Zeg je iets te vaak ‘ja’, terwijl je eigenlijk ‘nee’ bedoelt. Zeg je meer ‘Het maakt mij niet uit’ dan je lief is? Dan is dat een duidelijk teken dat je assertief moet worden. Assertiviteit klinkt echter voor veel mensen nog steeds alsof je egoïstisch of gemeen moet worden, maar dat is niet zo. Assertiviteit draait juist om duidelijk zijn, zonder over anderen heen te walsen. Leer daarom eens assertiever te worden met mijn direct toepasbare tips.
Wat komt aan bod:
- Wat betekent assertief zijn precies?
- Wat gaat er vaak mis bij assertief communiceren?
- Waarom vind ik het moeilijk om voor mezelf op te komen?
- Waarom wil je wel leren om assertief te zijn? 6 gevolgen van subassertiviteit
- Kan iedereen leren om assertiever te worden?
- Assertief communiceren = voorbereiding en duidelijkheid
- Wat zijn de 4 stappen van assertiviteit?
- Veelgestelde vragen over assertief worden
Volg Tijdwinst.com als betrouwbare bron in Google
Wat betekent assertief zijn precies?
Assertiviteit is het vermogen om eerlijk en duidelijk voor jezelf op te komen, zonder de ander te kleineren of jezelf weg te cijferen. Je hoeft dus niet luider, botter of dominanter te worden om assertief te zijn. Het betekent gewoon dat je je mening, grenzen, gevoelens en behoeften duidelijk uitspreekt, terwijl je respect houdt voor de ander.
Assertiviteit is dus niet je gelijk willen halen. Assertief zijn betekent dat je voor jezelf opkomt en jezelf uitspreekt. Het biedt geen controle over de uitkomst. Anderen kunnen het gewoon met je oneens blijven en dat is oké, zolang jij maar voor jouw mening bent opgekomen en niet met de wind mee gewaaid hebt.
Assertiever worden betekent ook niet dat je geen twijfel of spanning meer voelt. Was het maar zo! Het verschil echter met subassertieve mensen is dat assertieve mensen met deze spanning kunnen omgaan. Ze handelen en communiceren niet automatisch om conflicten te vermijden. Kortom: ze zeggen waar het op staat, maar berokkenen tegelijkertijd de ander geen schade.
Is assertief zijn niet egoïstisch?
Als laatste wil ik meteen deze hardnekkige misvatting uit de wereld helpen dat assertief gedrag bot of egoïstisch gedrag is. Guess again. Als je duidelijk ‘nee’ zegt of een grens aangeeft, dan is dat niet gemeen. De mensen om je heen hebben meer aan een duidelijk ‘nee’, want dan weten ze waar ze aan toe zijn. Dat is veel beter dan jou ‘ja’ te horen zeggen, terwijl je omkomt in andere verplichtingen en door die extra ja overloopt.
Onthoud het maar zo vanaf nu: een onterechte ja is veel schadelijker dan een professionele en vriendelijke nee.
Wat is het verschil tussen assertief, agressief en passief gedrag?
Ik zei het net al: bij assertief gedrag houd je rekening met jezelf en de ander. Je komt voor jezelf en je grenzen op, maar houdt hierbij rekening met de ander. Hierin verschilt assertief gedrag met agressief gedrag. Een kenmerk van agressief gedrag is namelijk dat je je eigen belangen doordrukt zonder acht te slaan op de ander.
Voorbeeld:
‘Jij dumpt ook altijd alles bij mij.’
Passief gedrag, beter bekend als subassertief gedrag, is dan weer het tegenovergestelde van agressiviteit. Bij subassertief gedrag houdt je je eigen mening, grens of behoefte in om de ander maar niet teleur te stellen. Je laat als het ware over jezelf heen lopen, omdat je de behoefte hebt om de ander niet teleur te stellen.
Voorbeeld:
‘Ja, ik pak het meteen op.’
Assertiviteit is de gouden middenweg op het continuüm met aan de ene kant het bijna onderdanige gedrag van subassertiviteit en aan de andere kant het echt botte gedrag van agressieve personen.
Wat gaat er vaak mis bij assertief communiceren?
Bij assertief communiceren gaat het dus vaak mis doordat je doorschiet naar de uiteinden van het spectrum: naar agressief of passief gedrag. Je zegt te weinig, waardoor je over je heen laat lopen. Of je spreekt zo fel dat je eerder aanvallend dan assertief overkomt. Vaak zie ik bovendien dit misgaan als je het hebt over assertief worden:
- Je wacht te lang met je grens aangeven.
- Je verpakt je grens als excuus.
- Jouw standaard modus is ‘ja’ in plaats van ‘nee’.
- Je hoopt dat de ander je grens aanvoelt.
- Je plaatst altijd de behoeften van anderen boven die van jezelf.
1. Je wacht te lang met je grens aangeven
Daardoor komt de boodschap er later scherper, emotioneler of passief-agressiever uit. Je reageert kortaf, maakt een sneer, doet expres wat minder je best of laat iemand net iets langer wachten op antwoord. Dat is passief-agressief gedrag. Je zegt niet eerlijk wat er speelt, maar je laat het wel merken.
2. Je verpakt je grens als excuus
Assertieve communicatie is to the point praten en duidelijk zijn. Dat ben je niet, als je jouw grens verpakt als excuus, alsof je iets verkeerd doet zodra je duidelijk bent. Wat bedoel ik daarmee? Je geeft te veel uitleg, maar hoe langer de verdediging, hoe makkelijker de ander er gaten in prikt.
Voorbeeld:
‘Sorry hoor, misschien is het stom, maar ik weet niet of ik dit wel kan…’
Als je zo voorzichtig begint, klinkt je grens meteen minder krachtig. Duidelijk zijn is niet hetzelfde als bot zijn. Je kunt prima vriendelijk blijven, zonder overal sorry voor te zeggen. Je mag gewoon aangeven wat wel of niet lukt.
3. Jouw standaard modus is ‘ja’ in plaats van ‘nee’
Zeg je ook altijd automatisch ja, nog voordat je er goed over nagedacht hebt? Dan zul je het met me eens zijn dat ‘nee’ zeggen ongemakkelijk voelt. Je wilt aardig blijven, niemand teleurstellen en vooral geen gedoe veroorzaken. Want dat is professioneel gedrag, toch?
Nee, fout! Die halve ‘ja’ kost je meer dan je lief is. Je neemt werk aan waar je geen tijd voor hebt, schuift je eigen planning aan de kant en loopt de hele dag achter de feiten aan. Dat lijkt op het moment zelf sociaal, maar in de praktijk zorgt het vaak voor stress, irritatie en half werk. Je doet het wel, maar met tegenzin. Met flinke tegenzin zelfs.
Maak ‘nee’ daarom wat vaker je default-modus. Een gezonde pauzeknop installeren is niet erg. Even vertragen en kijken of iets lukt en dan pas toezeggen in plaats van andersom.
4. Je hoopt dat de ander je grens aanvoelt
Wat vaak misgaat bij assertieve communicatie, is dat je stiekem hoopt dat de ander jouw grens vanzelf wel aanvoelt. Je denkt: als ik al zo druk ben, dan ziet mijn collega toch ook wel dat dit er niet meer bij kan? Maar eh helaas… je collega’s hebben geen ingebouwde antenne om jouw overbelasting te detecteren. Je collega ziet misschien jouw volle agenda, je korte antwoorden en de lichte paniek in je ogen tijdens de pauzes, maar weet nog steeds niet precies waar jouw grens ligt.
Zolang jij die grens niet duidelijk uitspreekt, blijft de ander dus gissen. En meestal gokken mensen dan niet automatisch in jouw voordeel. Daarom is assertief communiceren zo belangrijk: zo voorkom je dat je grens pas het daglicht ziet als je al geïrriteerd, overbelast of wel bot bent.
5. Je plaatst altijd de behoeften van anderen boven die van jezelf
Je zegt ja omdat iemand anders iets nodig heeft, je schuift je eigen werk op omdat een collega haast heeft en je past je planning aan omdat je niemand wilt teleurstellen. Ben je ook zo’n typische people pleaser? Dan zul je deze situaties zeker herkennen. Op papier lijk je heel aardig, maar je besteedt te veel van je tijd aan anderen tevreden houden.
Het lastige is dat je daarmee anderen leert dat jouw tijd, energie en grenzen flexibel zijn. Niet per se omdat anderen slecht van aard zijn, maar omdat jij steeds laat zien dat je behoefte geen prioriteit heeft.
Waarom vind ik het moeilijk om voor mezelf op te komen?
Om assertiever te kunnen worden is het belangrijk om te achterhalen waarom je het nu zo moeilijk vindt om voor jezelf op te komen? Ik kan deze vraag beantwoorden door zowel 9 interne als 5 externe oorzaken aan te wijzen. Komen ze:
Hoe kan ik assertiever worden? Pak deze 9 interne oorzaken aan
- Je hebt weinig zelfvertrouwen, waardoor je onbewust vindt dat jouw mening en gevoelens er niet toe doen.
- Je bent bang voor wat anderen vinden. Als je wat subassertiever bent, dan kun je je echt druk maken om de mening van anderen. Vinden ze je egoïstisch? Of God verhoede: ze vinden je dadelijk niet meer aardig!
- Je hebt een verlegen persoonlijkheid. Als je een meer introvert karakter hebt, dan wil je niet de aandacht op jezelf vestigen en daarom geef je liever geen weerwoord.
- Je bent hooggevoelig, waardoor je snel oppikt hoe mensen in je omgeving zich voelen. Daardoor stel je die gevoelens boven je eigen gevoelens.
- Je voelt je schuldig als je ‘nee’ moet zeggen. Dit gevoel kan ontstaan, omdat je je verantwoordelijk voelt voor het welzijn van een ander.
- Je zegt niets uit angst voor een conflict en om gedoe te voorkomen.
- Je hebt een lage zelfwaardering. Wie de eigen behoefte minder belangrijk vindt, spreekt die behoefte minder snel uit.
- Je bent een kleine perfectionist (foei!). Je wilt het goed doen voor iedereen en neemt daardoor te veel hooi op je vork.
- Soms weet je wel wat je voelt, maar niet hoe je het professioneel formuleert.
Dit bericht op Instagram bekijken
Wat zijn 5 externe oorzaken van subassertief gedrag?
- Soms werk je in een omgeving waarin het bijna normaal is om meteen te reageren, altijd bereikbaar te zijn en overal direct iets mee te doen. Een grens aangeven is dan niet normaal werkgedrag, maar een teken dat je niet genoeg inzet toont.
- Dominante collega’s of leidinggevenden laten weinig ruimte voor jou, waardoor jij je vanzelf kleiner gaat maken.
- Je weet niet goed wat jouw prioriteiten zijn. Als je niet helder hebt wat belangrijk is, dan voelt alles op een dag even dringend en wordt begrenzen lastiger. Want waar zeg je dan ‘nee’ op?
- Als er op je werk waardering is voor de medewerkers die ‘altijd klaarstaan’, dan leer je al snel dat je grenzen aangeven de stempel drukt dat je minder betrokken of loyaal bent aan de zaak.
- Als de werkdruk hoog is en er al weinig personeel in dienst is, dan voelt je grens aangeven alsof je extra belasting legt op je collega’s.
Waarom wil je wel leren om assertief te zijn? 6 gevolgen van subassertiviteit
Voor mij is het inmiddels wel duidelijk waarom je jouw assertiviteit wilt leren ontwikkelen. Maar laat me mijn punt duidelijk maken door de nadelige gevolgen van subassertiviteit op een rijtje te zetten:
- Je agenda loopt vol met werk dat niet van jou is, terwijl jouw belangrijk werk blijft liggen.
- Je raakt sneller overprikkeld of vermoeid. Te veel ja zeggen betekent vaak te weinig herstelruimte.
- Je bouwt irritatie op, dat zich vaak uit in passief-agressief gedrag.
- Je wordt minder zichtbaar. Wie zijn mening inslikt, mist invloed in gesprekken en besluiten.
- Je kwaliteit van werk daalt. Te veel toezeggingen zorgen voor haast, fouten en half werk.
- Je behoeften worden niet vervuld, omdat jij niet onder woorden brengt wat deze zijn.
- Je relaties blijven aan de oppervlakte sudderen, omdat deze niet gebouwd zijn op gelijkwaardigheid.
- Doordat mensen structureel over je grenzen heen blijven gaan, lek je veel energie en dit kan leiden tot chronische stress of zelfs een burn-out. Onderzoek van dr. Wilmar Schaufeli, hoogleraar Arbeids- en Organisatiepsychologie aan de Universiteit Utrecht, laat bijvoorbeeld zien dat een burn-out vaker voorkomt bij mensen die moeite hebben om assertief op te treden.
Kan iedereen leren om assertiever te worden?
Nu je bovenstaande gevolgen van subassertiviteit hebt gezien, wil je toch meteen de mouwen opstropen om je assertiviteit aan te pakken? Nou, goed nieuws: dit kan ook! Je kunt je assertiviteit trainen. Er is voldoende wetenschappelijke onderbouwing om te stellen dat assertiviteit geen vaste eigenschap is, maar een vaardigheid die je kunt trainen.
Neem bijvoorbeeld het onderzoek van Speed, Goldstein en Goldfried uit 2018. Hun reviewartikel, waarin de onderzoekers bestaand onderzoek naar assertiviteitstraining opnieuw op een rij zetten, toont aan dat assertiviteitstraining een onderbouwde interventie is, die alleen wat uit beeld is geraakt in de moderne psychotherapie.
Ze leggen uit dat problemen met assertiviteit vaak voortkomen uit twee dingen. Iemand mist bepaalde sociale of communicatieve vaardigheden óf iemand kan het wel, maar durft het niet door spanning, angst of zorgen over de reactie van de ander. Daarom bestaat assertiviteitstraining vaak uit cognitieve en gedragsmatige technieken, zoals oefenen met rollenspellen, modeling, gedragsrepetitie en het uitdagen van gedachten die vermijdend gedrag in stand houden.
De auteurs geven daarnaast aan dat de uitkomsten rond assertiviteitstraining over het algemeen gunstig zijn. Ze verwijzen bijvoorbeeld naar meta-analyses waaruit blijkt dat sociale vaardigheidstraining met assertiviteitsonderdelen ongeveer even goed werkte als andere cognitieve gedragstherapeutische behandelingen bij depressie en sociale angst.
Assertiviteit als communicatiestijl
Een groot onderdeel van assertiever worden, is assertief communiceren zoals Speed, Goldstein en Goldfried ook al aanhaalden in hun reviewartikel. Ook de American Psychological Association definieert in de APA Dictionary of Psychology assertiviteit als:
“an adaptive style of communication”
Assertiviteit is dus je behoeften en gevoelens wel uitspreken, maar rekening houdend met de ander. Daarmee onderscheidt assertiviteit zich van zowel passieve communicatie, waarbij behoeften vaak onuitgesproken blijven, als agressieve communicatie, waarbij het respect voor de ander onder druk komt te staan.
Omura, et al. onderzochten in ‘The effectiveness of assertiveness communication training programs for healthcare professionals and students: A systematic review’ (2017) assertieve communicatietrainingen bij zorgprofessionals en studenten. De review laat zien dat zulke trainingen positieve effecten kunnen hebben op assertief gedrag, vooral bij deelnemers met een lagere hiërarchische positie, zoals verpleegkundigen, studenten en junior zorgprofessionals. De auteurs noemen dat zes studies keken naar veranderingen in communicatiegedrag en drie studies naar assertiviteitsniveau. De meeste trainingen waren effectief, al geven de onderzoekers ook aan dat de kwaliteit en opzet van de studies varieerden.
Hoe kun je assertief communiceren? Voorbereiding en duidelijkheid
Assertiever communiceren begint niet pas op het moment dat je tegenover iemand zit. Het begint daarvoor al, op het moment dat je eerlijk naar jezelf kijkt en bepaalt wat je eigenlijk vindt. Want als jij zelf niet helder hebt waar je grens ligt, wordt het lastig om die grens duidelijk uit te spreken. Wil je assertiever worden, dan helpt het om vooraf even stil te staan bij drie vragen:
- Wat vind ik hiervan?
- Wat wil ik niet meer laten gebeuren?
- Wat wil ik concreet vragen?
Assertief communiceren is dus voor een groot deel voorbereiding. Het wordt vaak spannender gemaakt dan nodig is, vooral wanneer je ‘nee’ moet zeggen. Veel mensen voelen dan meteen alsof ze de ander afwijzen, maar je doel is niet om iemand weg te zetten. Je wilt duidelijkheid geven. Een nee zegt in eerste instantie iets over jouw tijd, energie, prioriteiten of grenzen. Niet over de waarde van de ander. Zodra je nee ziet als informatie, hoef je er minder omheen te draaien, want informatie delen doe je makkelijker, toch?
Je kunt gewoon zeggen:
‘Nee, dat lukt me niet vandaag’
Met een duidelijke ‘nee’ maak je samenwerken vaak juist makkelijker. De ander weet waar die aan toe is, jij voorkomt dat je met tegenzin ja zegt en niemand hoeft achteraf te raden waarom je geïrriteerd, gehaast of half aanwezig bent. Assertiever worden op het werk staat daarom gelijk aan professioneel verwachtingenmanagement. Wie duidelijk is over tijd, prioriteiten en grenzen, voorkomt misverstanden en frustratie.
Hoe zeg je vaker nee zonder schuldgevoel?
Tijdens de assertiviteitstrainingen die tijdwinst.com geeft, raden de trainers de cursisten altijd 3 technieken aan waarmee je beter en effectiever kunt communiceren zonder bot over te komen:
- Ik-boodschap
- Geweldloze Communicatie
- LSD-gesprekstechniek
1. Ik-boodschap
Met een assertieve ik-boodschap geef je helder aan waar jouw grens ligt en kom je voor jezelf op, zonder dat de ander zich direct aangevallen voelt. Je vertelt wat jij ervaart, nodig hebt of wilt, waardoor het gesprek minder snel in de verdediging schiet.
Voorbeeld ik-boodschap:
“Ik voel me niet gehoord, als mijn punt wordt onderbroken voordat ik ben uitgesproken. Ik wil graag eerst mijn verhaal afmaken, zodat je begrijpt wat ik bedoel.”
Let hier wel even op: blijf bij wat er echt gebeurt. Benoem zichtbaar gedrag, niet wat jij denkt dat de ander bedoelt. Laat beschuldigingen ook achterwege. Vertel liever wat het met jou doet en wat jij nodig hebt, in plaats van de oorzaak meteen bij de ander neer te leggen.
2. Geweldloze Communicatie
Het model van Geweldloze Communicatie werd ontwikkeld door Marshall Rosenberg. Het model helpt je om met de ik-boodschap goed over je gevoelens en behoeften te communiceren. Dit kan volgens Rosenberg in 4 stappen:
- Je begint met wat je feitelijk ziet of hoort, zonder interpretatie.
- Daarna benoem je wat dat met jou doet.
- Vervolgens zeg je welke behoefte daaronder zit. Dit is vaak de kern van het gesprek, volgens Rosenberg. Het niet vervullen van de behoefte zorgt namelijk voor conflicten.
- Tot slot doe je een concreet, haalbaar verzoek.
Concreet ziet dat ongeveer zo uit:
“Toen ik net iets vertelde, keek je op je telefoon (w). Ik word daar onzeker van (g). Ik heb namelijk behoefte aan aandacht tijdens ons gesprek (b). Wil je je telefoon even wegleggen, als we met elkaar in gesprek zijn (v)?”
Het idee is dus eigenlijk heel simpel: je zegt eerlijk wat er in jou gebeurt, zonder oordeel of verwijt. Tegelijk blijf je nieuwsgierig naar wat de ander voelt en nodig heeft.
3. LSD-gesprekstechniek
Assertieve communicatie is dus niet alleen maar zenden; het is ook luisteren naar wat de ander te zeggen heeft. Dit doe je met de LSD-gesprekstechniek. LSD staat voor Luisteren, Samenvatten en Doorvragen:
- Actief luisteren: geef de ander de ruimte om wat te zeggen en onderbreek hem of haar niet. Luister met je volle aandacht (dus even die smartphone uit het zicht) en laat je oordelen, meningen en aannames (je OMA) thuis.
- Vat kort samen wat de ander net heeft verteld, gewoon in je eigen woorden. Daarmee laat je zien dat je luistert en controleer je meteen of je de boodschap goed hebt begrepen.
- Gebruik als laatste open vragen om sneller boven tafel te krijgen waar het werkelijk om gaat of om scherper te krijgen wat jij precies nodig hebt.
De LSD-methode helpt je dus om niet direct in de verdediging of aanval te schieten, maar de regie te houden in het gesprek. Je zorgt dat je de ander écht begrijpt, terwijl je tegelijkertijd je eigen grenzen helder en rustig communiceert.
Wat zijn de 4 stappen van assertiviteit?
Het mag duidelijk zijn: assertiever worden heeft een positieve invloed op jouw leven. Hoe je het echter aanpakt dat is geheel other cook (zoals een bekende voetbaltrainer ooit zei). Ik heb echter 4 tips voor je:
- Denk bewust na over wat jij wilt.
- Begin klein.
- Leer assertief communiceren.
- Denk aan je lichaamstaal.
1. Denk bewust na over wat jij wilt
De eerste stap is dat je bewust nadenkt over wat je eigenlijk wilt zeggen in het gesprek. Wil je bijvoorbeeld een grens aangeven of feedback geven? Neem vooraf even de tijd om je gedachten scherp te krijgen. Wat vind je hiervan? Waar loop je tegenaan? Wat wil je dat er verandert? Hierna moet je je automatische patronen leren herkennen. Misschien zeg je te snel ja, ga je uitleggen waarom iets écht niet kan of maak je je boodschap kleiner dan nodig. Dat zijn patronen die je niet oplost door jezelf streng toe te spreken, maar door ze op tijd te zien.
Daarna stel je voor jezelf een grens, nog voor het gesprek begint, op basis van wat voor jou van belang is. Dat betekent dat je kijkt naar jouw keien (zoals Björn Deusings, productiviteitsexpert en persoonlijke effectiviteitscoach, in zijn boek Full Focus op wat echt belangrijk is deze taken beschrijft). Deze keien zijn de taken waar jij je mee bezig wilt houden. Prioriteren houdt dus in dat je kijkt naar je planning, energie, verantwoordelijkheden en afspraken. Kun je iets niet doen zonder dat ander werk in de knel komt? Dan mag je dat gewoon benoemen.
In deze video legt Björn zelf uit wat je uit zijn boek kunt halen op het gebied van prioriteren.
Bijvoorbeeld:
- “Ik kan dit er deze week niet bij doen”
- “Ik wil graag meedenken, maar ik heb wel een duidelijke deadline nodig.”
- “Zoals hij tegen me spreekt, dat pik ik niet langer.”
Zo voorkom je dat je in het moment gaat draaien, verzachten of alsnog iets belooft waar je later spijt van krijgt. De vierde stap komt na het gesprek. Reflecteer kort op hoe het ging:
- Wat lukte al beter dan normaal?
- Waar week je toch weer uit?
- Wat zou je de volgende keer anders formuleren?
Juist door na te denken over wat er gebeurde, train je jezelf om steeds eerder te merken wat je nodig hebt, steeds duidelijker te zeggen wat je bedoelt en steeds rustiger te blijven.
2. Begin klein
Assertiever worden hoef je niet meteen te oefenen in het spannendste gesprek op je werk. Sterker nog, begin daar liever niet. De eerste stap is dat je start met situaties waarin er weinig op het spel staat. Zeg bijvoorbeeld ‘nee’ tegen een telefonische verkoper of zeg nee tegen kleine werkverzoeken.
Zeker als je wat subassertiever bent, dan is dit in het begin al moeilijk genoeg. Maar juist door het te oefenen, leer je dat een duidelijke ‘nee’ helemaal niet leidt tot gedoe, ruzie of afwijzing. Als het lukt om ‘nee’ te zeggen tegen kleine verzoeken, oefen dan met situaties die iets meer spanning geven. Denk aan:
- een collega die vaak werk doorschuift
- een afspraak die steeds uitloopt
- iemand die jouw tijd nogal makkelijk invult.
Blijf in ieder geval oefenen, ook als het je niet lukt in een keer het “perfecte” gesprek te voeren. Zeker dan, zou ik zeggen.
3. Leer assertief communiceren
Hoe communiceer je nu assertief zonder bot over te komen? De eerste stap is dat je leert praten in korte zinnen. Ik snap dat je de neiging voelt om je ‘nee’ met enorm veel bewijzen te onderbouwen, maar je bent niet een rechtszaak aan het voorbereiden.
Het is genoeg om te zeggen:
- “Nee, ik kan deze taak vandaag niet oppakken.”
- “Nee, ik heb een belangrijke deadline vandaag.”
- “Ik ben bezig met een ander project, dus ik heb geen tijd hiervoor.”
Meer hoef je niet te zeggen. Natuurlijk mag je uitleg geven als dat nodig is, bijvoorbeeld wanneer iemand echt context mist. Maar je hoeft niet bij elke grens een hele verdediging mee te leveren. Het is namelijk zo dat je dan ruimte biedt aan de ander om over jouw grens te onderhandelen, terwijl die volgens mij best wel vast staat of niet?
Assertief communiceren is niet zeggen wat je denkt zodra je het denkt. Het is helder zeggen wat je nodig hebt zonder de ander kleiner te maken. #assertiviteit #communicatie #persoonlijkeeffectiviteit
— Tijdwinst.com (@tijdwinst) August 3, 2026
Spreek altijd vanuit jezelf als laatste. Ik zei het net al even dat je op die manier voorkomt dat je verwijtend overkomt of vervalt in interpretaties en aannames.
Voorbeeld:
- Dus niet: “Jij vraagt ook altijd alles op het laatste moment.”
- Maar: “Ik merk dat ik dit niet zorgvuldig kan doen als ik het vandaag nog moet afronden.”
Daarmee houd je het gesprek rustiger, concreter en duidelijker. Je zegt wat er voor jou speelt, wat je nodig hebt en waar je grens ligt.
4. Denk aan je lichaamstaal
Assertiviteit zit niet alleen in je woorden. Minstens zo belangrijk is hoe je erbij zit, kijkt en klinkt. De eerste stap is daarom dat je let op je houding. Als je zegt dat iets voor jou niet haalbaar is, terwijl je wegkijkt, in elkaar zakt of zenuwachtig begint te lachen, komt je boodschap minder duidelijk over. Je lichaam vertelt namelijk dan iets anders dan je woorden.
De tweede stap is dat je je stem gebruikt als ondersteuning van wat je zegt. Praat rustig, niet te snel en laat je zin gewoon aflopen. Veel mensen maken hun grens onbewust kleiner door aan het einde omhoog te gaan met hun stem, alsof ze eigenlijk een vraag stellen. Dan klinkt bijvoorbeeld ‘Ik kan dit vandaag niet oppakken’ ineens als ‘Is het erg als ik dit vandaag niet oppak?’
De derde stap is dat je gezichtsuitdrukking past bij je boodschap. Je hoeft niet streng te kijken, maar je hoeft ook niet overdreven vriendelijk te compenseren, omdat je bang bent dat je duidelijkheid verkeerd valt. Een rustige blik, normale ademhaling en een ontspannen gezicht helpen om je punt helder over te brengen.
Oefen dus niet alleen met wat je zegt, maar ook met hoe je het zegt.
Ik leg je in deze video uit hoe je je lichaamstaal moet inzetten om krachtiger over te komen in gesprekken.
Hoe word je assertiever op je werk? Meld je aan voor een (incompany) assertiviteitstraining
Assertiever worden op je werk klinkt vaak alsof je ineens heel anders moet gaan communiceren, maar meestal begint het veel simpeler: door te leren beter herkennen wat je nodig hebt, waar je grens ligt en hoe je dat duidelijk zegt zonder jezelf meteen te verantwoorden. En dat leer je in de assertiviteitstraining van Tijdwinst. In de incompany assertiviteitstraining van Tijdwinst.com oefen je niet met vage theorie, maar met je collega’s met situaties die jullie herkennen van jullie werkdag.
Je leert:
- hoe je rustig blijft
- korte zinnen gebruikt
- vanuit jezelf spreekt
- hoe je vriendelijk duidelijk maakt wat wel en niet kan.
Dat helpt niet alleen om vaker nee te zeggen, maar ook om beter prioriteiten aan te geven en verwachtingen af te stemmen. Het resultaat is meteen minder stress en volle hoofdjes. Met praktische oefeningen, herkenbare voorbeelden en directe feedback ontwikkel je stap voor stap een manier van communiceren die bij jou past én werkt op de werkvloer. Vraag daarom vandaag nog een offerte aan en kies voor een assertievere werkvloer.
Psst… en willen die collega’s van jou geen assertiviteitstraining, maar jij wel? We bieden ook door het hele land open trainingen aan. Meld je dus nu snel aan voor de dichtstbijzijnde locatie.
Conclusie: hoe kun je dus assertief worden?
Assertiever worden betekent niet dat je ineens botter, dominanter of egoïstischer moet worden. Het betekent dat je leert uitspreken wat je vindt, nodig hebt en niet meer wilt laten gebeuren, terwijl je respect houdt voor de ander. Juist dat maakt assertiviteit zo belangrijk op je werk. Als je te vaak ja zegt terwijl je nee bedoelt, steeds je grens verpakt in excuses of hoopt dat collega’s vanzelf aanvoelen dat je te vol zit, geef je ongemerkt te veel ruimte weg.
Gelukkig kun je assertiviteit trainen en wel zo:
- Begin klein.
- Bepaal vooraf wat je wilt zeggen.
- Gebruik korte zinnen.
- Spreek vanuit jezelf
- Let op je lichaamstaal.
Zo maak je het jezelf makkelijker om rustig en professioneel aan te geven wat wel en niet lukt. En je zult zien: hoe meer het je lukt, hoe makkelijker de rest je af gaat.
Inge Martina Nysten,
Communicatie- en marketing manager
Veelgestelde vragen over assertief worden
-
Hoe leer je beter grenzen stellen?
Je leert beter grenzen stellen door eerst duidelijk te krijgen waar je grens eigenlijk ligt. Dat klinkt logisch, maar daar gaat het vaak al mis. Je voelt wel dat iets te veel is, maar je zegt toch ja, schuift je eigen werk op of denkt: ach, deze ene keer nog. Alleen blijft het zelden bij die ene keer. Vraag jezelf daarom vóór je reageert af: heb ik hier tijd voor, past dit bij mijn prioriteiten en wat gebeurt er met mijn eigen werk als ik ja zeg? Als het antwoord nee is, mag je dat ook zo zeggen. Kort, vriendelijk en zonder complete verdediging.
-
Welke oefeningen helpen om assertiever te worden?
Oefeningen die helpen om assertiever te worden, zijn vooral oefeningen waarbij je klein begint en vaak herhaalt. Denk aan bewust nee zeggen in lage-risico situaties. Een tweede oefening is je grens vooraf formuleren. Schrijf vóór een lastig gesprek op wat je vindt, waar je grens ligt en wat je concreet wilt vragen. Ook rollenspellen werken goed, hoe ongemakkelijk ze ook voelen. Oefen met een collega, vriend of trainer hoe je een verzoek weigert, feedback geeft of je mening uitspreekt in een overleg.
Daarnaast helpt het om te oefenen met ik-boodschappen en met je non-verbale communicatie. Oefen eens met rustig praten, oogcontact maken, rechtop zitten of staan en stil blijven na je boodschap.
-
Wat zijn de 3 soorten assertiviteit?
Men onderscheidt 3 soorten assertiviteit:
- Subassertiviteit: een gebrek aan assertiviteit, waarbij je niet voor jezelf opkomt en over je heen laat lopen.
- Assertiviteit: je komt op voor je belangen en behoeften, maar schaadt hierbij de ander niet.
- Agressiviteit: je komt voor jezelf op, maar houdt daarbij geen rekening met de ander.
Wie zijn wij? | Tijdwinst.com
Tijdwinst.com is een trainingsbureau dat mensen helpt slimmer en efficiënter (samen)werken. Door het hele land geven we (online) trainingen, zoals time management, assertiviteit, gesprekstechnieken en snellezen. Benieuwd wat we voor jou kunnen betekenen? Bekijk onze website en blog of schrijf je in voor een van onze (digitale) trainingen.
