perfecte reactie alsnog. Natuurlijk precies op het moment dat je er niets meer aan hebt. ‘Sh*t, dát had ik moeten zeggen!’ denk je dan gefrustreerd.

In deze aflevering van de Tijdwinst Podcast spreek ik met persoonlijke effectiviteitscoach, Björn Deusings, over deze oerreactie: vechten. vluchten of bevriezen.

Dichtklappen is een onbewuste reactie op stress en hoort bij de bekende vecht, vlucht of bevriesreactie. Merkt je brein spanning of mogelijk gevaar op, dan zet je lichaam zichzelf automatisch in de overlevingsstand. Bij vechten bereid je je voor om de confrontatie aan te gaan. Vluchten zorgt ervoor dat je het liefst zo snel mogelijk uit de situatie verdwijnt. Bij bevriezen loopt je systeem tijdelijk vast. In een gesprek merk je die freeze-reactie door het niet meer weten wat je moet zeggen.

Wat is het verschil tussen dichtklappen en een stilte laten vallen?

Stilvallen in een gesprek, omdat je woorden kwijt zijn, is iets anders dan een stilte laten vallen. Even niets zeggen kan ook een bewuste manier zijn om een gesprek te sturen. Door even niets te zeggen, haal je het tempo uit de uitwisseling. Zo ontstaat er ruimte en voorkom je dat je meteen reageert vanuit frustratie, onzekerheid of boosheid. Je verstand krijgt als het ware weer even het woord. Een korte pauze helpt je dus om je gedachten te ordenen voordat je antwoord geeft. Je kunt rustig bedenken wat je precies wilt zeggen, hoe je dat het beste verwoordt en welk doel je met je reactie voor ogen hebt. Vooral in een moeilijk gesprek is dat waardevol, bijvoorbeeld als iemand je bekritiseert, je duidelijk wilt maken waar je grens ligt of je merkt dat de spanning steeds verder stijgt.

Een korte stilte kan er bovendien voor zorgen dat je aandachtiger luistert. Veel mensen formuleren in hun hoofd namelijk al een reactie, terwijl hun gesprekspartner nog midden in het verhaal zit. Je vangt de woorden dan wel op, maar de kern glipt soms gewoon tussendoor. Door na iemands verhaal niet meteen te antwoorden, geef je jezelf de ruimte om de informatie rustig te verwerken. Daardoor zie je scherper wat er daadwerkelijk is gezegd, welke gevoelens mogelijk meespelen en wat de ander op dat moment nodig kan hebben.

Hoe je bewust stiltes aanbrengt in een gesprek leg ik uitgebreid in een andere aflevering van de Tijdwinst Podcast uit.

Voor mij draait het onderscheid tussen doelbewust zwijgen en stilvallen daarom vooral om wie de controle heeft. Wanneer je dichtklapt, neemt de stilte het van je over. Wanneer je bewust zwijgt, zet je diezelfde stilte doelgericht in om het gesprek beter te laten verlopen.

Waarom klap ik dicht tijdens een gesprek?

‘Jeetje, waarom kom ik toch niet uit mijn woorden? Wat is er mis met me!’ Nou, eigenlijk helemaal niks. Iedereen heeft wel eens last van woordvindproblemen. Ik zie hierin 8 oorzaken:

  1. Stress: niet op woorden kunnen komen wordt vaak veroorzaakt door stress. Door stress raakt je brein tijdelijk overbelast en verschuift de aandacht van gesprek voeren naar beschermen tegen gevaar. Dit liet onderzoek uit 2018 ook zien: onderzoekers lieten deelnemers een woordzoektaak uitvoeren terwijl zij dachten dat ze werden bekeken en beoordeeld. Onder deze sociaal stressvolle omstandigheden hadden zij vaker een tip-of-the-tongue-ervaring: ze wisten dat ze een woord kenden, maar konden het tijdelijk niet oproepen.
  2. Oververmoeidheid: ook vermoeidheid kan ervoor zorgen dat je niet uit je woorden kunt komen. Door oververmoeidheid of slaaptekort neemt je concentratie af en je geheugen laat je eerder in de steek. Het welbekende brain fog fenomeen. 
  3. Perfectionisme: kan ervoor zorgen dat je te lang zoekt naar precies de juiste woorden. Terwijl je in je hoofd elke zin controleert, raakt het gesprek op de achtergrond en blokkeer je sneller. Je weet wat je wilt zeggen, maar je legt de lat zo hoog dat er uiteindelijk niets uitkomt.
  4. Oude patronen: misschien heb je vroeger geleerd dat niets zeggen veiliger was dan je mening geven. Daardoor houd je jezelf ook nu sneller in, zeker wanneer een gesprek spannend wordt.
  5. Leeftijd: naarmate je ouder wordt, heeft je brein meer tijd nodig om eerder opgeslagen informatie terug te vinden.
  6. Medicatie of alcohol: sommige medicijnen en alcohol kunnen invloed hebben op je concentratie, geheugen of snelheid van denken. Merk je dat dit vaker gebeurt sinds je medicatie gebruikt, bespreek het dan met je huisarts of apotheker.
  7. Neurologisch letsel: neurologisch letsel door een beroerte, hersenschudding of tumor kan invloed hebben op de taalgebieden in je hersenen.
  8. Aandoeningen: heb je echter overmatig last van plotseling niet op woorden kunnen komen? Ben je vergeetachtig en kun je niet meer op je woorden komen? Niet op woorden kunnen komen kan ook een teken zijn van dementie, Alzheimer of andere progressieve aandoeningen. Bij twijfel is het daarom altijd raadzaam om een arts te raadplegen.

Waarom is dichtklappen tijdens een gesprek is vervelend? De vicieuze cirkel die ontstaat

Nogmaals: het overkomt iedereen weleens: je bevindt je in een belangrijke situatie (denk aan een netwerkborrel of een kennismakingsgesprek) en je slaat dicht. Dit is niet meteen reden om naar je huisarts te rennen, want vaak is het dus gewoon een reactie van je oerbrein op spanning. Je gedachten blokkeren en hoe je ook je best doet om iets zinnigs te zeggen, je komt niet uit je woorden.

Pijnlijk.

Wanneer je dit een aantal keer overkomt, dan neemt de angst dat het wéér gebeurt toe. Er lijken zich geen woorden te vormen en met een beetje pech krijg je ook nog eens een rood hoofd. Misschien begin je zelfs te stotteren of krijg je het zichtbaar warm.

Dit maakt dat je enorm op kunt gaan zien tegen spreken in meetings, gesprekken met je leidinggevende of spreken voor een groep. Vervelend, want als kenniswerker zijn dit vaak wel dingen die je moet doen, wil je jouw functie kunnen uitvoeren.

Wat zijn de gevolgen op persoonlijke vlak?

Wat ik zie gebeuren op persoonlijk vlak, is dat beschouwende mensen met een duidelijke visie en mening ineens waardevolle inzichten vóór zich houden, juist omdat ze bang zijn dat ze dichtklappen. Niet alleen is dit frustrerend voor hen, het is ook een gemis voor de organisatie.

Tijdens mijn training Gesprekstechnieken kaart ik dit ook met mijn cursisten aan. Er komt dan vaak naar boven dat deelnemers vastlopen, juist omdat ze zo hard nadenken over hun spraak en wat er gebeurt wanneer ze niet uit hun woorden komen. Ze hebben het gevoel dat ze vastlopen en de regie van het gesprek (en van hun eigen inbreng) kwijtraken.

ook als het je overkomt tijdens een training geven, is niet op je woorden kunnen komen even pijnlijk

Wanneer je dit zelf regelmatig ervaart, niet uit je woorden komen of dichtklappen tijdens een gesprek, dan is het belangrijk dat je leert hoe je hiermee kunt omgaan. Je wil weer zelfvertrouwen opbouwen, het gevoel ervaren dat je een constructieve bijdrage levert aan het gesprek en bovenal de regie terug in handen krijgen.

Hoe doe je dat?

Hoe blijf je rustig als je je woorden kwijt bent? 1 simpele oplossing:

De manier waarop je doorgaans handelt wanneer je niet uit je woorden komt, gaat je niet helpen: het forceren, het harder nadenken of het dichtklappen. Wat helpt wel?

Ontspannen.

Nee, ik ben niet op mijn hoofd gevallen, hoor. Zodra je immers op een kalme en rustige manier spreekt en jouw gedachten formuleert, gaat je inbreng niet verloren. Hiermee voorkom je dat je bij thuiskomst pas op die briljante antwoorden komt: ‘Ah, ik had dít moeten zeggen op zijn vraag!’

Heb je vaak moeite met praten onder druk, leer jezelf dan goed observeren; herken wanneer de interne spanning toeneemt, zodat jij je tijdig kunt ontspannen.

En heb ik het overspannen, dan denk ik vaak aan een boek lezen. En laat tijdwinst.com nu net twee interessante boeken uitgebracht hebben! Koop Elke dag om 15:00 klaar of Full Focus op wat echt belangrijk is nu en leer meer over bezig zijn met dingen die er echt toe doen.

onze twee boeken Elke dag om 15:00 klaar en Full Focus op wat echt belangrijk is

Hierdoor vermindert namelijk je angst en voorkom je dat je gaat forceren. Hierdoor kun je jouw inbreng op een natuurlijke wijze geven of voor een groep staan.

Dat heb ik in het begin ook ervaren, hoor. Toen ik net zelf begon met het geven van trainingen, was ik zo bang dat mijn laptop het begaf of de beamer niet aan de praat kreeg (dingen nou eenmaal kunnen voorkomen bij een presentatie), dat ik bij de kleinste hapering al in de stress schoot. De negatieve gedachten die hierbij kwamen kijken, verhoogden die stress nog eens: “Oh, nu zullen ze vast denken dat ik een klungel ben. Ze nemen me nu niet meer serieus…”.

Je kunt je voorstellen dat deze reactie averechts werkte; in plaats van de juiste reactie te vinden en rustig te kunnen doorpraten, maakte het de dingen juist erger. Door echter een stapje terug te nemen en jezelf te observeren, vind je de rust én je woorden terug.

Hoe leer je beter verwoorden wat je bedoelt? 3 praktische tips

Je leert beter verwoorden wat je bedoelt door niet te wachten tot je zin perfect in je hoofd staat. Begin met een eenvoudige kernzin zoals:

  • “Wat ik probeer te zeggen is…”
  • “Ik merk dat ik even zoek naar de juiste woorden.”

Daarmee haal je de druk van het gesprek en geef je jezelf tijd om verder te denken. Verder deel ik 3 tips met je:

  1. Herken de signalen.
  2. Blijf ademen.
  3. Benoem dat je dichtklapt.

1. Herken de signalen

Moeilijk uit je woorden komen resulteert bij veel mensen in stress; je merkt dat je het warm krijgt, je hart begint sneller te kloppen en je voelt het bloed naar je wangen stijgen. Je begint te ratelen, maar misschien klap je ook wel dicht. Stress maakt het moeilijker om je gedachten te ordenen.

Herken wat er bij jou gebeurt, zonder oordeel. Wat voel je bijvoorbeeld in je lijf en brein gebeuren wanneer je niet uit je woorden komt? Wanneer je dit van jezelf weet, dan ben je namelijk al op de helft. Jij weet dan “ik merk dat mijn hart sneller begint te kloppen en dat ik rood aanloop, ik doe even een stapje terug.” Zo kun je bijsturen.

2. Blijf ademen

Bij de eerste tekenen van deze spanning haal je een paar keer rustig adem. Dit stopt de stressreactie van je lijf zowel fysiek (die verhoogde hartslag), maar ook mentaal (die paniekgedachten). Een rustige ademhaling zorgt er namelijk voor dat jouw brein een seintje ontvangt dat alles oké is.

 

Bekijken op Threads

 

Neem daarom even de tijd wanneer je merkt dat je moeilijk uit je woorden komt en adem diep in – één, twee, drie – en weer – aaah – uit. Hierbij kun je de ‘4-7-8’-ademhaling gebruiken. Er zijn genoeg aanwijzingen dat deze techniek je helpt ontspannen. Zo onderzochten Vierra, et al. in 2022 het onmiddellijke lichamelijke effect van deze ademhalingsoefening bij 43 jongvolwassenen. Na enkele rondes 4-7-8-ademhaling verbeterden bepaalde metingen van hartslagvariabiliteit en bloeddruk.

3. Wat kun je zeggen als je even niet uit je woorden komt?

En nogmaals: je kunt even de kluts kwijtraken, hoe goed je normaal ook bent in het voeren van een gesprek. Dat is heel menselijk (blame it on het oerbrein!). Benoem echter wel dat het gebeurt. Dit voelt spannend, maar door hardop te benoemen wat er gebeurt, doorbreek je de verlamming die je voelt. Bespreek daarom gerust de situatie of wat er door je heen gaat.

Bijvoorbeeld:
“Ah, vervelend, het geluid ligt eruit. Eens even kijken wat er aan de hand is…”

Dit benoem je vooral voor jezelf. De groep merkt namelijk best dat het geluid het niet doet, maar door de situatie rustig te benoemen kalmeer je jouw innerlijke “oh jee, wat nu!”-stem.

In deze aflevering van de Tijdwinst Podcast gebeurt me precies dit. Björn stelt een vraag en ik ben even met stomheid geslagen. Door dit te benoemen, gaf ik mezelf echter de kans het gesprek weer op te pakken. 

Nog een voorbeeld:
“Poeh, ik merk dat ik het warm krijg. Dit is een lastig onderwerp voor me.”

Zoiets uiten voelt heel kwetsbaar, maar straalt ook zelfkennis uit; iets dat in mijn ervaring altijd respect oplevert. Durf dan ook gerust te vertellen hoe de ervaring voor jou voelt.

Voorbeeld:
“Jeetje, ik schrik hiervan en ik merk dat ik dichtklap…”

Door dit hardop uit te spreken naar de persoon of de groep, maak je jouw verlamming kenbaar. Dit helpt je om aanwezig te blijven in het moment en geeft anderen inzicht in waarom je even niet de juiste woorden lijkt te vinden.

Kortom: hoe voorkom je dus dat je dichtklapt bij kritiek of spanning?

Niet op je woorden kunnen komen? Iedereen staat weleens met zijn of haar mond vol tanden, dat is niet erg. Wat wél vervelend is, is wanneer dit vaker gebeurt en tot angst leidt. De angst dat je niet uit je woorden komt, zal namelijk alleen maar zorgen voor méér stress, waardoor het nóg lastiger wordt om iets te zeggen.

Zoals je nu weet is de beste remedie ontspannen en dit doe je in 3 stappen tijdens een gesprek:

  • iets dat je direct kunt doen door een stapje terug te zetten en de situatie te observeren
  • een aantal keren diep in- en uit te ademen
  • te benoemen wat er gaande is.

Je zult zien dat mijn tips een korte black out niet kunnen voorkomen, maar je kunt er wel nu veel relaxter mee omgaan!

Maggs Rippen,
Trainer en communicatie-expert tijdwinst.com

Hoe word je verbaal sterker in gesprekken? Volg een training Gesprekstechnieken

Verbaal sterker worden geeft je meer houvast tijdens gesprekken. Je weet beter hoe je een mening verwoordt, een grens aangeeft of tijd koopt wanneer je even niet weet wat je moet zeggen. Daardoor hoef je minder hard na te denken over de juiste woorden en neemt de spanning af. Ook leer je dat een stilte of hapering niet meteen betekent dat het gesprek mislukt. Hoe vaker je oefent met lastige situaties, hoe vertrouwder je brein ermee raakt. Je schiet dan minder snel in de freeze-reactie en herpakt jezelf sneller wanneer je toch even blokkeert.

En dat is precies waar onze 1-daagse training Gesprekstechnieken je bij kan helpen. Hierin ga ik (of één van onze andere ervaren communicatietrainers) uitgebreid in op hoe je door middel van ontspanning een gesprek positief kunt beïnvloeden. Bovendien leer je nog meer gesprekstechnieken en tips, waardoor je gesprekken na de training direct vlotter zullen verlopen. Interesse? Meld je dan snel aan. Gesprekstechnieken kun je zowel open als incompany volgen.

Meer weten over een krachtig gesprek voeren?

Check ook eens deze artikelen, als je op zoek bent naar (meer) assertiviteit in je gesprekken:

Wil je onze nieuwste artikelen direct in je mailbox ontvangen? Dat kan, als je je even aanmeld voor onze interessante nieuwsbrief of ons Whatsapp-kanaal.

Of ben je meer van de vluggere tips? Volg tijdwinst.com dan ook op LinkedIn, Pinterest of Instagram voor onze handigste tip op zakformaat.

Veelgestelde vragen over niet uit je woorden komen

Waarom weet ik achteraf pas wat ik had willen zeggen?

Achteraf weet je vaak pas wat je had willen zeggen, omdat de spanning tijdens het gesprek je denkruimte verkleint. Je brein is dan vooral bezig met de reactie van de ander, mogelijke afwijzing of het vinden van het perfecte antwoord. Daardoor zijn woorden en argumenten tijdelijk minder goed bereikbaar. Zodra het gesprek voorbij is, zakt de spanning en krijgt je brein weer ruimte om informatie te ordenen. Ineens verschijnen de goede zinnen dan ineens weer voor je. Beetje laat alleen.

Hoe kom je zelfverzekerder over als je niet meteen weet wat je moet zeggen?

Benoem het gewoon dat je stilvalt. Zeg bijvoorbeeld: “Wauw, daar heb je me even stil gekregen. Ik wil hier graag beter over nadenken.” Of: “Daar overval je me mee. Ik kom er voor het eind van de werkweek op terug.” Daarmee voorkom je dat je gaat stamelen of zomaar iets zegt om de stilte op te vullen. Spreek rustig, houd oogcontact en laat een korte stilte vallen zonder je meteen te verontschuldigen. Zelfverzekerd overkomen betekent niet dat je altijd direct een perfect antwoord hebt; het betekent dat je jezelf de ruimte durft te geven om na te denken.

Wat heb je als je soms niet uit je woorden komt?

Als je soms niet uit je woorden komt, heb je meestal woordvindingsproblemen. Dat kan tijdelijk ontstaan door stress, vermoeidheid, spanning of doordat je te snel het perfecte antwoord probeert te formuleren. Het betekent niet automatisch dat je een taalstoornis of hersenaandoening hebt. Gebeurt het steeds vaker, belemmert het je dagelijks leven of heb je ook moeite met begrijpen, lezen of schrijven, bespreek het dan met je huisarts.

Ontstaat het echter plotseling en praat je opeens onduidelijk, krijg je een scheve mond of verlies je kracht in een arm of been, bel dan direct 112. Dit kunnen signalen van een beroerte zijn.

Wat zijn de eerste symptomen van afasie?

De eerste symptomen van afasie zijn meestal problemen met taal die plotseling ontstaan. Iemand kan niet op woorden komen, verkeerde woorden gebruiken, klanken verwisselen of onsamenhangende zinnen maken. Ook kan diegene moeite hebben om gesproken taal te begrijpen, te lezen of te schrijven. De klachten verschillen per persoon en hoeven niet allemaal tegelijk aanwezig te zijn.

Hoe merk je dat er iets mis is met je hersenen?

Je merkt niet altijd meteen dat er iets met je hersenen aan de hand is. Subtiele signalen kunnen zijn dat je steeds vaker moeite hebt met praten, begrijpen, onthouden, concentreren, lopen, zien of je evenwicht bewaren. Ook opvallende gedragsveranderingen, verwardheid, ongecontroleerde bewegingen of nieuwe hevige hoofdpijn kunnen reden zijn om naar de huisarts te gaan. Zulke klachten betekenen echter niet automatisch dat je een hersenaandoening hebt, want stress, slaaptekort en medicijnen kunnen vergelijkbare problemen veroorzaken.

Ontstaan klachten plotseling, zoals een scheve mond, krachtsverlies, gevoelloosheid, niet goed praten, slikken of zien, bel dan direct 112. Doe dat ook wanneer de verschijnselen alweer verdwijnen, omdat het alsnog om een TIA of beroerte kan gaan.

Wat is een oorzaak van verkeerde woorden zeggen?

Verkeerde woorden zeggen kan ontstaan doordat je brein tijdelijk het bedoelde woord niet goed ophaalt. Dat gebeurt bijvoorbeeld bij stress, vermoeidheid, afleiding of wanneer je te snel probeert te praten. Komt het vaker voor of heb je ook moeite met begrijpen, lezen of schrijven, dan kan er sprake zijn van een taalprobleem zoals afasie, bijvoorbeeld na hersenletsel.

Wat is dysfasie bij volwassenen?

Dysfasie bij volwassenen is een taalstoornis waarbij iemand moeite heeft met het begrijpen of gebruiken van taal. De term wordt soms gebruikt voor een lichtere of gedeeltelijke vorm van afasie. Iemand kan bijvoorbeeld:

  • moeilijk op woorden komen
  • verkeerde woorden gebruiken
  • onvolledige zinnen maken
  • moeite hebben met spreken, lezen of schrijven
  • lastig om gesprekken te volgen

De stoornis ontstaat doorgaans door hersenletsel, bijvoorbeeld na een beroerte, ongeval, hersentumor of andere neurologische aandoening. Het is iets anders dan dysartrie: bij dysfasie is de taalverwerking verstoord terwijl bij dysartrie vooral de spieren voor het spreken minder goed functioneren.

Is niet op je woorden kunnen komen een teken van een burn-out?

Ja, dat kan een teken zijn, omdat je bij een burn-out chronische stress ervaart en je je helemaal opgebrand voelt. Dit vermindert je focus en geheugen tijdelijk, waardoor je minder snel op de juiste woorden kunt komen. Maar niet op je woorden komen an sich is geen bewijs dat je een burn-out hebt. Woordvindproblemen kunnen ook samenhangen met vermoeidheid, spanning, medicatie of een lichamelijke of neurologische oorzaak.

Hoe kun je verbaal sterker worden en een gesprek voeren als je zenuwachtig bent?

Je wordt verbaal sterker door niet te proberen meteen het perfecte antwoord te geven. Neem bewust een paar seconden denktijd, adem rustig uit en zeg bijvoorbeeld: “Ik wil hier even goed over nadenken.” Zo houd je controle over het gesprek zonder te doen alsof je direct alles weet.

Bereid daarnaast een paar vaste zinnen voor die je kunt gebruiken wanneer je zenuwachtig wordt, zoals: “Kun je dat toelichten?” of “Dit is wat ik ervan begrijp.” Stel vragen, vat samen wat de ander zegt en houd je zinnen kort. Hoe vaker je oefent in gesprekken met weinig spanning, hoe makkelijker het wordt om ook onder druk helder te blijven.

Wie zijn wij? | tijdwinst.com

Tijdwinst.com is een trainingsbureau dat zich specialiseert in slimmer (samen)werken. We bieden door het hele land diverse (online) trainingen aan, variërend van timemanagement, assertiviteit, gesprekstechnieken tot aan snellezen. Nieuwsgierig? Neem dan zeker eens een kijkje op onze website of blogs, en schrijf je in voor één van onze (digitale) trainingen.