Je collega weigert voor de zoveelste keer je te helpen met dat gezamenlijke project. “Geen tijd,” zegt ze. Of ze schuift het vervelendste klusje zonder blikken of blozen jouw kant op. Je eerste gedachte? “Wat een egoïst!” Maar wacht even. Is dat echt egoïsme? Of bewaakt diegene gewoon haar eigen grenzen beter dan jij dat doet?

Op de werkvloer lopen egoïsme en gezonde zelfzorg gevaarlijk dicht naast elkaar. Wat voor de één voelt als ‘asociaal gedrag’, is voor de ander simpelweg prioriteiten stellen. En precies daar wringt het: we verwarren assertiviteit vaak met egoïsme en slikken ondertussen taken, frustraties en overuren in, die helemaal niet voor ons bedoeld zijn. Egoïsme hoeft dus niet per definitie slecht te zijn. Ik durf zelfs te stellen dat een beetje gezond egoïsme op zijn tijd juist is wat jij (en je team) nodig hebben om beter te werken.

Wat komt aan bod:

    1. Wat betekent egoïsme?
    2. Hoe ontstaat dat gebrek om je in een ander te verplaatsen?
    3. Is egoïstisch zijn per definitie slecht?
    4. Wanneer je niet langer gezond bezig bent
    5. Schadelijk egoïsme op de werkvloer: de BV-ik verplaatst zich niet meer in de BV-ander
    6. 7 stappen om je minder egoïstisch te gedragen op de werkvloer
    7. De grote egoïsme test: laat jij positief egoïstisch gedrag zien of ben je een echte egotripper?
    8. Egoïsme op de werkvloer hoeft dus geen zonde te zijn, mits het goed ingezet wordt
    9. Veelgestelde vragen over egoïsme

Wat betekent egoïsme?

Egoïsme klinkt vaak als een scheldwoord, alsof het automatisch betekent dat je een harteloze *piep* bent die alleen aan zichzelf denkt. Maar dat is te simpel. In de kern betekent egoïsme niets anders dan dat je je eigen belangen voorop stelt. En ja, dat kan doorslaan: je doet alleen maar dingen waar jezelf beter van wordt zonder acht te slaan op de belangen en gevoelens van een ander.

Voorbeelden:
De collega die altijd zijn zin doordrukt tijdens vergaderingen of het teamlid dat alleen taken oppakt die hém laten schitteren.

Egoïsme kan relaties en samenwerking onder druk zetten. Maar het heeft ook een andere kant. Want zodra jij je grenzen bewaakt, je tijd niet laat leegzuigen door andermans prioriteiten en keuzes maakt die jouw welzijn dienen, noem je dat óók egoïsme; alleen plak we er dan liever woorden als ‘gezond egoïsme’, ‘zelfzorg’ of ‘assertiviteit’ op.

De kunst zit hem dus niet in egoïsme te vermijden, maar in het herkennen van de grens tussen gezond eigenbelang en destructief zelfgericht gedrag.

In de Tijdwinst Podcast spreekt host Björn Deusings met coach Inger Strietman over gezond egoïsme.

Hoe ontstaat dat gebrek om je in een ander te verplaatsen?

Egoïsme zit ingebakken in ons systeem. Het is nooit begonnen als karakterfout, maar als overlevingsstrategie. Evolutie leerde ons dat wie goed voor zichzelf zorgt, grotere overlevingskansen heeft. Dat vertaalt zich vandaag nog steeds in subtiele keuzes: je pakt de interessantste projecten op werk, je onderhandelt voor een hoger salaris, je zegt ‘nee’ tegen een verzoek dat jou niets oplevert.

Allemaal kleine vormen van egoïsme die voortkomen uit hetzelfde mechanisme: eerst zorgen dat jij overeind blijft. Pas daarna komt ruimte voor de rest. 

De evolutiebioloog Richard Dawkins stelde met zijn boek De zelfzuchtige genen (1976) dat egoïsme diep in onze biologie verankerd zit. Volgens hem proberen genen vooral zichzelf te repliceren en door te geven aan volgende generaties. Dat streven kan zich vertalen in gedrag dat het overlevings- en voortplantingssucces van het individu vergroot, zelfs als dat anderen benadeelt. Dat betekent niet dat al ons gedrag per definitie egoïstisch is, maar wel dat er een evolutionaire logica schuilgaat achter handelingen die onze genetische kansen vergroten.

Maar die opofferingsgezinde mensen dan?

Hoe komt het dat anderen dan toch leren om anderen voorop te zetten? Denk aan die brandweerman, die een brandend gebouw in rent om een familie te bevrijden uit de vlammen? Dat sommige mensen egoïstischer zijn dan anderen, heeft te maken met hoe mensen bewust omgaan met dit survival trekje in ons brein. Zelfreflectie speelt daar een grote rol in.

Wie regelmatig stilstaat bij zijn eigen gedrag ontwikkelt een soort moreel kompas dat rauwe zelfzucht tempert.

Mensen die nooit leren reflecteren, blijven vaak steken in dat primaire overlevingsinstinct: wat goed voelt voor henzelf, is goed, punt. Period.

Opvoeding en omgeving doen daar nog een flinke schep bovenop. Een kind dat geleerd heeft rekening te houden met anderen, grenzen te herkennen en verantwoordelijkheid te nemen, groeit op met een ander beeld van ‘ik versus de rest’ dan iemand die vooral heeft meegekregen dat je moet pakken wat je pakken kunt.

En dan heb je ook nog de cultuur van het gezin of de maatschappij waarin je opgroeit: in sommige gezinnen is “denk eerst aan jezelf” heilig, in andere is “denk eerst aan de ander” de norm.

Voeg daar persoonlijke ervaringen aan toe, zoals die keer dat je hard onderuit ging omdat je té goedgelovig was of dat moment dat je juist succes wist te oogsten door voor jezelf te kiezen en je begrijpt waarom de een een meester is in geven, terwijl de ander vooral bezig is met nemen.

Is egoïstisch zijn per definitie slecht?

Ik liet al in de inleiding een beetje doorsijpelen dat er meerdere vormen van egoïsme zijn. In dit artikel wil ik het verschil tussen gezond en schadelijk egoïsme vooral aankaarten. Egoïsme brengt altijd een nare smaak met zich mee, alsof het per definitie slecht is. Maar gezond egoïsme is dus zelfs soms nodig om voor jezelf op te komen ten dienste van je zelfbehoud.

Gezond egoïsme noem ik daarom liever assertiviteit, omdat dit een positievere connotatie heeft dan alles waar egoïsme aan vastzit. 

Gezond egoïsme of assertiviteit, zoals ik het vanaf nu zal noemen, is de kunst van voor jezelf opkomen zónder over anderen heen te walsen. Het is dat midden tussen ja-knikken terwijl je eigenlijk nee bedoelt (pleasen) en altijd je zin doordrijven (egotrippen). Assertief gedrag herken je aan duidelijke grenzen en eerlijke communicatie. 

Voorbeeld assertiviteit:
“Ik kan dat project er niet bij nemen, mijn agenda zit vol.”

Voorbeeld egoïstisch gedrag:
“Daar haal ik geen winst uit, laat iemand anders dat maar doen.”

Gezond egoïsme betekent dat je je eigen belangen serieus neemt, maar tegelijkertijd houd je wel rekening met andermans belangen en gevoelens.

En ironisch genoeg levert assertief gedrag niet alleen jou iets op, maar ook je omgeving.

Mensen weten waar ze aan toe zijn en kunnen op je rekenen

Maar wat zijn nu de voordelen van assertief gedrag:

1. Meer zelfvertrouwen

Hoe vaker je voor jezelf opkomt, hoe sterker je zelfvertrouwen wordt. Denk maar aan dat moment dat je eindelijk tegen je collega zei: “Nee, dat extra project past niet meer in mijn agenda.” In plaats van dat de wereld vergaat (zoals je hoofd je voorspelde), gebeurt er… niets. Of beter nog: je collega knikt begripvol en zoekt een andere oplossing.

Dat kleine “nee” is een bevestiging: jouw grenzen zijn legitiem.

En elke keer dat je ze duidelijk aangeeft, groeit je vertrouwen dat jij regie hebt over je tijd, energie en keuzes. Je leert dat jouw behoeften net zo belangrijk zijn als die van een ander. En dát besef maakt je zelfverzekerder dan welk compliment dan ook, omdat het van binnenuit komt.

2. Duidelijke grenzen stellen (zonder schuldgevoel)

Gezond egoïsme is het vermogen om ‘nee’ te zeggen zonder dat je daarna drie dagen ligt te piekeren of je een slecht mens bent. Het is weten waar jouw grens ligt en die grens ook daadwerkelijk bewaken, zelfs als iemand teleurgesteld kijkt. 

Voorbeeld:
Stel: een collega vraagt of jij even dat rapport kunt afmaken, terwijl jouw eigen taken zich al tot aan het plafond opstapelen. De oude jij denkt: “Ach, vooruit dan maar.” De versie met gezond egoïsme zegt: “Nee, dat lukt me niet, mijn planning zit vol.”

Je laat je niet gijzelen door schuldgevoel, omdat je begrijpt dat jouw tijd en energie net zo waardevol zijn als die van een ander. Sterker nog, je weet dat grenzen stellen niet egoïstisch is, maar juist nodig om op de lange termijn betrouwbaar, effectief en mentaal gezond te blijven. Want hoe goed kun je er voor anderen zijn als je jezelf ondertussen opbrandt? Precies…niet dus.

3. Beter time management

Assertiviteit is een gamechanger voor je tijd. Zodra je durft te kiezen voor wat jij belangrijk vindt in plaats van overal maar “ja” op te zeggen, verandert je agenda van een rommelige boodschappenlijst in een strategisch plan. Je zegt niet automatisch “ja” op elk overleg, alleen omdat het in je hoofd zo hoort, maar je vraagt je in plaats daarvan af: draagt dit bij aan mijn doelen? Zo niet, dan sla je het over… zonder schuldgevoel.

En juist daardoor lever je beter werk, sneller resultaten en houd je tijd over voor wat écht telt.

Assertief gedrag is geen luiheid, het is focus. Door niet meer overal je tijd en energie te verspillen, werk je slimmer in plaats van harder en daar ben ik persoonlijk toch wel een groot fan van.

Voorbeeld:
Stel: je werkt aan een belangrijk project dat volle concentratie vraagt, maar een collega wil dat je helpt met iets dat ook prima zonder jou kan. Je zegt assertief: “Sorry, maar mijn prioriteit ligt nu hier. Ik kan het wel vrijdag oppakken, dan heb ik nog een gaatje vrij voor je.”

Zie je? Duidelijk voor je prioriteiten opgekomen en toch, denkend aan de belangen van de ander, ook met een alternatieve oplossing gekomen. Dat maakt je toch wel medewerker van de maand of niet? 

 

Dit bericht op Instagram bekijken

 

Een bericht gedeeld door Tijdwinst.com (@tijdwinst)

4. Minder stress

Assertief optreden is een van de meest onderschatte stress remedies die er bestaan. Want laten we eerlijk zijn: het zijn zelden de grote rampen die je nekken, maar juist al die kleine ja’s die je eigenlijk niet wilde geven en die extra brandjes die je moest blussen terwijl jij andere zaken aan het doen was. Al die momenten stapelen zich op tot een muur van spanning. Zodra je assertief leert reageren, laat je die spanning niet meer ongestoord groeien. Je voorkomt dat je continu over je eigen grenzen heen dendert en dat scheelt een hoop piekeren, frustratie en slapeloze nachten. 

5. Effectief leiderschap

Gezond egoïsme is precies wat een leider nodig heeft om effectief te zijn. Klinkt tegenstrijdig? Is het niet. Wie leiding geeft vanuit zelfkennis en duidelijke grenzen, neemt betere beslissingen (niet omdat hij of zij zo’n controlfreak is, maar omdat er geen energie verloren gaat aan pleasen of twijfelen). 

Voorbeeld:
Een manager die zegt: “Mijn prioriteit is de strategie scherp houden, niet elk detail zelf oplossen”, durft taken los te laten en vertrouwt op het team.

Of nog een:

Voorbeeld:
Een teamleider die zegt: “Ik kan niet nóg een project erbij nemen zonder dat de kwaliteit lijdt”, toont niet alleen assertiviteit, maar ook verantwoordelijkheid.

Zulke keuzes lijken op korte termijn egoïstisch, maar op lange termijn profiteert het hele team ervan. Het geeft namelijk duidelijkheid, richting en realistische doelen. Gezond egoïsme zorgt ervoor dat je als leider niet geleefd wordt door verwachtingen van anderen, maar bewust kiest wat nodig is voor het grotere geheel. Op die manier benut je een efficiënte leider en niet een random iemand die gewoon de baas probeert te spelen. 

Wanneer je niet langer gezond bezig bent

Ik heb je net uitgelegd dat assertiviteit dus eigenlijk heel goed op de werkvloer is. De valkuil is echter dat je heel makkelijk kunt afglijden naar ongezond egoïsme, als je je niet goed bewust bent van het verschil tussen beide.

Schadelijk egoïsme gaat wel altijd ten koste van anderen.

Dat wil je binnen een goede werkcultuur natuurlijk niet hebben. Hoe kun je nu achterhalen of jij assertief bezig bent of bent afgegleden naar egotripper-modus? Staan je eigen belangen altijd voorop? Weet je niet wat empathie is? Ben je altijd met jezelf bezig? Wil je altijd jouw doelen bereiken en is het hierbij “F**k die ander!”? Deel je liever niet met of geef je liever niks aan anderen? Dan hallo, grote egotripper!

Ongezond egoïsme op het werk

Hoe weet je of je egoïstisch bent op je werk? Meestal begint het subtiel: je merkt dat je sneller denkt aan jezelf dan aan het team, dat je er stiekem een kick uit haalt als jouw idee wordt opgepikt of dat je collega’s succes net iets minder gunt dan je zou willen toegeven. Competitief zijn is op zich prima, maar zodra je jezelf boven anderen plaatst, gaat het mis.

Eer opstrijken of je zin doordrammen zijn vaak signalen dat je je eigen belangen boven de gezamenlijke doelen zet.

Sabotage van collega’s klinkt extreem, maar ook subtiel wegkijken of informatie achterhouden valt hieronder. En ja, een gebrek aan teamspirit (constant ‘ik’ in plaats van ‘wij’) is een echte red flag. 

Egoïsme gaat niet om de paar egoïstische acties, maar om een patroon: als je merkt dat je werkhouding structureel draait om wat jij eruit haalt in plaats van wat het team nodig heeft, dan is dat een spiegel die je niet kunt negeren.

Ik wil niet alleen met mijn vingertje naar jou wijzen, hoor. Misschien lees je dit artikel, omdat je collega alleen maar aan zichzelf denkt. Signalen van egoïsme bij je collega zien er ongeveer zo uit:

  • Je bent nooit genoeg voor je collega.
  • Voel je je onzichtbaar of ongehoord bij je collega?
  • Je collega stelt belachelijk hoge eisen aan je
  • Je collega verzint constant nieuwe regeltjes 
  • Je collega spreekt altijd over “ik” in plaats van “wij”
  • Je collega staat graag in de spotlight en deelt die plek niet graag met anderen
  • Je collega is niet geïnteresseerd in jou als mens of je mening/gevoelens
  • Je collega is dominant in gesprekken
  • Je collega praat door anderen heen en luistert nauwelijks
  • Je collega accepteert geen “nee” (god verhoede dat je hem durft tegen te spreken!)
  • Je collega praat je een schuldgevoel aan, als jij een keuze maakt
  • Je moet je collega smeken om iets voor je te doen

Kun je een of meerdere dingen van dit lijstje afstrepen? Arme jij dan: je hebt een egoïst op de werkvloer te pakken. Hoe ongezond egoïsme effect heeft op werkrelaties en carrière? Nou, op deze manier:

Schadelijk egoïsme op de werkvloer: de BV-ik verplaatst zich niet meer in de BV-ander

“Ja, maar ik kies ervoor om mijn eigen taken te doen in plaats van die van een ander. Daar word ik immers toch voor betaald? Dat is toch niet egoïstisch?” Grijs gebied. Ik ben het met je eens dat je voor jezelf mag opkomen en duidelijk je grenzen mag aangeven van: “Dit red ik binnen de beschikbare tijd, maar dit niet.” Ik heb je echter wel laten zien dat je hierbij de belangen van een ander niet mag schaden. Doe je dat wel, dan is er sprake van schadelijk egoïsme en dat is funest binnen een goede werkcultuur.

Schadelijk egoïsme heeft namelijk grote gevolgen voor de samenwerking en het vertrouwen op de werkvloer.

Slechte samenwerkingsverbanden en weinig vertrouwen leiden vervolgens weer tot een negatieve ambiance, stress en meer ziekte. ​​Het kan rivaliteit onder collega’s aanwakkeren, de efficiëntie verlagen en een gevoel van demotivatie, spanning en onzekerheid veroorzaken. Op de lange termijn kan dit leiden tot een hoger personeelsverloop, een afname van creativiteit en zelfs gezondheidsklachten bij medewerkers. Kortom, genoeg om over na te denken, voordat je weer eens zegt: ikke, ikke, ikke en de rest kan stikken.

Een door ego gedreven leider…toxische werksfeer gegarandeerd

Soms hoor je wel eens van je directe omgeving dat ze ergens werken waar een toxische werksfeer heerst. Afschuwelijk lijkt me dat. In veel gevallen wordt zo’n giftige vibe gecreëerd door slecht leiderschap. Vooral als een leidinggevende de focus heeft liggen op het ego (of dat nu zijn of haar eigen ego betreft of het ego van een ander streelt) creëert hij een ongewenste werkcultuur, waarin hij veel schade aan de medewerkers en de organisatie in zijn geheel kan toebrengen. Zo’n ego-geilende leidinggevende zorgt voor:

  • het leegslurpen van zijn mensen
  • de ondermijning van de ontwikkeling van talenten
  • het wegjagen van goed personeel
  • een ziekmakende cultuur en dus voor veel chronisch uitval
  • de vermindering van werkplezier en -geluk
  • de vermindering van productiviteit

Een egoïstische leider herken je aan gedragingen, zoals manipulatie, intimidatie, , gebrek aan empathisch vermogen en onethisch handelen. Krijg jij ook al rillingen? Ik wel! 

Maar hoe kun je zelf nu minder egoïstisch op je werk uit de hoek komen?

@tijdwinst Angst is geen goede motivator. Werken vanuit “wat als het misgaat” put je op termijn uit. Natuurlijk zijn er momenten waar urgentie de toon bepaalt. Waar je snel moet schakelen omdat er iets op het spel staat. Dat is begrijpelijk. Maar als je constant zo werkt? Als angst om te verliezen jouw standaard manier van doen wordt? Dan werk je niet meer vanuit wat je wilt bereiken, maar vanuit wat je wilt vermijden. #motivatie #angst #focus #drijfveer #mindset #leiderschap #langetermijn ♬ original sound – Tijdwinst.com

7 stappen om je minder egoïstisch te gedragen op de werkvloer

Minder egoïstisch zijn, begint bij bewustwording: je moet eerst zien waar je gedrag goed is voor jezelf en waar het anderen in de weg zit. Kijk eens eerlijk naar je dagelijkse interacties: grijp je altijd het laatste woord, laat je collega’s hun ideeën niet afmaken of voel je de drang om constant je eigen prestaties te benadrukken? Als je dit erkend hebt, neem je kleine vervolgstappen, zodat ze uitvoerbaar blijven:

1. Grenzen stellen zonder schuldgevoel

Grenzen stellen zonder dat je schuldgevoel op de loer ligt, begint met helderheid over jezelf: wat je wilt, nodig hebt en waar je grenzen liggen. Veel mensen voelen zich schuldig omdat ze denken dat “nee” zeggen anderen teleurstelt, terwijl het in werkelijkheid vaak voorkomt dat je een betere, eerlijkere samenwerking creëert door je eigen limieten te respecteren. 

Hoe geef je nu assertief je grenzen aan? Begin met het formuleren van je grens op een neutrale, duidelijke manier:

Voorbeeld:
“Ik wil dit project goed doen, maar kan niet alle onderdelen tegelijk oppakken. Laten we verdelen wat realistisch is.”

Ondersteun dit met zelfbewustzijn: weet dat je recht hebt op je eigen tijd en energie. Schrijf voor jezelf op wat er gebeurt als je altijd “ja” zegt, zoals stress, overbelasting en een lagere kwaliteit van je werk. Dat perspectief helpt het schuldgevoel te relativeren.

2. Prioriteiten helder krijgen 

Prioriteren op een werkdag is eigenlijk een kwestie van eerlijk zijn tegen jezelf: wat moet écht vandaag, wat kan wachten en wat is gewoon afleiding in vermomming? Een van de krachtigste tools hiervoor is het Eisenhower-model, genoemd naar Dwight D. Eisenhower, de Amerikaanse generaal en president die berucht was om zijn focus op wat écht belangrijk was. Het model werkt met twee assen: urgent en belangrijk, waardoor je taken in vier kwadranten indeelt:

  • Belangrijk en urgent: dit zijn je brandjes die geblust moeten worden, de taken die vandaag echt gedaan moeten worden. 
  • Belangrijk maar niet urgent: dit zijn de taken die wel belangrijk zijn, maar niet meteen uitgevoerd hoeven te worden. Deze taken kun je mooi in je agenda inplannen.
  • Urgent maar niet belangrijk: dit zijn taken die wel urgent zijn, maar niet aansluiten bij wat voor jou echt belangrijk is. Daarom kun je deze taken het beste delegeren.
  • Niet urgent en onbelangrijk: dit zijn taken waar je maar één ding mee kunt doen… schrappen!

prioriteiten stellen met het eisenhower model

3. Concreet en duidelijk communiceren

Concreet en duidelijk communiceren helpt je om minder egoïstisch te zijn, omdat het de focus verlegt van jezelf naar het team en de situatie. Als je vaag praat of je boodschap verhult, lijkt het alsof je alleen bezig bent met je eigen belangen of gemak: jij wilt iets gedaan krijgen of jouw idee moet gehoord worden. Maar zodra je helder zegt wat je bedoelt en waarom, ontstaat er ruimte voor samenwerking. Kijk maar eens naar het voorbeeld.

Voorbeeld:
Egoïstische reactie: “Doe jij dit maar even, ik heb het druk.”
Assertieve reactie: “Kun je deze taak overnemen? Het moet uiterlijk vrijdag klaar zijn, anders komt ons project in gevaar en ik heb geen gaatje meer in mijn planning voor die tijd.”

Kortom, concreet communiceren dwingt je om buiten je eigen perspectief te kijken, rekening te houden met de ander en samen een oplossing te vinden. Nou, als dat niet het tegenovergestelde is van egoïsme, dan weet ik het ook niet meer. 

4. ‘Nee’ zeggen op een respectvolle manier

‘Nee’ zeggen voelt vaak ongemakkelijk, alsof je iemand teleurstelt of de boel in de war gooit. Maar ‘nee’ zeggen kan ook helder, respectvol en krachtig. Hoe? Op assertieve wijze natuurlijk! Het begint bij duidelijkheid: weet wat je grenzen zijn en wees daar eerlijk over.

Bijvoorbeeld:
In plaats van te mompelen: “Uh, ik weet niet of ik dat kan doen…”, zeg je gewoon: “Het lijkt me leuk om dit project te doen, maar ik kan dit project er niet bij nemen; mijn agenda zit vol.”

Assertief ‘nee’ zeggen betekent ook dat je standvastig blijft als iemand aandringt: herhaal je ‘nee’ en laat je niet in een discussie trekken over je keuze. Zo bescherm je je tijd en energie, blijf je betrouwbaar en houd je controle over wat echt belangrijk voor je is. 

Voorbeeld van vast blijven houden aan je ‘nee’:
“Zoals ik al zei, ik kan dit er nu niet bij nemen. Mijn prioriteit ligt bij de lopende projecten.”

5. Vergroten empathie

Je empathie vergroten begint bij écht luisteren, niet alleen met je oren, maar met je volle aandacht. Het gaat om voelen wat de ander voelt, zelfs als je het zelf niet volledig begrijpt. En dat begrip? Dat creëer je door te herhalen en door te vragen. Stel vragen die verder gaan dan het oppervlakkige.

Voorbeeld:
“Je gaf aan dat je je niet gehoord voelt tijdens vergaderingen, klopt dat?”

Observeer lichaamstaal, toon geduld en probeer de situatie vanuit het perspectief van de ander te zien. Erken gewoon eens het gevoel van de ander, ook al ben je het er niet mee eens. Zeg bijvoorbeeld: “Ik hoor dat je je gefrustreerd voelt, dat klinkt zwaar.” Dat klinkt al heel wat empathischer dan over de frustratie van de ander heen te praten.

egoisme

6. Actief luisteren

Ik zei het net al even, maar om empathie te kunnen tonen, moet je wel luisteren naar wat er gezegd wordt. Dit begint met je aandacht helemaal te richten op de ander: leg je telefoon weg, stop met denken aan je volgende opmerking en laat je ogen en lichaamstaal je aandacht spiegelen. Herhaal af en toe wat de ander zegt (niet te vaak anders lijk je ook zo’n broken record). Zo laat je zien dat je je gesprekspartner niet alleen hoort, maar ook begrijpt. Stel daarnaast open vragen die uitnodigen tot verdieping.

Voorbeeld:
“Wat gebeurde er daarna?”
“Hoe voelde dat voor je?”

En wees niet bang voor stilte; geef de ander de ruimte om zijn gedachten te ordenen.

7. Feedback vragen

Feedback vragen klinkt simpeler dan het is. Het gaat niet alleen om een oppervlakkig: “Zo, wat vind je ervan?” Echt goede feedback krijg je door concreet te zijn in wat je wilt weten. 

Voorbeeld:
“Kun je aangeven welke onderdelen van dit rapport helder zijn en welke verwarrend overkomen?”

Het helpt ook om de context te geven: waarom je feedback wilt, wat je ermee wilt bereiken. En vergeet niet: feedback is een gesprek, geen aanval op je tedere ego; laat ruimte voor discussie en wees bereid om te luisteren, ook als je ego gekwetst wordt. 

De grote egoïsme test: laat jij positief egoïstisch gedrag zien of ben je een echte egotripper?

Egoïstisch zijn brengt een aantal kenmerken met zich mee. Wil jij weten aan welke kant van het spectrum jij je bevindt? Doe dan deze egoïsme test. Ben jij een gezonde, assertieve egoïst? Of ben jij de echte egotripper op de werkvloer (is je antwoord “ja”, dan is er nog geen man overboord, want onze cursus assertiviteit kan je helpen om een gezonde egoïst te worden!)?

Een andere veelgebruikte manier om egoïstisch gedrag in kaart te brengen, is via psychologisch onderzoek. Daarbij worden zowel vragenlijsten ingevuld door de deelnemer zelf als meer geavanceerde gedragsobservaties ingezet. Twee bekende voorbeelden:

  • HEXACO Personality Inventory: Deze persoonlijkheidstest meet zes fundamentele dimensies, waaronder eerlijkheid en bescheidenheid. Scoort iemand laag op die onderdelen, dan kan dat wijzen op een grotere neiging tot egoïstisch handelen.
  • Narcissistic Personality Inventory (NPI): Deze test onderzoekt uiteenlopende facetten van narcisme. Narcisme is een persoonlijkheidskenmerk dat vaak hand in hand gaat met egoïstisch gedrag.

Egoïsme op de werkvloer hoeft dus geen zonde te zijn, mits het goed ingezet wordt

Egoïsme op het werk is geen zwart-witverhaal van goed versus slecht. Het is een continuüm waarin assertiviteit je helpt je grenzen te bewaken, je tijd effectief te gebruiken en stress te verminderen, terwijl destructief egoïsme juist relaties en samenwerking ondermijnt. Het draait niet om je eigen zin door te drijven of anderen in de kou te laten staan, maar om bewust te kiezen wanneer je voor jezelf opkomt en wanneer je ruimte maakt voor anderen. Wie dit goed balanceert, groeit niet alleen persoonlijk, maar draagt ook bij aan een effectiever, rustiger en productiever team. Dus de volgende keer dat je denkt: “Wat een egoïst!”, bedenk dan eerst eens of die collega jouw belangen wel schaadt of dat hij alleen maar zijn grenzen duidelijk wil maken. En geloof me, die keuze voor assertiviteit kan je werkdag, je team en jezelf een stuk minder chaotisch maken.

Maggs Rippen,
Communicatie-expert

Meer leren over assertiviteit?

Naast time management trainingen geven we bij Tijdwinst.com ook eendaagse trainingen over assertiviteit. Wil jij ook leren om voor jezelf op te komen zonder anderen hierbij te schaden? Wil jij ook je grenzen leren opstellen en bovenal bewaken? Dan ben je bij onze eendaagse cursus aan het juiste adres. We werken in onze open trainingen met kleine groepen, zodat we de theorie ook makkelijk in groepjes in de praktijk kunnen brengen. Wil je je dus ook gezond egoïstisch leren opstellen? Meld je dan nu aan!

Veelgestelde vragen over egoïsme

  • Wat is egoïstisch gedrag?

    Egoïstisch gedrag is simpel gezegd gedrag waarbij iemand vooral bezig is met zichzelf, zijn eigen belangen, behoeften of plezier, zonder of nauwelijks rekening te houden met anderen. Het draait om “ik eerst”, ongeacht wat het voor anderen betekent. Op de werkvloer kan dat bijvoorbeeld zo uitzien: iemand schuift altijd de vervelendste taken door naar collega’s, claimt alle eer voor een project terwijl anderen net zo hard hebben gewerkt of negeert teamafspraken omdat het beter uitkomt voor zichzelf.

  • Hoe weet je of je egoïstisch bent?

    Je kunt pas echt weten of je egoïstisch bent als je eerlijk kijkt naar je gedrag én de effecten daarvan op anderen. Het gaat niet om een paar incidentele momenten, maar om patronen. Hier zijn een paar duidelijke signalen:

    • It’s all about me: Je voert elk gesprek terug naar jezelf.
    • Altijd nemen, nooit geven: De balans in je relaties is scheef.
    • Competitief ten koste van anderen: Je wilt winnen, zelfs als dat anderen schaadt.
    • Geen teamspirit: Je eigen resultaat telt zwaarder dan het gezamenlijke doel.
    • Gebrek aan verantwoordelijkheid: Je voelt zelden spijt jegens de ander.

  • Wat is een ego?

    Ego betekent gewoon “ik”. Het is het deel van jezelf dat je kent op basis van je zelfbeeld, normen en waarden en overtuigingen. Je wilt je ego aan anderen tonen. Er zijn twee soorten ego’s:

    • Het gezonde ego bestaat uit kwaliteiten die bij je passen, een realistisch zelfbeeld en zelfvertrouwen. Je vraagt niet te veel noch te weinig van jezelf.
    • Een ongezond ego is het tegenovergestelde: je hebt geen realistisch zelfbeeld. Dit uit zich in ofwel hautain en roekeloos gedrag (neerbuigend), ofwel in ernstige zelfonderschatting (jezelf dom of lelijk vinden).

  • Is egoïsme synoniem aan egocentrisme?

    Egoïsme en egocentrisme lijken op elkaar, maar er zit een subtiel verschil. Egoïsme gaat over keuzes maken die vooral je eigen belang dienen, soms bewust ten koste van anderen. Egocentrisme draait meer om het onvermogen om te erkennen dat anderen ook belangen hebben; het is een wereldbeeld waarbij je denkt dat alles letterlijk om jou draait. Een egoïst erkent de belangen van de ander vaak wel, maar kiest ervoor ze te negeren.

  • Wat is het tegenovergestelde van egoïsme?

    Egoïsme is het tegenovergestelde van altruïsme of onbaatzuchtigheid. Ben jij sociaal ingesteld, stel je anderen vaak voorop (soms ten koste van jezelf) en ben je behulpzaam? Dan ben je meer onbaatzuchtig en heb je waarschijnlijk een natuurlijke allergie voor egoïstische mensen.

  • Hoe herken je een egocentrisch persoon?

    Een egocentrisch persoon herken je vaak aan hoe alles altijd om hem of haar lijkt te draaien, zonder dat daar per se slechte intenties achter zitten. Alles wordt beoordeeld vanuit het eigen perspectief. Ze hebben vaak moeite om zich in anderen te verplaatsen; hun reacties zijn meer reflecties van hun eigen beleving dan een bewuste afwijzing van jouw perspectief.

  • Wat is positief egoïsme?

    Positief egoïsme wordt ook wel gezond egoïsme of assertiviteit genoemd. Het betekent voor jezelf opkomen door je grenzen aan te geven en concreet te communiceren, zonder de belangen van een ander onnodig te schaden.

  • Wat is egoïsme precies en hoe verschilt het van zelfliefde of eigenbelang?

    Egoïsme wordt vaak verward met “van jezelf houden”, maar dat is het niet. Het draait bij egoïsme om een patroon van eigen behoeften nastreven ten koste van anderen. Zelfliefde en eigenbelang gaan over jezelf serieus nemen, je grenzen bewaken en zorgen dat je basisbehoeften vervuld zijn, zonder dat je anderen schaadt. Dit vormt de basis van een assertieve instelling.

  • Zijn er verschillende vormen van egoïsme?

    Ja, egoïsme is niet één eenduidig ding. We onderscheiden onder andere:

    • Rationeel egoïsme: Keuzes maken die je eigen belang op de lange termijn maximaliseren op een doordachte manier.
    • Moreel egoïsme: De overtuiging dat het moreel goed is om je eigen belangen altijd voorop te zetten (zoals bepleit door Ayn Rand).
    • Impulsief egoïsme: Meteen je zin willen hebben zonder stil te staan bij de consequenties voor anderen.
    • Situationeel egoïsme: Alleen egoïstisch handelen in specifieke situaties, zoals tijdens harde onderhandelingen.

  • Is egoïsme altijd negatief of kan het ook positieve effecten hebben?

    Gezond egoïsme is juist positief. Het brengt voordelen met zich mee zoals:

    • Groter zelfvertrouwen
    • Duidelijke grenzen stellen
    • Beter time management
    • Effectief leiderschap
    • Minder stress

  • Hoe herken je egoïstisch gedrag bij jezelf of anderen?

    Je herkent het aan subtiele signalen: je zet altijd jezelf op de eerste plek, luistert nauwelijks naar anderen, of voelt je ongemakkelijk als je iets deelt zonder directe tegenprestatie. Bij anderen valt het op als ze constant hun zin doordrijven, alle complimenten opeisen of jouw ideeën bagatelliseren. Het zijn vaak de kleine momenten van ‘ik eerst’ die het patroon verraden.

  • Wat is het verschil tussen gezond egoïsme en destructief egoïsme?

    Bij gezond egoïsme kom je voor jezelf op en stel je grenzen, maar houd je rekening met de gevoelens en belangen van de ander. Bij destructief egoïsme denk je uitsluitend aan jezelf; je wilt ergens koste wat kost profijt uit halen, ongeacht wie je daarvoor moet passeren of kwetsen.

  • Waarom gedragen sommige mensen zich egoïstisch in relaties of op het werk?

    Dit is vaak geworteld in overlevingsmechanismen, onzekerheid of gemakzucht. Op het werk komt het vaak voort uit ambitie. In relaties speelt vaak angst of een gebrek aan zelfvertrouwen mee: men denkt dat er niet genoeg aandacht of liefde is, dus grijpt men het zelf. Soms is het simpelweg een ingesleten gewoonte omdat het altijd zo gewerkt heeft.

  • Hoe beïnvloedt egoïsme vriendschappen, familiebanden en werkrelaties?

    Ongezond egoïsme schaadt de samenwerking en het vertrouwen. Het creëert een negatieve ambiance, stress en kan leiden tot ziekteuitval of het vertrek van talent op de werkvloer. In persoonlijke kringen zorgt het voor wrijving en een gevoel van onveiligheid, waardoor diepe verbindingen onmogelijk worden.

  • Kan iemand egoïsme afleren of meer empathie ontwikkelen?

    Ja, bewustwording is de eerste stap. Gebruik deze 7 tips:

    • Communiceer concreet.
    • Bewaak je grenzen.
    • Leer prioriteiten stellen.
    • Vergroot empathie door écht te luisteren.
    • Luister actief door te parafraseren en door te vragen.
    • Zeg eens ‘nee’ tegen je eigen impulsen.
    • Vraag om feedback van je omgeving.

  • Welke rol speelt egoïsme in filosofie, psychologie of ethiek?

    In de filosofie wordt het vaak gezien als een natuurlijke, rationele drijfveer (Hobbes). In de psychologie kijkt men naar overlevingsinstincten en onzekerheid. De ethiek weegt af in hoeverre eigenbelang moreel acceptabel is en wanneer het moet worden getemperd door altruïsme en rechtvaardigheid.

  • Hoe kun je jezelf beschermen tegen mensen die extreem egoïstisch zijn?

    Begin met grenzen. Maak duidelijk wat je niet accepteert en zeg “nee” zonder schuldgevoel. Beperk je afhankelijkheid van hen en kies bewust waar je je energie in steekt. Accepteer tot slot dat je hun gedrag niet kunt veranderen, maar wel hoe jij erop reageert.

Wie zijn wij? | Cursus Assertiviteit

Tijdwinst.com is een trainingsbureau dat zich specialiseert in slimmer (samen)werken. We bieden door het hele land diverse (online) trainingen aan, variërend van timemanagement, assertiviteit, gesprekstechnieken tot aan snellezen. Nieuwsgierig? Neem dan zeker eens een kijkje op onze website of blogs, en schrijf je in voor één van onze (digitale) trainingen.

  1. 1-daagse training Time Management | Blog
  2. 1-daagse training Assertiviteit | Blog
  3. 1-daagse training Gesprekstechnieken | Blog
  4. 1-daagse training Feedback Geven | Blog
  5. 1-daagse training Snellezen, Mindmapping en Geheugentechnieken | Blog