Heb jij de neiging om je aangevallen te voelen en in de verdediging te schieten als je kritiek krijgt? Alsof een hongerige leeuw van plan is je met huid en haar te verslinden, strooi je met argumenten, goedpraterij of zelfs beschuldigingen. Nergens voor nodig! Voorkom je die acute achterna-gezeten-door-een-leeuw-reactie met deze tips.

Wat komt aan bod:

  1. Wat is een persoonlijke aanval?
  2. Waarom voelt kritiek echter soms als een persoonlijke aanval?
  3. Waarom is je persoonlijk aangevallen voelen niet handig in feedbackgesprekken?
  4. Hoe kun je beter leren omgaan met kritiek zonder het persoonlijk te nemen? 5 tips
  5. Veelgestelde vragen over je snel aangevallen voelen

Volg Tijdwinst.com als betrouwbare bron in Google

Wat is een persoonlijke aanval?

Een persoonlijke aanval betekent dat iemand niet reageert op wat je zegt of doet, maar jou als persoon onderuithaalt. De aandacht verschuift dus van de inhoud naar jouw karakter, uiterlijk, intelligentie of verleden.

Proef het verschil:

  • “Dat voorstel is onduidelijk.” De kritiek hier gaat over werk dat je geleverd hebt.
  • “Je snapt ook niet hoe je een goed voorstel neerpent, hè?” Deze kritiek is op jou als persoon gericht.

Zo’n opmerking helpt het gesprek meestal niet verder, omdat je geen concrete feedback krijgt waar je iets mee kunt. Bovendien zorgt een persoonlijke aanval er al snel voor dat je jezelf gaat verdedigen, terwijl het echte onderwerp naar de achtergrond verdwijnt.

En feedback… dat is al deze dingen niet.

Communicatiecoach Vinh Giang schreef er een boek over hoe je kritiek moet ontvangen. Hij spreekt erover in deze video.

Wat is het verschil tussen feedback krijgen en aangevallen worden?

Ik leer mijn cursisten tijdens de tijdwinst.com training Feedback Geven en Ontvangen altijd dat er een verschil is tussen constructieve kritiek persoonlijk opvatten en persoonlijk aangevallen worden. Negatieve feedback zich altijd richt op concreet gedrag of een bepaalde situatie en het effect daarvan. Als je feedback krijgt, dan spreekt de gever altijd vanuit zichzelf en geeft je ruimte om te reageren.

Bijvoorbeeld:
“Tijdens de vergadering van vanochtend onderbrak je me twee keer. Daardoor voelde ik me niet gehoord en kon ik mijn oplossing voor het probleem niet toelichten.”

Bij opbouwende kritiek is het doel dat jij jezelf kunt verbeteren en doorontwikkelen.

Bij een echte aanval is de kritiek gericht op jou als persoon. Het gedrag dat je getoond hebt, wordt al snel gekoppeld aan jouw karakter, intenties of waarde als persoon.

Bijvoorbeeld:
“Je luistert ook nooit. Je denkt denkt zeker dat je belangrijker bent dan de rest.”

De boodschap wordt persoonlijk, veroordelend en vaak kleinerend. Er is weinig ruimte voor jouw kant van het verhaal, want tja… wat kun je hier ook tegenin brengen zonder jezelf tegen het onrecht te verdedigen?

ik geef feedback assertief om de ander niet het gevoel te geven van een aanval

Toch voelt constructieve feedback soms als een aanval, zeker als je wordt verrast of als de kritiek hard binnenkomt. Vraag jezelf daarom af: gaat dit over iets concreets wat ik heb gedaan of wordt er een oordeel over mij als persoon uitgesproken? In het eerste geval kun je doorvragen. In het tweede geval mag je het gesprek begrenzen.

Voorbeeld:
“Ik wil best luisteren naar je feedback, maar niet wanneer je mij persoonlijk veroordeelt.”

Waarom voelt kritiek echter soms als een persoonlijke aanval?

Als er mogelijk gevaar op de loer ligt, wil je oerbrein zich daartegen behoeden. Direct in de aanval of verdediging schieten is dan ook een hartstikke logische reactie. Je hersenen vergelijken elke vorm van gevaar (ook dat ene feedbackpunt) met de hongerige leeuw waar je voorouders eeuwen geleden mee te maken krijgen. En dus maakt je brein automatisch adrenaline, cortisol en andere stresshormonen aan.

Je brein denkt maar één ding: wegwezen, terugvechten of bevriezen.

Je bent dus zeker niet de enige die de neiging heeft zich door feedback aangevallen te voelen. Kritiek ontvangen is voor veel mensen een uitdaging. Uit onderzoek van Dr. John Gottman blijkt dat kritiek zelfs een van de vier belangrijkste voorspellers is voor scheiding of ongelukkig zijn in een relatie. Om het nog erger te maken: ook jezelf verdedigen is een van die vier wil-je-niet-in-je-relatie-factoren. Op het werk ook liever niet trouwens.

“Wie zei dat ik me erg aangevallen voel?” Herken de signalen van defensief reageren

Dat persoonlijk aangevallen voelen komt bij ieder persoon weer anders tot uiting. Een paar voorbeelden van reacties:

  • Je ontkent de feedback in alle toonaarden (‘Oh, dat had ik helemaal niet door.’)
  • Je probeert het goed te praten (‘Dat bedoelde ik natuurlijk niet zo.’)
  • Je valt de ander aan om jezelf te verdedigen. (‘Jij geeft ook altijd mij de schuld.’)
  • Je neemt direct alle schuld op je, misschien wel meer dan nodig is. (‘Ja, ik heb het helemaal verpest. Sorry, sorry, sorry!’)
  • Je reageert cynisch of sarcastisch. (‘Jij maakt zeker nooit een fout?!’)

Waarom is je persoonlijk aangevallen voelen niet handig in feedbackgesprekken?

In elk van die situaties komt het op min of meer hetzelfde neer: een inhoudelijk gesprek zit er nu niet in, omdat jij de confrontatie – al vechtend, wegduikend of stokstijf stilstaand – uit de weg gaat.

Dat is zonde. Feedback is nooit een persoonlijke aanval; veel feedbackgevers geven het met de beste bedoelingen. Ze hebben waarschijnlijk gewikt en gewogen of ze wel feedback wilden geven. Hoe jammer is het dan als jij een mogelijk zinvol inhoudelijk punt met een knuppel de grond in slaat, het ene oor in en het andere uit laat gaan of als je direct in de ‘Ik doe het ook nooit goed!’-gedachten schiet.

Allemaal oer-reacties die je niet gaan helpen in je werkzame leven! Wat je wél helpt? Deze 5 stappen. Oh ja, en de boeken Elke Dag Om 15:00 Uur Klaar en Full Focus op wat echt belangrijk is. Daarin lees je allerlei timemanagement-tips waarmee je je stressniveau überhaupt een stuk omlaag krijgt. Helpt ook mee om je oerbrein te temperen!

De twee boeken van Björn Deusings

Waarom is minder snel in de verdediging schieten aan te raden? 3 redenen

Heb je snel last van je aangevallen voelen of je gekwetst voelen? Om drie redenen is het handig om kritiek te kunnen ontvangen zonder je persoonlijk aangevallen te voelen.

  1. Feedback kun je zien als gratis suggesties om jezelf, je prestaties en je samenwerking te verbeteren. Maar als jij je persoonlijk aangevallen voelt, sluit je daarmee alle deuren om maar iets van de feedback op te steken. Een gemiste kans!
  2. Als je je snel aangevallen voelt, ben je minder fijn gezelschap voor anderen. Andere mensen zullen eerder behoedzaam zijn in jouw buurt, op een afstandje blijven of voortaan waardevolle feedback inslikken. Ze zijn bang bij jou een gevoelige snaar te raken en gaan de confrontatie liever niet aan.
  3. Als jij nu denkt ‘Ik voel me snel aangevallen’, weet dat feedback nooit een persoonlijke aanval is. Het gaat over wat je doet, hoe je het doet, wat je zegt, etc. Als je de neiging hebt je persoonlijk aangevallen te voelen door feedback, komt dat misschien door oude ervaringen, niet door wat de ander zegt.

Hoe kun je beter leren omgaan met kritiek zonder het persoonlijk te nemen? 5 tips

Wat werkt in een gelukkige relatie, werkt ook op de werkvloer. Althans, als het om feedback geven en ontvangen gaat. Jezelf verdedigen, je door het minste of geringste gekwetst voelen werkt niet. Dus denk jij ‘Ja, ik voel me snel aangevallen’? Deze 5 tips gaan je helpen:

  1. Adem in en uit.
  2. Kijk verder dan wat gezegd wordt.
  3. Bevestig de feedback.
  4. Wees nieuwsgierig.
  5. Haal eruit wat erin zit.

1. Adem in en uit (en wel op deze manier)

Neem een mini-break nadat je de feedback hebt gekregen, kom even op adem en kom er dan op terug. Dan hebben de cortisol- en adrenaline-overdosis je lichaam weer verlaten en kun je vanuit je ratio in plaats van vanuit je mogelijk gekrenkte ego reageren.

Wat helpt om de woorden waardoor je je gekwetst voelt meer los te laten? Laat de feedback even bezinken. Volgens Jo Ilfeld, CEO van Incite to Leadership en professor in leiderschapsintelligentie, helpt het om één keer snel in te ademen en vervolgens gefocust lang uit te ademen.

Lastige feedback ontvangen? Adem één keer snel in en heel langzaam uit. Dat helpt je stressmechanismen te temperen.

De langere uitademhaling zorgt ervoor dat je parasympatisch zenuwstelsel wordt geactiveerd. Dit geeft rust en ontspanning, en beschermt jezelf tegen het vechten-vluchten-bevriezen-mechanisme.

Over even op adem komen gesproken, een kleine break in dit artikel: volg jij tijdwinst.com eigenlijk al op social media? We delen interessante tips over onder meer feedback geven en ontvangen op o.a. LinkedIn en Instagram, je tijd efficiënt indelen en professioneel overkomen op de werkvloer. Altijd leuk voor tussendoor!

2. Kijk verder dan de woorden

Ongetwijfeld kunnen sommige mensen op je werk soms wat zwart-wit uit de hoek komen. Die ene collega met het hart op de tong floept er misschien een ongenuanceerd synoniem uit dat wel wat subtieler had gekund. Maar het is belangrijk om je niet op één woord vast te pinnen. Kijk verder dan hoe de feedback is verwoord.

Kijk kritisch naar de inhoud. Wat zegt je collega nu precies? Zit daar een kern van waarheid in? Is hij de aangewezen persoon om deze feedback te geven? Kun je er iets mee?

Kijk verder dan het idee van je gekwetst voelen en probeer te zoeken naar de kern van de feedback waar je wellicht wel iets uit kunt halen.

3. Bevestig de feedback

Laat me van het goede uitgaan: je collega geeft je feedback omdat hij je verder wil helpen. Voordat je überhaupt reageert op de feedback, is het verstandig om goed te luisteren. Actief luisteren het liefst. Dus laat de ander uitpraten, vraag door als je iets niet snapt en vat uiteindelijk samen wat de ander heeft gezegd. Dat kan er bijvoorbeeld als volgt uitzien:

‘Dus als ik het goed begrijp, vind je het vervelend dat ik je vraag negeerde tijdens de meeting. Waarom gaf dat je zo’n vervelend gevoel?’

Of:

‘Dus het stoort je dat ik de nieuwsbrieftekst niet eerst bij jou heb gecheckt. Waarom had je dat liever anders gezien?’

Als je je direct aangevallen voelt door feedback, sla je in feite de deur dicht om over de feedback in gesprek te gaan. Door eerst te bevestigen dat de ander dit vindt en dat hij er een reden voor heeft, open je de deur voor een gesprek en geef je het gevoel dat je naar de feedback luistert.

De feedback bevestigen en doorvragen kun je trouwens ook doen als je het niet volledig met je collega eens bent. Je hoeft het niet roerend met elkaar eens te zijn om enkel te luisteren.

4. Wees nieuwsgierig

Feedback geven aan een ander is geen makkie. De drempel voor mensen om feedback te geven ligt vaak vrij hoog. Als het zo simpel was geweest om je feedback in een constructief jasje te gieten, was het bij onze training feedback geven waarschijnlijk akelig stil geweest de laatste jaren (wat niet het geval was!). Dus in plaats van te reageren op de feedback, stel eerst vragen om te ontdekken welke doordachte boodschap er wellicht achter schuilgaat.

Dit bericht op Instagram bekijken

Een bericht gedeeld door Tijdwinst.com (@tijdwinst)

Dat helpt je trouwens ook om de feedback niet te zwart-wit te zien. Volgens Christopher Whitnall, managing director bij een bedrijf in managementtrainingen, is er nog een voordeel. Als je manager bijvoorbeeld zegt ‘Je rapport was niet heel doordacht’, dan maak je daar misschien van dat je de plank compleet hebt misgeslagen. Maar zodra je informeert naar concrete voorbeelden, ontdek je waarschijnlijk dat het zo ernstig nog niet is én krijg je feedback waar je iets mee kunt.

Stel bijvoorbeeld dit soort vragen:

  • ‘Waarom vind je dat?’
  • ‘Kun je daar een voorbeeld van geven?’
  • ‘Kun je vertellen waar dat gevoel vandaan komt?’
  • ‘Waarom raakt dat je zo?’
  • ‘Hoe zou ik het anders kunnen aanpakken?’
  • ‘Wat zou je liever zien voor gedrag?’

Daarmee laat je 1) blijken dat je de feedback waardeert, 2) kom je meer te weten voordat je je conclusies trekt, 3) kun je het maximale uit de feedback halen. Dus vraag, vraag, vraag.

Trouwens, heb je de feedback per e-mail of WhatsApp ontvangen? Plan dan een (digitale) meeting met je collega. Via e-mail is het vaak lastig om de boodschap achter de woorden te ontcijferen. (Digitaal) face-to-face-contact geeft meer prijs dan een enkele emoji.

5. Haal eruit wat erin zit

Als je de feedback volledig hebt uitgeplozen, dan is het aan jou wat je ermee doet. Laat een enkel ongenuanceerd synoniem los en kijk wat je met de rest van de boodschap kunt. Kun je uit de feedback een verbeterpunt halen? Of kom je toch tot de conclusie dat je er weinig mee kunt?

Vraag eventueel je collega om een passende oplossing of ga daarover samen in gesprek. Laat het ook weten als je helder hebt bij wat je met de feedback gaat doen. Of – nog beter – als je eenmaal een eerste stap hebt gezet.

En voel jij dat een excuus voor deze situatie wel op zijn plek is? Spreek dan een welgemeend ‘sorry’ uit. Dat ene excuuswoord kan wonderen verrichten. In onderzoek naar mensen die hun miskoop retourneren, blijkt dat miskoop-kopers zelfs meer waarde hechten aan een excuus dan aan het terugkrijgen van hun aankoopbedrag.

Hoe blijf je assertief als iemand kritiek op je heeft? Volg een training

Assertief reageren op feedback kun je gelukkig leren. Met de eendaagse communicatietrainingen van tijdwinst.com bijvoorbeeld:

  • Feedback geven en ontvangen: je leert hoe je kritiek rustig onderzoekt, doorvraagt en onderscheid maakt tussen bruikbare feedback en een persoonlijke aanval. Je oefent ook met het benoemen van wat een opmerking met je doet, zonder defensief te reageren.
  • Assertiviteit: je leert beter voor jezelf op te komen en je ruimte in te nemen, waardoor je ook steviger in je schoenen staat als je feedback ontvangt. Je ontdekt daarnaast hoe je je grens aangeeft, je mening uitspreekt en kalm blijft wanneer iemand fel, dominant of onredelijk reageert.
  • Gesprekstechnieken: deze training helpt je om een feedbackgesprek in goede banen te leiden met bekende gesprekstechnieken, zoals actief luisteren. Je oefent met samenvatten, doorvragen en duidelijk reageren. Zo voorkom je dat kritiek verandert in een welles-nietesdiscussie en houd je aandacht voor zowel de boodschap van de ander als je eigen standpunt.

In alle drie de trainingen oefen je direct met herkenbare situaties en krijg je praktische tips die je de volgende dag al kunt toepassen. Zo blijft assertief reageren niet iets wat je alleen begrijpt, maar iets wat je daadwerkelijk durft te doen. Meld je dus nu snel voor een van onze trainingen aan en leer effectiever communiceren op de werkvloer.

review tijdwinst assertiviteitstraining

Conclusie: hoe voorkom je dus dat je defensief reageert op feedback?

Je aangevallen voelen bij kritiek is een automatische stressreactie, maar dat betekent niet dat je eraan bent overgeleverd. Het helpt om eerst onderscheid te maken tussen feedback en een persoonlijke aanval. Feedback gaat over concreet gedrag en geeft je de kans om iets te verbeteren. Een persoonlijke aanval richt zich op wie jij bent en mag je rustig begrenzen. Volg daarom deze 5 stappen als je kritiek krijgt en je je automatische oerreactie wilt uitzetten:

  1. Neem de tijd om diep in en uit te ademen.
  2. Kijk verder dan de woorden, let op de inhoud.
  3. Bevestig hoe de ander zich nu voelt.
  4. Stel vragen totdat je de feedback helemaal begrijpt.
  5. Kijk wat je met de feedback kunt en maak er gebruik van.

Je hoeft feedback niet klakkeloos te accepteren om er rustig naar te kunnen luisteren. Nieuwsgierig blijven én voor jezelf opkomen kunnen prima naast elkaar bestaan. Probeer daarom bij het volgende feedbackmoment niet meteen je verdediging op te trommelen, maar stel eerst één vraag. Grote kans dat de hongerige leeuw waartegen je brein je wilt beschermen uiteindelijk gewoon een collega met een verbeterpunt blijkt te zijn.

Maggs Rippen,
Communicatie-expert

Meer weten?

Veelgestelde vragen over je snel aangevallen voelen

  • Waarom voel ik me zo snel aangevallen in gesprekken?

    Je voelt je waarschijnlijk snel aangevallen, omdat je brein opmerkingen razendsnel beoordeelt als bedreiging. Nog voordat je rustig kunt nadenken, schiet je in de verdediging. Dat gebeurt vooral wanneer kritiek raakt aan iets waar je onzeker over bent, wanneer je eerder vaak bent afgewezen of wanneer iemand bot, vaag of dominant communiceert. Ook stress speelt mee. Als je moe bent, onder druk staat of al veel aan je hoofd hebt, is je incasseringsvermogen kleiner.

  • Hoe reageer ik rustig als ik me aangevallen voel?

    Wat kan helpen, is een korte pauze nemen (adem in en uit) en jezelf afvragen: wat zegt deze persoon letterlijk en wat vul ik zelf in? Vraag daarna door.

    Bijvoorbeeld:
    “Bedoel je dat als kritiek of wil je begrijpen waarom ik deze keuze heb gemaakt?”

    Luister actief naar het antwoord en stel grenzen als dat nodig is.

  • Wat kun je zeggen als iemand je het gevoel geeft dat je wordt aangevallen?

    Je kunt benoemen wat er bij je gebeurt zonder de ander meteen te beschuldigen.

    Voorbeelden:

    • “Wat bedoel je precies?”
    • “Ik wil naar je luisteren, maar de manier waarop je dit zegt maakt me defensief.”
    • “Gaat dit over mijn gedrag of over mij als persoon?”
    • “Wat voor een voorbeeld kun je me hiervan geven?
    • “Ik hoor dat je ergens last van hebt. Wat wil je graag dat ik anders doe?”
    • “Laten we even vertragen, want zo komen we niet verder.”

  • Hoe geef je feedback zonder dat de ander zich aangevallen voelt?

    Door feedback vanuit jezelf te geven (ik-boodschap) en door je feedback te baseren op concrete waarnemingen of feiten. Dit doe ik altijd via de 4G-feedbackmethode het liefst:

    • Beschrijf het gedrag (of een andere concrete waarneming)
    • Geef het gevolg aan van dit gedrag.
    • Beschrijf het gevoel bij dit gedrag.
    • Geef het gewenste gedrag aan.

  • Waarom schiet ik meteen in de verdediging bij kritiek?

    Kritiek zien als een persoonlijke aanval gebeurt helaas maar al te vaak en dit zijn de redenen:

    • automatische oerreactie van je brein, dat feedback bestempelt als een bedreiging
    • laag zelfbeeld
    • onzekerheid
    • eerdere ervaringen
    • vermoeidheid
    • stress
    • gespannen relatie met de feedbackgever

  • Waarom reageert iemand altijd defensief?

    Iemand reageert vaak defensief omdat diegene kritiek ervaart als een bedreiging. Niet alleen voor zijn gedrag, maar voor zijn zelfbeeld, positie of gevoel van veiligheid. Bovendien zal diegene nooit geleerd hebben om feedback te ontvangen, want tijdens zo’n training leer je dat feedback geen dreiging is maar een “tip” om jezelf verder te ontwikkelen en te groeien.

  • Wat is een defensieve houding?

    Dat is de verdedigingsdrang die mensen vertonen als ze feedback krijgen. Die verdediging kan eruitzien als ontkennen, excuses geven, de schuld terugleggen, boos worden of het gesprek vermijden. Dat betekent niet automatisch dat iemand arrogant is of geen verantwoordelijkheid wil nemen. Soms probeert diegene vooral ongemak, schaamte of afwijzing te vermijden.

Wie zijn ? | tijdwinst.com

Tijdwinst.com is een trainingsbureau dat mensen helpt slimmer en efficiënter (samen)werken. Door het hele land geven we (online) trainingen, zoals time management, assertiviteit, gesprekstechnieken en snellezen. Benieuwd wat we voor jou kunnen betekenen? Bekijk onze website en blog of schrijf je in voor een van onze (digitale) trainingen. Je kunt je ook aanmelden voor onze wekelijkse nieuwsbrief, zodat je alle updates direct in je mailbox ontvangt.

Fan van podcasts? Dan hebben wij ook de Tijdwinst Podcast in de aanbieding voor je! Je kunt hem bekijken op Youtube of beluisteren op Spotify.