Hoe kun je je communicatieve vaardigheden verbeteren? Deze technieken vormen de basis

Misschien ben je van nature geen prater en kun je niets ergers bedenken dan voor een groep mensen je verhaal vertellen. Om communicatief vaardig te zijn, hoef je echt niet overal het hoogste woord te hebben. Communicatieve vaardigheden bestaan uit skills die je gebruikt om effectief en duidelijk te communiceren. En dat is in héél veel situaties van belang. Leer daarom hier hoe je je communicatieve vaardigheden kunt verbeteren.

Wat komt aan bod?

1. Wat zijn communicatieve vaardigheden?
2. En wat valt er onder gespreksvaardigheden?
3. Wat zijn de basis gespreksvaardigheden?
4. Wanneer heb je communicatieve vaardigheden nodig?
5. Wat zijn voorbeelden van gesprekstechnieken?

Wat zijn communicatieve vaardigheden?

Communicatieve vaardigheden zijn vaardigheden die je helpen om informatie, ideeën, gevoelens en verwachtingen duidelijk over te brengen én anderen goed te begrijpen. Het gaat dus niet alleen om hoe goed je praat, maar ook om hoe je luistert en non-verbaal communiceert.

 

Dit bericht op Instagram bekijken

 

Een bericht gedeeld door Tijdwinst.com (@tijdwinst)

Onderzoekers Spitzberg & Cupach onderzochten in 1984 al wat communicatieve vaardigheden zijn en welke zaken je nodig hebt om effectief te communiceren. Daarvoor heb je drie zaken nodig: kennis, vaardigheden en motivatie. Je moet dus weten wat passend is, het daadwerkelijk kunnen uitvoeren en bereid zijn dat gedrag te vertonen. Professor in communicatie aan de Universiteit van Californië, Johan Wiemann, ontwikkelde zelfs een communicatiemodel ontstond met 5 onderdelen: gespreksmanagement, empathie, steun en betrokkenheid tonen, gedragsflexibiliteit en sociale ontspannenheid.

Granados-Gámez et al. breidde deze lijst in 2021 uit, waardoor onder communicatieve vaardigheden voorbeelden tegenwoordig ook zaken vallen als:

• Goed luisteren
• Assertief communiceren
• Helder non-verbale communiceren
• Schriftelijk ook duidelijk communiceren
• Empathisch zijn
• Constructief feedback geven en ontvangen
• Het vermogen je aan te passen
• Overtuigend zijn

Klinkt goed, maar hoe pak je dit aan? Hoe verbeter je je communicatieve vaardigheden? Met de juiste gespreksvaardigheden en gesprekstechnieken.  

Wat is het verschil tussen communicatieve vaardigheden en sociale vaardigheden?

Communicatieve vaardigheden gaan vooral over alle manieren waarop je informatie uitwisselt. Denk aan duidelijk formuleren, actief luisteren, vragen stellen, samenvatten, feedback geven en letten op non-verbale signalen. Ze helpen je om jouw boodschap helder over te brengen en de ander goed te begrijpen.

Sociale vaardigheden zijn breder. Die bepalen hoe je met andere mensen omgaat en relaties onderhoudt. Denk aan samenwerken, empathie tonen, rekening houden met anderen, grenzen aangeven, conflicten oplossen en je gedrag aanpassen aan een sociale situatie. Communicatieve vaardigheden zijn kortom een onderdeel van je bredere sociale vaardigheden.

Voorbeeld van de verschillen:

• Communicatieve vaardigheid: actief luisteren
• Sociale vaardigheid: een gevoelig onderwerp niet aankaarten, terwijl je collega gespannen is.

En wat valt er onder gespreksvaardigheden?

Gespreksvaardigheden vallen binnen communicatieve vaardigheden, maar gaan specifiek over het effectief voeren van gesprekken. Het is dus een sociale vaardigheid waarmee je communicatieve vaardigheden kunt verbeteren en jezelf omtovert tot iemand waar je een goed gesprek mee kunt hebben. Iemand die zijn of haar gedachten zelfverzekerd kan formuleren. En geef toe, die persoon wil je toch gewoon zijn?

Proef het verschil:

• Communicatieve vaardigheid: boodschap helder overbrengen
• Gespreksvaardigheid: actief luisteren en doorvragen

Misschien heb je het weleens meegemaakt: je staat tijdens een borrel met iemand te praten, maar het gesprek wil totaal niet vlotten. Je geeft jezelf de schuld dat er stiltes vallen of je verhaal niet goed overkomt. Je vraagt jezelf de volgende dingen af:

• Hoe kan ik beter luisteren en actief deelnemen aan gesprekken?
• Hoe kan ik beter omgaan met stiltes in een gesprek?
• Hoe houd ik de aandacht vast tijdens een gesprek?
• Hoe verbeter ik mijn non-verbale communicatie in gesprekken?

Het antwoord is simpel: door de basis gespreksvaardigheden te beheersen én je communicatie te verbeteren met gesprekstechnieken. 

In deze aflevering van de Tijdwinst Podcast spreekt Björn Deusings, productiviteitsexpert en persoonlijke effectiviteitscoach, met Maggs Rippen, communicatie-expert, over de juiste manier om stiltes te gebruiken.

Waarom zijn communicatieve vaardigheden belangrijk op het werk?

De International Business School in Barcelona heeft uitgebreid onderzoek gedaan naar het belang van god ontwikkelde communicatieve vaardigheden op de werkvloer. Dit zijn de voordelen:

• Verbeterde samenwerking
• Beter in staat problemen op te lossen
• Verhoogde kans op leiderschap
• Grotere carrièremogelijkheden
• Minder misverstanden en conflicten op de werkvloer
• Meer zelfvertrouwen
• Meer invloed in beslissingen

Wat zijn de 6 basisvaardigheden in de communicatie?

Communicatieve vaardigheden worden in de psychologie uitvoerig onderzocht en uitgelegd. Er zijn zodoende een aantal basisprincipes van effectieve communicatie opgesteld. Dit zou je de basis communicatievaardigheden kunnen noemen:

1. Actief luisteren
2. Duidelijk spreken
3. Non-verbale communicatie
4. Empathisch reageren
5. Foutloos schriftelijk communiceren
6. Constructief feedback geven en ontvangen

1. Actief luisteren

Weet jij terwijl je gesprekspartner nog aan het woord is, al wat je gaat zeggen? Dan ben je vooral bezig met je eigen verhaal en dus niet met dat van een ander. Een fijne gesprekspartner luistert écht. Je zet niet alleen je oren open, maar begrijpt wat de ander zegt. Ook wel: actief luisteren.

“Hoe kan ik beter luisteren en actief deelnemen aan gesprekken? En hoe houd ik de aandacht vast tijdens een gesprek?” vraag je je misschien af? Je geeft de ander ten eerste de ruimte,  praat er niet dwars doorheen of haalt er allerlei situaties uit je eigen leven bij. Je stelt open vragen, vat samen en vraagt door.

2. Spreken

Behalve goed luisteren, is duidelijk spreken ook belangrijk. Dit betekent dat je een boodschap helder en beknopt kan formuleren. Overbodige details of vaagheid? Dat hoort daar niet bij. 

Als je duidelijk wil spreken, let je op je stemgebruik (variatie in toon), tempo (niet te snel, niet te langzaam) en articulatie (spreek duidelijk). 

3. Non-verbale communicatie 

Wat je zegt, is belangrijk, maar hoe je het zegt is minstens zo belangrijk. Je non-verbale communicatie verbeteren, doe je door op de volgende punten te letten: 

• Oogcontact – kijk je je gesprekspartner aan om betrokken te blijven bij het gesprek. Overdrijf dit niet, want veel oogcontact kan intimiderend overkomen. Zoek een fijne balans. 
• Lichaamstaal – zit of sta rechtop en maak op een ontspannen manier gebaren. 
• Gezichtsuitdrukkingen – pas je gezichtsuitdrukking aan op het onderwerp. Is het een positief gesprek? Glimlach. Worden er serieuze zaken besproken? Kijk serieus. Maar ook hier geldt: overdrijf dit niet. Je hoeft geen Hollywood-acteerskills te hebben. 
• Gebaren – wanneer je handgebaren maakt, kan je je woorden verduidelijken. Dit kan je verhaal overtuigender maken. 

In deze video leg ik je uit wat je moet doen en laten in je lichaamstaal.

4. Empathisch reageren

Je kan nog zo goed vertellen of luisteren, maar wanneer je dit met weinig empathie doet, zal je alsnog geen fijne gesprekspartner zijn. Empathie is het vermogen om je in te leven in de gevoelens en perspectieven van anderen. Dit helpt om een sterke connectie met je gesprekspartner te bouwen. De ander voelt zich gehoord en op z’n gemak. 

Empathie toon je door aan te geven dat je luistert. Knik af en toe, zeg ‘hmm’ of ‘ik begrijp het’ en vat samen wat de ander zegt. Toon begrip en oordeel niet te snel. 

Stel je voor, je collega vertelt dat hij twijfelt of hij zijn werk nog wel leuk vindt. Hij/zij zit daardoor niet lekker in zijn vel en slaapt de laatste weken slecht.

• Wel zeggen: “Dat klinkt als een lastige situatie” of “Ik snap dat je hier iets aan wil veranderen.”
• Niet zeggen: “Ik heb dat ook” of “Dat waait wel weer over.”

Tip: bedenk in zo’n situatie wat jij fijn zou vinden om te horen. Verplaats je in de ander.

5. Foutloos schriftelijk communiceren

Goede communicatieve vaardigheden laten zich niet alleen zien in een gesprek. Ook op papier moet je jouw boodschap helder kunnen overbrengen. Denk aan e-mails, rapporten, chatberichten of andere schriftelijke communicatie. Je kiest woorden die passen bij de ontvanger, bouwt je boodschap logisch op en voorkomt taal- of spelfouten die voor verwarring zorgen. Zo hoeft de ander niet drie keer te lezen wat je eigenlijk bedoelt, maar is meteen duidelijk wat je wilt zeggen en wat je van hem of haar verwacht.

6. Feedback geven en ontvangen op constructieve wijze

Wanneer je feedback geeft, benoem je concreet welk gedrag je ziet, welk effect dat heeft en wat je graag anders zou willen. Krijg je zelf feedback? Dan luister je eerst, stel je vragen als iets niet duidelijk is en schiet je niet meteen in de verdediging. Zo wordt feedback geen ongemakkelijk afrekenmoment, maar informatie waar je daadwerkelijk iets mee kunt.

Hoe helpen communicatieve vaardigheden bij lastige gesprekken?

Je krijgt er (helaas) vroeg of laat mee te maken: moeilijke gesprekken. Je werkgever vertellen dat je een andere baan hebt gevonden of je collega vertellen dat je de samenwerking niet prettig vindt, het zijn lastige momenten. Bij moeilijke gesprekken zijn gespreksvaardigheden en gesprekstechnieken cruciaal. Ze helpen emoties te beheersen, begrip te tonen en de boodschap duidelijk (en vooral helder) over te brengen. Dit voorkomt escalatie en zorgt voor een betere sfeer.

Daarbij speelt non-verbale communicatie een grote rol. Je houding, gezichtsuitdrukking, stemgebruik en oogcontact bepalen namelijk voor een belangrijk deel hoe jouw boodschap bij de ander binnenkomt. Je kunt zeggen dat je openstaat voor overleg, maar als je ondertussen met gekruiste armen wegkijkt, vertel je eigenlijk iets anders. Door bewust te letten op je lichaamstaal straal je rust en aandacht uit, waardoor de ander zich eerder gehoord voelt en het gesprek minder snel verandert in een wedstrijdje wie er gelijk heeft.

Hoe helpen communicatieve vaardigheden bij motiverende gespreksvoering?

Motiverende gespreksvoering is een gespreksstijl die mensen stimuleert om zelf tot een verandering te komen. Bij deze gesprekken ligt een defensieve reactie of kritiek op de loer. Communicatieve vaardigheden zijn bij deze gesprekken enorm belangrijk. Waarom? Omdat je iemand niet probeert te overtuigen maar helpt om zelf redenen voor verandering te ontdekken. Daarvoor moet je goed kunnen luisteren, open vragen stellen, doorvragen en samenvatten. Ook helpt het om zonder oordeel te reageren op twijfel of weerstand. Zo voelt de ander zich gehoord en ontstaat er ruimte om eerlijk te onderzoeken wat iemand wil veranderen en waarom.

Welke gesprekstechnieken kun je gebruiken in gesprekken?

Communicatieve vaardigheden en gespreksvaardigheden helpen je een betere gesprekspartner te worden. Maar eh… hoe pas je ze toe? Ik raad deze gesprekstechnieken aan:

1. LSD
2. ORBS
3. 4G-methode
4. NIVEA

1. De LSD-methode

Een welbekende methode als het gaat om communicatieve vaardigheden. Met deze methode zorg je er voornamelijk voor dat je de ander goed begrijpt. LSD staat voor Luisteren, Samenvatten en Doorvragen. Het helpt een gesprek helder, effectief en productief te houden. 

• Luisteren – je onderbreekt de ander niet, maar luistert naar het verhaal van de ander – zonder meteen te oordelen.
• Samenvatten – je herhaalt of parafraseert wat de ander vertelt. Zo laat je zien dat je het begrijpt. 
• Doorvragen – je bedenkt open vragen die het gesprek meer verdieping geven. Zo kan je de ander nog beter begrijpen. Je bedenkt niet alleen leuke vragen om te stellen, maar wil meer context en details verkrijgen. 

2. ORBS-vaardigheden

Wat zijn ORBS vaardigheden? ORBS staat voor Open vragen stellen, Reflectief luisteren, Bevestigen en Samenvatten, oftewel communicatieve vaardigheden die vaak worden gebruikt tijdens motiverende gespreksvoering. Met deze techniek zorg je dat het gesprek voor beide partijen helder is – en jullie op één lijn liggen.

• Open vragen stellen – stel een vraag die de ander aanmoedigt om meer details en context te geven. Hoe stel je goede open vragen om een gesprek op gang te houden? Voorbeelden van open vragen zijn: “Hoe voelde je je toen dat gebeurde?” of “Wat ging er op dat moment door je heen?”
• Reflectief luisteren – zodra de ander uitgesproken is, ga jij de zin herhalen en parafraseren. Wees geen papegaai, maar doe dit op momenten waar het logisch voelt.
• Bevestigen – laat merken dat je de ander begrijpt. “Het is duidelijk dat je veel hebt nagedacht over deze situatie” of “Ik respecteer je inzet”, zijn passende zinnen. 
• Samenvatten – je vat de belangrijkste punten uit het gesprek samen, zodat beide partijen op een lijn liggen.

3. De 4G-methode

De 4G-methode of het 4G-model is een methode die vooral gebruikt wordt bij het geven van feedback. Het bestaat uit vier G’s, die je helpen om feedback op een duidelijke, constructieve en niet-oordelende manier te geven.

• Gedrag – geef een omschrijving van het gedrag van de ander, zonder te oordelen. “Ik merk dat je tijdens meetings regelmatig op je telefoon kijkt.”
• Gevoel – leg uit welk gevoel het gedrag bij jou oproept. “Dat geeft me het gevoel dat je niet echt betrokken bent bij de bespreking.”
• Gevolg – leg duidelijk uit welk effect het gedrag heeft gehad op jou of eventuele collega’s. “Hierdoor missen we soms jouw input, terwijl jouw bijdrage belangrijk is voor het team.”
• Gewenst gedrag – geef een voorbeeld van het gedrag wat je liever zou zien. Dan weet de ander wat er verwacht wordt. “Ik zou het fijn vinden als je je volledig op de vergadering concentreert, zodat we samen tot de beste oplossingen komen.”

4. NIVEA-gespreksvaardigheden

NIVEA-gespreksvaardigheden staan voor Niet Invullen Voor Een Ander. De betekenis van de afkorting an sich zegt het eigenlijk al, maar met deze gesprekstechniek voorkom je een misvatting. Je maakt geen aannames over wat iemand denkt – iets wat je onbewust en op basis van je eigen ervaringen al gauw doet.

Psssttt… Zin in meer praktische tips? We delen er héél veel op Instagram, Facebook en YouTube.

Hoe laat je zien dat je communicatief vaardig bent? 8 communicatietips

Je laat zien dat je communicatief vaardig bent door niet alleen duidelijk te praten, maar vooral door je communicatie af te stemmen op de ander en op de situatie. Dat merk je bijvoorbeeld aan hoe je luistert, vragen stelt, reageert en je boodschap overbrengt.

Concreet laat je communicatieve vaardigheden zien wanneer je:

1. Actief luistert: je geeft de ander ruimte, vat samen en vraagt door.
2. Duidelijk spreekt: formuleer je boodschap kort, concreet en begrijpelijk.
3. Let op je non-verbale communicatie: gebruik oogcontact, een open houding en passend stemgebruik.
4. Empathisch reageert: probeer eerst te begrijpen voordat je reageert of advies geeft.
5. Schriftelijk helder communiceert: stem je boodschap af op de ontvanger en voorkom onnodige vaagheid.
6. Constructief feedback geeft en ontvangt: benoem gedrag concreet en luister zonder direct in de verdediging te schieten.
7. Gesprekstechnieken inzet: oefen bijvoorbeeld met LSD, ORBS, de 4G-methode en NIVEA om gesprekken meer structuur te geven.
8. De regie weet te houden in lastige gesprekken: blijf nieuwsgierig, voorkom aannames en houd aandacht voor zowel woorden als lichaamstaal.

Communicatieve vaardigheden training nodig? Volg de eendaagse cursus gesprekstechnieken! 

Er zijn genoeg gespreksvaardigheden die je een betere gesprekspartner maakt. En met de juiste gesprekstechnieken, krijg je ze aardig snel onder de knie. Vind je het moeilijk om deze technieken toe te passen? En weet je niet hoe je ze in de praktijk brengt? Volg dan de eendaagse training gesprekstechnieken van tijdwinst.com

Tijdens onze 1-daagse-training leer je niet alleen effectiever communiceren, maar ontdek je ook hoe je met zelfvertrouwen je standpunt naar voren brengt. Moeilijke gesprekken voelen na het volgen van deze training een stuk minder ingewikkeld. Ook belangrijk: je hebt hier niet alleen op de werkvloer, maar ook in je privéleven profijt van. Een ster worden in communiceren? Meld je vandaag nog aan voor onze training gesprekstechnieken!

Extra tip: als je binnen je team beter wilt leren communiceren, dan kun je je team ook aanmelden voor de incompany training gesprekstechnieken. 

Conclusie: welke communicatieve vaardigheden zijn dus belangrijk?

Goede communicatieve vaardigheden betekenen niet dat je altijd het hoogste woord moet hebben. Juist niet. Het gaat erom dat je duidelijk kunt zeggen wat je bedoelt, aandachtig luistert naar wat de ander vertelt en bewust omgaat met wat je non-verbaal uitstraalt. Ook empathie, schriftelijke communicatie en constructief feedback geven horen daarbij.

Wil je jouw communicatie verbeteren? Oefen dan bewust met concrete vaardigheden en gesprekstechnieken:

1. Luister actief.
2. Spreek duidelijk.
3. Let op je non-verbale communicatie.
4. Reageer empathisch.
5. Communiceer schriftelijk helder.
6. Geef en ontvang feedback constructief.
7. Gebruik gesprekstechnieken.
8. Behoud regie in lastige gesprekken.

Je hoeft dit natuurlijk niet allemaal morgen perfect te beheersen. Kies één vaardigheid waarvan je merkt dat die jou regelmatig in de weg zit en oefen daar de komende gesprekken bewust mee. Misschien iets vaker doorvragen voordat je reageert of eindelijk die telefoon wegleggen terwijl iemand zijn verhaal doet. Kleine aanpassing, verrassend groot verschil.

Inge Martina Nysten,
Communicatie- en marketing manager

Meer lezen?

• Kort en bondig communiceren? Zo lukt ‘t je via e-mail en telefoon!
• Efficiënt communiceren: 10 gesprekstechnieken die tijd besparen
• Communicatietechnieken om op afstand doelgericht te communiceren
• Kort en bondig communiceren voor het grootste effect (aldus Princeton)
• Direct communiceren: zo voer je effectief een gesprek (zonder onaardig te zijn)

Wil je deze of soortgelijke artikelen wekelijks in je mailbox krijgen? Meld je dan snel aan voor de nieuwsbrief.

Of lees ook eens onze twee boeken Elke dag om 15:00 klaar en Full Focus op wat echt belangrijk is.

Wel klaar met al dat gelees? We hebben ook de Tijdwinst Podcast, die je kunt bekijken op Youtube of kunt beluisteren op audioplatforms, zoals Springcast en Spotify.

Veelgestelde vragen over communicatieve vaardigheden

Wat zijn voorbeelden van communicatieve vaardigheden?

Voorbeelden van communicatieve vaardigheden zijn onder andere:

• Actief luisteren
• Doorvragen
• Samenvatten
• Duidelijk formuleren
• Feedback geven en ontvangen ontvangen
• Non-verbaal communiceren
• Assertief communiceren
• Empathisch reageren
• Schriftelijk communiceren
• Afstemmen op je gesprekspartner
• Omgaan met weerstand of conflicten

Welke communicatieve vaardigheden heb je nodig voor goede samenwerking?

Voor een goede samenwerking heb je communicatieve vaardigheden nodig die zorgen voor duidelijkheid, vertrouwen en wederzijds begrip. Denk vooral aan actief luisteren, helder communiceren en doorvragen, zodat aannames niet ongemerkt het werk overnemen. Ook feedback geven en ontvangen is belangrijk. Je moet problemen kunnen benoemen zonder de ander direct in de verdediging te duwen en tegelijk openstaan voor kritiek op je eigen aanpak. Daarnaast helpen assertief communiceren, samenvatten, empathisch reageren en conflicten bespreekbaar maken om verschillen snel boven tafel te krijgen.

Hoe ontwikkel je betere luistervaardigheden?

Je ontwikkelt betere luistervaardigheden vooral door bewuster minder te praten en actiever te controleren of je de ander goed begrijpt. Luisteren lijkt passief, maar goed luisteren vraagt juist behoorlijk wat aandacht. Dit doe je met deze stappen:

1. Laat de ander uitpraten.
2. Stel open vragen.
3. Vat samen.
4. Vraag door.
5. Vermijd invullen.
6. Let op non-verbale signalen.
7. Luister zonder meteen een oplossing te bedenken.
8. Oefen volledige aandacht.

Wat zijn de 4 basis communicatievaardigheden?

Sommigen zeggen het zijn er 4, anderen zeggen dat er 5 communicatieve vaardigheden zijn. Ik denk zelf dat het er 6 zijn. Wat zijn de 6 basisvaardigheden in de communicatie? Nou, komen ze:

1. Actief luisteren
2. Goed schriftelijk communiceren
3. Kort en bondig communiceren
4. Empathie tonen
5. Non-verbaal communiceren
6. Opbouwende kritiek geven en ontvangen

Welke 5 punten zijn belangrijk bij goed communiceren?

Actief luisteren, duidelijk communiceren, open vragen stellen, non-verbale communicatie inzetten en op de ander afstemmen.

Wat zijn belangrijke luistervaardigheden?

Actief of reflectief luisteren, doorvragen, samenvatten, open vragen stellen en non-verbale signalen herkennen.

Wat is een goed communicatieve vaardigheden boek?

Ik kan drie titels aanraden als je je communicatieve vaardigheden wilt verbeteren:

• Difficult Conversations van Douglas Stone, Michael Patton en Sheila Heen.
• Het communicatieboek van Ruben Alaie en Hanneke de Wit
• Zo werkt non-verbale communicatie van Daniëlle Regnerij

Wie zijn wij? | Tijdwinst.com

Tijdwinst.com is een trainingsbureau dat gespecialiseerd is in slimmer (samen) werken. Daarvoor bieden we je diverse (online) trainingen aan. Van time management tot snellezen. Nieuwsgierig? Bezoek onze website of blogs en schrijf je snel in voor een van onze trainingen.