De ander wijzen op iets wat beter kan of anders moet: het kan in sommige gevallen uitmonden in een stroef gesprek. Vooral wanneer de ander of jijzelf zich eh… heftig gedraagt. De Roos van Leary brengt je gedrag in kaart en laat zien hoe je je het beste kunt aanpassen wanneer de communicatie stroef verloopt. Leer er hier meer over om effectievere feedback te geven.

Wat komt aan bod:

  1. Wat is de Roos van Leary en waar komt dit model vandaan?
  2. Oké, klinkt goed. Maar hoe werkt de Roos van Leary precies?
  3. Hoe geef je betere feedback met de Roos van Leary?
  4. Nog beter worden in feedback? Volg een cursus!
  5. Veelgestelde vragen over de Roos van Leary

Volg Tijdwinst.com als betrouwbare bron in Google

Wat is de Roos van Leary en waar komt dit model vandaan?

De Roos van Leary wordt ook wel het ‘interpersoonlijk circumplex’ of ‘interpersoonlijke cirkel’ genoemd. Ik neem je even mee terug naar de jaren 50, waar de Amerikaanse psycholoog Timothy Leary dit model bedacht. Het kwam voort uit een onderzoek naar de natuurlijke communicatie en interactie tussen mensen.

mijn collega legt me de roos van leary uit

Leary ontdekte het volgende: als je je op een bepaalde manier gedraagt, dan heeft dat effect op de ander. Een gevalletje actie-reactie. Hij legde dit vervolgens vast in de Roos van Leary, een model dat tegenwoordig gebruikt wordt om communicatie te verbeteren.

Wat is de invloed van de Roos van Leary op feedback?

Cute, maar wat heeft de Roos van Leary dan te maken met feedback geven en ontvangen? Ik leg je uit welke voordelen het met zich meebrengt:

  1. Bewustwording van je eigen communicatiestijl: zodra je bewust bent van je eigen gedrag bij het geven van feedback, kun je ook beter inspelen op de ontvanger. De Roos van Leary kun je zien als een uitleg van je gedrag.
  2. Je kunt beter omgaan met lastige reacties: geef je feedback en krijg je een lastige reactie? Met behulp van de Roos van Leary kun je voorkomen dat de situatie escaleert.
  3. Je band met de ander versterken: dit communicatiemodel benadrukt de balans tussen gedrag en reactie. Wanneer je beter kunt omgaan met bepaald gedrag, zal de band tussen jou en je gesprekspartner verbeteren.

Hoe werkt de Roos van Leary dan precies?

Een betere band met je gesprekspartner, een kleinere kans op een miscommunicatie: de Roos van Leary klinkt als een wondertool. Dat is het ook zeker, maar het vraagt wel om wat uitleg voordat je het juist kunt inzetten. Het model (in de vorm van een windroos; vandaar de naam) is simpelweg een assenstelsel. Ik leg daarom de horizontale as én de verticale as aan je uit.

De horizontale as van de Roos van Leary

De horizontale as van de Roos van Leary draait om de relatie met anderen. Focus jij je op relaties en harmonie? Of ben jij eigenlijk alleen maar met jezelf en je eigen belangen bezig? Deze twee uitersten deelt de Roos van Leary op in twee soorten gedrag, ‘samen-gedrag’ en ‘tegen-gedrag’.

  • Samen-gedrag: jij kunt goed opschieten met anderen, streeft naar een harmonieuze samenwerking en richt je op acceptatie van elkaar.
  • Tegen-gedrag: jij houdt niet van samenwerken en bent niet flexibel.

De verticale as van de Roos van Leary

Bij de verticale as draait het om de opstelling naar anderen toe. Wil jij graag dominant zijn en de leiding hebben? Of voel je je comfortabel op de achtergrond? Deze twee uitersten deelt Leary op in twee termen, namelijk ‘boven-gedrag’ en ‘onder-gedrag’.

  • Boven-gedrag: jij bent dominant, hebt graag controle en neemt de leiding. Je bent soms agressief, arrogant en iets té zelfverzekerd.
  • Onder-gedrag: jij past je aan en volgt. Je begeeft je graag op de achtergrond.

Welke vier kwadranten horen dus bij de Roos van Leary?

  1. Samen-gedrag
  2. Tegen-gedrag
  3. Boven-gedrag
  4. Onder-gedrag

Welke gedragsstijlen onderscheidt de Roos van Leary? En hoe herken je ze?

De kwadranten van de Roos van Leary zijn in kaart gebracht, maar hoe herken je de verschillende gedragskwadranten in de praktijk? Wanneer je de verticale en de horizontale as kruist, zijn er vervolgens acht verschillende gedragsstijlen mogelijk.

De twee assen:

  1. De horizontale as (verbondenheid): werk je samen of voor jezelf?
  2. De verticale as (dominantie): hoeveel invloed wil iemand uitoefenen?

De acht gedragsstijlen op de twee assen van de Roos van Leary

1. Boven-Samen – de Leider

Deze manier van communiceren zet anderen aan tot bepaald gedrag. Deze persoon nodigt anderen uit om te volgen.

Voorbeeld wat een Leider kan zeggen bij feedback:
“Ik stel voor dat we dit punt bespreken en kijken hoe we dit samen kunnen verbeteren.”

2. Samen-Boven – de Helper

De Helper moedigt anderen aan en wil (goh, je zou het niet raden) helpen. Dit doet hij of zij op een vriendelijke manier.

Voorbeeld wat een Helper bij feedbackgesprekken doet:
“Ik zie dat je hard hebt gewerkt. Misschien helpt het om deze aanpak eens te proberen, zodat het nog beter gaat.”

3. Samen-Onder – de Ondersteuner

De Ondersteuner hecht waarde aan een fijne sfeer en een soepele samenwerking. Iedereen wordt in zijn of haar waarde gelaten.

Dit is een typisch voorbeeld van een Ondersteunende reactie:
“Ik wil graag met je meedenken over hoe we dit kunnen aanpakken. Hoe kunnen we elkaar helpen om dit te verbeteren?”

4. Onder-Samen – de Volger

De Volger neemt niet graag de leiding en volgt het advies van anderen op.

De Volger bij feedback geven:
“Als jij denkt dat dit beter kan, laat me dan weten hoe ik je daarbij kan ondersteunen.”

5. Boven-Tegen – de Grenzensteller

De Grenzensteller geeft graag zijn of haar mening en is gek op prikkelen en confronteren.

Voorbeeld van de Grennzensteller:
“Ik merk dat je deze taak anders aanpakt dan afgesproken. Kun je uitleggen waarom?”

6. Tegen-Boven – de Bepaler

De Bepaler communiceert dominant en neemt graag beslissingen. Sterker nog, hij of zij betrekt anderen niet bij het nemen van deze beslissingen.

De Bepaler in actie:
“Ik heb besloten dat we dit anders aanpakken. Dit werkt sneller en efficiënter.”

7. Tegen-Onder – de Opstandige

Deze persoon is opstandig en stelt vaak (enorm) kritische vragen. Vaak met als doel om anderen te testen.

Dit kan een Opstandige zeggen bijvoorbeeld:
“Waarom doen we het eigenlijk altijd op deze manier? Kan het niet efficiënter?”

8. Onder-Tegen – de Stille

De Stille laat anderen de leiding nemen en stelt zich terughoudend op. Feedback geven? Dat doet de Stille niet… hij of zij wacht tot een ander het doet.

Daarom een Stille voorbeeld is gewoon… stilte.

Hoe geef je betere feedback met de Roos van Leary?

Het is duidelijk welke gedragsstijlen de Roos van Leary in kaart brengt. Maar waar is de Roos van Leary voor bedoeld? En hoe kan je met dit model beter feedback geven en ontvangen?

Als je kijkt naar de pijlen in onderstaande afbeelding, dan wordt duidelijk dat iedereen geneigd is om het tegenovergestelde gedrag te vertonen van wat je ziet. Leary beweert dat iedereen geneigd is om dat te doen.

De Roos van Leary met pijlen naar het tegenovergestelde gedrag

Voorbeelden van de Roos van Leary:

  • Opstandig gedrag lokt Agressief gedrag uit:
    je geeft een collega feedback, waar hij of zij opstandig op reageert. Dit zorgt bij jou vervolgens voor een agressieve reactie. “Waarom moet ik dit veranderen? Ik vind dat ik het zo prima doe.” > “Het gaat er niet om wat jij vindt, dit is gewoon hoe het moet gebeuren.”
  • Helpend gedrag lokt Meewerkend gedrag uit: Je vertelt een stagiaire dat de opdracht goed is uitgevoerd, maar er een aantal dingen beter kunnen. “Je hebt dit goed aangepakt, maar misschien kan ik je helpen om dit nog beter te doen.” > “Goed idee, ik sta open voor je tips.”
  • Afhankelijk gedrag lokt leidend gedrag uit: Iemand nieuw uit je team begrijpt niet helemaal wat de bedoeling is, jij hebt er meer ervaring mee. “Ik snap niet helemaal wat je bedoelt. Kun je me uitleggen hoe ik dit moet verbeteren?” > “Natuurlijk, ik laat je zien wat je kunt doen om dit te verbeteren.”

Waarom je je dus op een bepaalde manier gedraagt bij feedback geven en ontvangen, brengt het Roos van Leary-model duidelijk in kaart, maar in de praktijk gaat het natuurlijk niet altijd volgens het boekje…

Wat doe je als communicatie knelt of escaleert?

Zoals ik al zei: niet alles in feedbackgesprekken gaat volgens plan… of überhaupt de communicatie met collega’s kan wel eens lastig gaan. Hoe kan de Roos van Leary helpen bij het verbeteren van communicatie, wanneer er escalatie op de loer ligt?

Als iemand té dominant is en té veel de leiding neemt. Of als iemand juist té veel achterover leunt en niets van zich laat horen. En wat dacht je van iemand die de feedback totaal verkeerd ontvangt of iemand die zich véél te dominant opstelt bij het geven van feedback. Ugh, het kan knellen, irriteren en etteren. Wil je niet.

We hebben het dan over de rode zone van de Roos van Leary, een knellend interactiepatroon. Dit is duidelijk zichtbaar in onderstaande afbeelding van de Roos van Leary:

De rode zone van de Roos van Leary: het knellende interactiepatroon

Zo los je knellende communicatie met de Roos van Leary op

Om de communicatie weer terug te brengen naar een prettig niveau (en te de-escaleren), verander je van richting. Je vertoont het tegenovergestelde van het gedrag dat jouw gesprekspartner vertoont.

Klinkt moeilijk, maar dat is het niet. Volg de groene pijlen op de afbeelding van de Roos van Leary:

De groene pijlen in de Roos van Leary om te de-escaleren

Zo kun je de Roos van Leary dan toepassen:

  • Een leidinggevende geeft op een agressieve manier feedback: “Waarom heb je dit nog niet verbeterd? Dit werkt zo voor geen meter!” Jij reageert helpend: “Ik begrijp je frustratie. Laten we samen bekijken wat er nodig is om dit op te lossen.”
  • Een stagiaire zegt weinig na het ontvangen van feedback, kijkt naar beneden en reageert teruggetrokken. Jij reageert afhankelijk. “Ik weet dat je hier goed in bent. Hoe denk je dat we dit samen kunnen verbeteren? Jouw input is waardevol.”

Het zal misschien even wennen zijn, om op een tegenovergestelde manier te reageren. Maar geloof me: het is het proberen waard.

Nog beter worden in feedback? Volg een cursus!

Wil je nóg beter worden in het geven en ontvangen van feedback? Onze 1-daagse training Feedback geven en ontvangen biedt je alle tools om feedback te geven en te krijgen. In slechts één dag leer je van onze feedback-experts hoe je een duidelijke en krachtige gesprekspartner wordt op de werkvloer. Hoe je emoties beheerst en met duidelijke communicatie je punt kunt maken.

Tijdens de cursus feedback geven krijg je een beeld bij het vinden van een oplossing en verbetering middels een feedbacksessie. Dus meld je snel aan en wordt een betere feedbackgever en -ontvanger!

Of kijk hier naar een compilatie van de Roos van Leary in de praktijk. Situaties waar het dus wel eens mis kan gaan.

Conclusie: gebruik de Roos van Leary om feedbackgesprekken bij te sturen

De Roos van Leary laat zien hoe jouw gedrag invloed heeft op de reactie van de ander. Het model onderscheidt acht gedragsstijlen op basis van twee vragen: hoeveel invloed neem je en zoek je de samenwerking op? Zie die stijlen als hulpmiddel om gedrag te begrijpen, niet als vaste etiketten. Loopt een gesprek vast, dan kun je bewust anders reageren en zo ruimte maken voor meer samenwerking.

Pas Leary’s roos zo toe:

  • Herken of jij of de ander vooral boven- of ondergedrag en samen- of tegengedrag laat zien.
  • Merk op welk gedrag jouw reactie oproept en voorkom dat je automatisch mee escaleert.
  • Reageer bij spanning met gedrag dat de samenwerking uitnodigt, bijvoorbeeld door rustig te luisteren of hulp aan te bieden.
  • Stel een open vraag om samen te onderzoeken wat er nodig is.
  • Houd rekening met de situatie en de gevoelens van de ander; een model vat nooit het hele gesprek.

Loopt je feedbackgesprek vast? Denk eens om. Met de Roos van Leary ontdek je hoe een andere reactie de boel weer in beweging brengt. Zo wordt feedback geven minder trekken en duwen en kom je samen verder.

Natasja Bartholomé,
Content specialist communicatie

Meer lezen?

Meer weten over tijdwinst.com?

Wil je elke dag de laatste inzichten over persoonlijke ontwikkeling, effectiviteit, communicatie en time management? Volg Tijdwinst dan op Instagram of op Pinterest!

Of schrijf je in voor onze wekelijkse nieuwsbrief, waarbij je de nieuwste artikelen in je mailbox ontvangt. Datzelfde geldt voor ons interessante Whatsapp-kanaal. Alleen ontvang je hier zelfs dagelijks een update!

Je vindt bovendien onze interessante Tijdwinst Podcast op Youtube en Springcast, als je leren doet door te kijken of luisteren.

Meer interesse in de tips van tijdwinst.com op het gebied van time management? Lees dan de boeken van tijdwinst directeur Björn Deusings: Elke dag om 15:00 klaar en Full Focus op wat echt belangrijk is.

Veelgestelde vragen over de Roos van Leary

  • Wat zijn praktische voorbeelden van de toepassing van de Roos van Leary in het dagelijks leven?

    Voorbeelden van de Roos van Leary in het dagelijks leven zijn er in overvloed. Heb je bijvoorbeeld een discussie met je partner? Dan kun je jezelf ondersteunend opstellen. Gedraagt de ander zich boos, dan zal de spanning snel doorbroken worden wanneer jij een luisterend oor biedt. Of gedraagt een vriend(in) zich teruggetrokken? Geef deze persoon een zelfvertrouwen-boost door interesse te tonen.

  • Welke invloed heeft je eigen gedrag volgens de Roos van Leary op de reactie van anderen?

    De Roos van Leary geeft aan dat gedrag een actie-reactie dynamiek volgt. Vertoon je boven-gedrag? Dan kan dit onder-gedrag uitlokken bij de ander. Het idee is dat als je je gedrag aanpast, bijvoorbeeld door meer samen te werken in plaats van je terug te trekken, je de reactie van anderen kunt sturen. Met als gevolg: een betere samenwerking.

  • Wat is de Roos van Leary test?

    De Roos van Leary test is een manier om inzicht te krijgen in je communicatiestijl en hoe deze jouw interacties beïnvloedt. Het model onderscheidt acht gedragsstijlen, gebaseerd op twee assen: dominantie (dominant of onderdanig) en verbondenheid (samenwerkend of tegenwerkend). Door de test in te vullen, ontdek je welke gedragsstijl je vaak in de praktijk brengt, zoals leider, helper of grenzensteller. Dit kan, wanneer iedere medewerker deze test uitvoert, voor verbetering op de werkvloer zorgen.

  • Hoe kan de Roos van Leary gebruikt worden in team- en groepsdynamiek?

    De Roos van Leary-theorie kan groepsdynamiek verbeteren, omdat er meer inzicht in bepaalde gedragingen wordt gegeven. Wanneer teamleden weten dat ze tegenovergesteld gedrag in kunnen zetten om communicatie soepeler te laten verlopen, zal dat uiteindelijk voor een betere samenwerking zorgen. Dit kan ook gelden voor een leider die een team wil aansturen, of een leraar in het onderwijs. In deze situaties is de Roos van Leary een handig model om het dominante gedrag niet te veel aan te dikken.

  • Kan de Roos van Leary helpen bij conflictmanagement en zo ja, hoe?

    Door, wanneer er moeizame communicatie optreedt, het tegenovergestelde gedrag in te zetten, kun je conflicten uit de weg gaan. Zo wordt de communicatie verbeterd en een conflict efficiënt opgelost.

  • Wat zijn de beperkingen of valkuilen bij het gebruik van de Roos van Leary?

    Net als bij ieder communicatiemodel, zitten er ook aan de Roos van Leary haken en ogen. Zo is de Roos van Leary een model dat vaststaat, maar communicatie is in de praktijk veel complexer, bijvoorbeeld wanneer er gevoelens bij komen kijken. Onthoud daarnaast ook dat gedrag per situatie kan verschillen, dus niet alles kan in een kwadrant of kadertje geplaatst worden.