Burn-outklachten: slechts statistieken of echte diagnose?

Er gaat zelden een maand voorbij zonder koppen in het nieuws te krijgen over de vele burn-outklachten in ons land. Soms lijkt het alsof half Nederland op omkiepen staat. Deze gegevens worden niet zo maar eventjes uit de hoge hoed getoverd natuurlijk, maar kunnen volgens mij wel genuanceerd worden. Want er zit een wereld van verschil tussen af en toe uitgeput thuiskomen en een echte burn-out. Wat dit is? Lees het hier.

Wat komt aan bod?

1. Op welke experts beroep ik mij dan?
2. De eerste verwarring: wat zijn dus burn-outklachten precies?
3. Wat zijn de eerste symptomen van een burn-out?
4. Hoe lang duurt het herstel van een burn-out en wat beïnvloedt dat proces?
5. Wat kun je zelf doen bij beginnende burn-outklachten om verergering te voorkomen? 5 tips
6. Helpt therapie als behandeling bij burn-out klachten? Het antwoord van de experts
7. Noem dus niet alles meteen “burn-out”
8. Meer weten over een burn-out?
9. Veelgestelde vragen over burn-outklachten

Wat is een burn-out volgens mij?

First things first, ik wil van tevoren benadrukken dat ik geen stress expert of medisch expert ben. Ik ben een productiviteitsexpert en -coach. In mijn werk zie ik echter dit patroon steeds terug: steeds vaker komen coachees bij mij en vertellen me dat ze met een burn-out thuis gezeten hebben, maar wel alweer binnen twee maanden aan het werk waren.

Dat riep wel wat vragen bij me op. Daarom ben ik me in burn-outs gaan verdiepen en ben ik uitgekomen bij een aantal echte experts en onderzoeken. In dit artikel leg ik helder uit waar het bij mij wringt in al die onheilspellende tijdingen die je in het nieuws te horen krijgt, met een duidelijke stelling: 

“Een burn-out is ernstiger maar ook zeldzamer dan de krantenkoppen doen vermoeden.” 

Dat doet niks af aan het feit dat er iets aan het veranderen is in de Nederlandse maatschappij en het heel heftig is als je echt een burn-out hebt. Je noemt alleen niet alles zo, wat de krantenkoppen ons wel willen laten geloven.

Op welke experts beroep ik mij dan?

Aangezien ik getriggerd was, heb ik me wat meer verdiept in de burn-out. Ik heb heel wat artikelen en boeken erop nageslagen en ook voor de Tijdwinst Podcast een aantal echte burn-out experts gesproken. Drie van deze experts wilt ik hier al kort aanhalen, omdat hun vernieuwende theorieën voor de rest van dit artikel leidend zullen zijn.

Het eerste duo bestaat uit stress expert Carolien Hamming en psycholoog Rebecca Vandenabeele. Deze vrouwen hebben samen het unieke boek De Burn-out Reset geschreven, waarin ze de vernieuwende CSR-methode introduceren. De Chronische Stress Reversal-aanpak vertrekt namelijk vanuit een andere kijk: de psychobiologische visie. De kern van deze methode is namelijk dat een burn-out in de basis een fysiek probleem is met mentale consequenties, niet andersom zoals nu vaak wordt aangenomen en herhaald.

Wat stellen de auteurs:

Je lichaam kan zich op vijf niveaus bevinden:

1. Volledig opgeladen
2. Vermoeid
3. Gestresst
4. Overspannen
5. Burn-out

Wanneer je regelmatig lichamelijke signalen negeert (denk aan structureel te weinig rust, aanhoudende spanning en nauwelijks ruimte om te herstellen), dan slaat dat uiteindelijk door naar je hoofd. Je mentale scherpte neemt af. Je concentratie hapert. Beslissingen kosten meer moeite. Zo beland je stap voor stap in een glijbaan omlaag, totdat het moment komt waarop je systeem simpelweg vastloopt. Een burn-out ontstaat volgens deze visie dus in het lichaam en laat zich vervolgens pas zien in de psyche.

De mentale batterij

Dan beroep ik me ook psychiater (gespecialiseerd in persoonlijke ontwikkeling) Willem van der Bend, die in zijn boek Voel je beter onze energielevels beschrijft als een batterij. Willem vergelijkt deze mentale batterij als iets dat verschillende standen kent; van volledig vol (groen) tot helemaal leeg (rood). Alleen werkt ons brein niet zoals de batterij van een smartphone. Een telefoon functioneert prima op tien procent, net zo probleemloos als op honderd. Bij mensen ligt dat anders. Zodra wij halverwege zitten, merk je dat direct. Minder scherp, minder veerkrachtig, simpelweg minder dan wanneer alles is opgeladen. En in die laatste, rode fase, dan spreek je volgens Van der Bend pas over een burn-out.

Uit beide boeken kwamen een paar algemeenheden naar voren:

• Hoe lager je energieniveau, hoe meer moeite dagelijkse taken kosten.
• Het kost meestal jaren voordat iemand in het zwaarste stadium belandt en uiteindelijk een burn-out ontwikkelt.
• Ook het herstel verloopt traag; vaak duurt dit minimaal een jaar, soms zelfs langer.
• Een burn-out ontstaat doordat iemand gedurende een langere periode structureel onvoldoende voor zichzelf heeft gezorgd.

Kortom: een burn-out is volgens deze experts het laatste stadium van je energie, nadat je jarenlang niet gelet hebt op zelfzorg. Dit is een heel ander geluid dan wat je normaal hoort, want de symptomen zijn nu naast fysiek ook mentaal: 

Willem van der Bend heb ik tweemaal bezocht voor de Tijdwinst Podcast. In ons eerste gesprek legde Willem me meer uit over zijn concept van de mentale batterij. Bekijk de aflevering hier: 

Wat zijn dus burn-outklachten precies?

Burn-outklachten zijn de symptomen (mentaal en fysiek) die optreden, wanneer je in een burn-out zit, toch? En hoewel dit over het algemeen correct is, ontstaat er vervolgens een probleem als men een burn-out probeert te definiëren.

De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) plaatst burn-out niet als ziekte in een medisch handboek, maar als een werkfenomeen: een gevolg van chronische werkstress die niet goed is gemanaged. Daarbij horen 3 kenmerken:

1. uitputting
2. afstand of cynisme ten opzichte van je werk
3. minder professionele effectiviteit

Nuchter en functioneel bedoeld, maar uitsluitend voor de werkcontext. Het zegt dus niets over je privéleven en het is ook geen individuele diagnose. Ga maar na: niet iedereen die cynisch is over z’n werk, vaak moe is en niet functioneert, heeft automatisch een burn-out. Ik denk dat de cijfers anders nog hoger zouden oplopen.

Maar hoe kijkt de huisarts er dan naar? In de eerstelijnszorg spreken ze over overspanning en over burn-out als een ernstige, langdurige variant daarvan. Drie voorwaarden tellen: 

1. er is al sprake geweest van overspanning
2. de klachten van de persoon bestaan langer dan zes maanden
3. de vermoeidheid of uitputting staat duidelijk op de voorgrond

Dit is belangrijk om te snappen, want hier zie je duidelijk de grens tussen druk zijn, overspannen zijn en langdurig opgebrand raken. Een echte burn-out herstelt traag en soms word je nooit meer helemaal dezelfde. Dat is geen dramatiek, dat is realiteit uit de spreekkamer en de praktijk.

“Maar de statistieken zeggen…” Tja, hier gaat het in de beeldvorming vaak mis, als je het mij vraagt. Dit zijn namelijk geen burn-outklachten als diagnose, maar als statistiek.

Wat zijn burn-out klachten niet?

De cijfers waar kranten graag hun koppen mee openen, zijn vooral click-bait: verleiders zodat mensen het bericht lezen en doorklikken om een abonnement af te sluiten. Het klopt dat bijvoorbeeld CBS en TNO jaarlijks werkgerelateerde psychische vermoeidheid meten met een korte uitputtingsschaal. Wie daarop echter gemiddeld enkele keren per maand of vaker uitputting door werk rapporteert, telt in de statistiek al mee als “heeft burn-outklachten”.

Maar het gaat hier niet om een diagnose, het gaat hier om een statistiek. En je hoort er al heel snel bij. Want, ik weet niet hoe het met jou zit, maar ik ben wel eens enkele keren per maand vermoeid na mijn werk, maar dat betekent niet dat ik volledig opgebrand ben. Deze statistiek is misschien nuttig voor beleidsmakers en onderzoekers, want het laat trends zien in groepen. Maar het is geen medische diagnose. En het zegt ook helemaal niets over de duur van klachten, niets over functioneren buiten werk en niets over die andere twee kenmerken uit de WHO-omschrijving. 

Waarom worden deze cijfers wel voor waar aangenomen? 

Omdat de cijfers niet liegen, maar mensen denken niet verder en koppelen er de verkeerde conclusies aan. Ze zien niet in dat de drempel om mee te tellen in deze statistiek relatief laag is, waardoor het lijkt alsof veel mensen op het punt staan een burn-out te krijgen. Terwijl het meetinstrument vooral registreert hoe vaak mensen zich leeg voelen door werk.

Niet dat dit nietszeggend is (begrijp me niet verkeerd), maar het is iets totaal anders dan langdurig opgebrand zijn. Bovendien staat in geen enkele officiële medische lijst de vraag “Heb je zin in je werk?”. Af en toe geen zin is menselijk en hoort bij elke loopbaan. Uitputting is volgens mij ook de kern waarover het zou moeten gaan, niet iemands motivatie.

@tijdwinst 💬 “Werkgeluk is geen extraatje bovenop je werk. Het is bepalend voor hoe goed je je werk überhaupt kunt doen.” In deze aflevering van de Tijdwinst Podcast gaat @bjorndeusings in gesprek met Myriam de Roo, expert in werkgeluk en organisatiepsychologie, over waarom werkgeluk geen luxe is, maar een voorwaarde. Niet alleen om je goed te voelen, maar om überhaupt goed te kunnen functioneren in je werk. #tijdwinst #tijdwinstpodcast #werkgeluk #productiviteit #focus #werkdruk #timemanagement ♬ original sound – Tijdwinst.com

Hoe ziet de “burn-out test” uit?

Hoe ziet bovengenoemde uitputtingsschaal er nou uit en wanneer heb je volgens deze organisaties dus last van burn-out verschijnselen? Nou, dit is de lijst met stellingen:

• “Ik voel me emotioneel uitgeput door mijn werk.”
• “Aan het einde van een werkdag voel ik me leeg.”
• “Ik voel me moe als ik ’s morgens opsta en geconfronteerd word met mijn werk.”
• “Het vergt heel veel van mij om de hele dag met mensen te werken.”
• “Ik voel me compleet uitgeput door mijn werk.”

Vervolgens geef je bij elke stelling een score: 

• nooit – 1 punt
• enkele keren per jaar – 2 punten
• maandelijks – 3 punten
• enkele keren per maand – 4 punten
• wekelijks – 5 punten
• enkele keren per week – 6 punten
• elke dag – 7 punten

De test toepassen

Nu pak ik mezelf even als voorbeeld: ik ben best wel eens emotioneel uitput door m’n werk. Niet vaak, hoor, maar het komt jaarlijks wel een paar keer voor. Pats: meteen twee 2 punten in de pocket. 

Oké, maar ik voel me ook weleens leeg aan het einde van de dag. Wekelijks zelfs. Dan ben ik klaar met werken en heb ik nergens zin in. Pats: weer 5 punten te pakken. 

Ik heb trouwens ook regelmatig geen zin om te werken, nu we het er toch over hebben. Ik heb een keer in de week zeker dat ik denk: “Goh, ik heb eigenlijk geen zin vandaag, kon ik maar vrij nemen.” Bam… weer 5 punten. 

Daarnaast vind ik mensen soms best vermoeiend. Nou heb ik gelukkig super leuke collega’s, plannen we allemaal goed en we respecteren elkaars concentratie. Toch ben ik blij als ze allemaal naar huis zijn en ik m’n sociale batterij kan opladen. Tel er dus maar 7 punten bij op. 

En dan de laatste: ik voel me compleet uitgeput door m’n werk. Als je zo’n week hebt die je niet in de hand hebt met calamiteiten. Hmm… hebben we allemaal weleens een paar keer per jaar, toch? Dus toch 2 punten noteren maar. 

Komt mijn totaal uit op 21 punten. Deel dat door vijf en ik scoor dus een 4,5.

Maar nu komt dus de clou:

Als je gemiddeld op een 4 of hoger zit, dan heb je al burnout-klachten. 

Dus als jij al deze dingen meer dan een keer per maand hebt, dan tel je dus mee in de statistiek. Je hebt geen tastbare burn-out verschijnselen, maar je telt wel mee in de statistiek. Maar vertel je dit in je onwetendheid tegen iemand die het beste met je voor heeft (bijvoorbeeld je partner) of die geld aan je kan verdienen (bijvoorbeeld je therapeut) dan zijn deze statistieken ineens alarmbellen die rinkelen. Kortom: de statistiek wordt nu ineens gelijkgesteld aan een medische diagnose. Ja, hallo! Zo kan ik het ook natuurlijk.

Oké, oké, maar hoe zien burn-outklachten er dan uit? Nou, ik zei al dat uitputting wel dé algemene deler is bij een burn-out-diagnose, maar daarnaast kun je ook nog andere mentale en fysieke klachten waarnemen:

Wat zijn de eerste symptomen van een burn-out?

Wat zijn nou echt de eerste signalen en klachten van een burn-out? Dat is al een vraagstuk an sich, als we psychiater en hoogleraar stress en veerkracht aan Amsterdam UMC Christiaan Vinkers moeten geloven. Vinkers ontdekte tijdens zijn werk als psychiater dat er veel overlap tussen een burn-out en al bestaande diagnoses zoals een depressie en een angststoornis is. Verder: 

“Er is geen overtuigend wetenschappelijk bewijs dat de burn-out echt iets anders is dan een depressie of angststoornis. Daarom is het door geen enkele arts of psycholoog betrouwbaar te stellen.”

Vinkers schreef er zelfs een boek over: In de ban van de burn-out. In zijn boek ging Vinkers op onderzoek uit naar wat een burn-out nu echt kenmerkt en welke zin (of onzin) aan de aandoening gekoppeld wordt.

Dit betekent niet dat je nu niet meer kunt nagaan of je energie richting rood kruipt. Christiaan bevestigt meer wat ik ook al aangaf op basis van de twee gelezen boeken: als het label “burn-out” niet hard medisch vast te pinnen is, wees er dan zuinig mee en wees precies met je woorden. Dat helpt patiënten, professionals en beleid en voorkomt verwarring.

Psychische klachten

Hoe ziet dat volgens de aangehaalde experts nu uit die lege mentale batterij? Psychisch zul je meerdere van deze klachten ervaren:

• Moeite met concentratie
• Emotioneel worden om futiele aanleidingen
• Dingen blijven vergeten
• Lang liggen woelen voordat je slaapt
• Geen echte ontspanning kunnen vinden
• Gebrek aan energie of motivatie
• Snel geïrriteerd raken
• Somberheid
• Meerdere keren per nacht wakker schieten
• Blijven malen in je hoofd
• Een constant opgejaagd gevoel
• Beslissingen eindeloos uitstellen
• Te veel prikkels tegelijk ervaren
• Niet stil kunnen zitten
• Angstige gevoelens of paniekaanvallen
• Weinig vertrouwen in jezelf
• Zenuwachtige trekjes

 

Dit bericht op Instagram bekijken

 

Een bericht gedeeld door Tijdwinst.com (@tijdwinst)

Volgens de eerder aangehaalde CSR-methode van Hamming en Vandenabeele ontstaan deze mentale gevolgen van een burn-out dus uit fysieke klachten: 

Wat zijn dus de lichamelijke symptomen van burn-out?

De lichamelijke signalen dat je energiepeil heel laag ligt, zien er als volgt uit:

• Een licht of draaierig gevoel in je hoofd
• Prikkelende sensaties in handen of voeten
• Zeurende hoofdpijn
• Uitputting die niet weg te slapen is
• Oppervlakkig ademen of adem die hoog blijft hangen
• Drukkend of stekend gevoel op de borst
• Hartkloppingen
• Vaker het gevoel hebben dat je ziek wordt
• Buikklachten zonder duidelijke aanleiding
• Een rommelende of ontregelde spijsvertering
• Een versnelde hartslag, zelfs wanneer je niets doet
• Weinig eetlust of juist continu willen eten
• Vastzittende nek en schouders

Kun je nog effectief blijven functioneren, terwijl je burn-outklachten ervaart?

Op die vraag moet ik helaas antwoorden: nee. Je bent zo opgebrand dat zelfs kleine dagelijkse taken al aanvoelen als te veel. En dat is meteen een beetje de kern van mijn verhaal: 

Van een echte burn-out kun je volgens de experts Hamming en Vandenabeele pas spreken als je energieniveau zo laag is dat de dag doorkomen voelt als een onmogelijke opgave. 

Wanneer is je energie echter weer op peil? Hoelang duurt het kortom eer je hersteld bent van een burn-out?

Hoe lang duurt het herstel van een burn-out en wat beïnvloedt dat proces?

“Hoe lang ben je ziek bij een burn-out?” vraag je je misschien af. In mijn coachingssessies heb ik meermaals gehoord dat mensen beweren dat ze een burn-out hebben gehad en na drie maanden alweer terug op de werkvloer stonden. Nou, of je bent een medisch wonder (en natuurlijk: dat kan altijd) of je hebt nooit in een echte burn-out gezeten, maar was overspannen (en de klachten van overspannenheid zijn ook heftig, hoor).

Als je namelijk echt opgebrand bent, dan is dat een gevolg van jarenlang roofbouw te plegen op je lichaam. Je kunt je wel voorstellen dat het herstel daarom net zo lang duurt. Zowel Van der Bend als de CSR-methode) stellen daarom ook dat herstel van een burn-out zeker een jaar (als niet twee jaar) in beslag kan nemen.

Een herstel dus van lange adem, maar positief nieuws: je kunt herstellen! En je hebt veel zelf in de hand:

Wat kun je zelf doen bij beginnende burn-outklachten om verergering te voorkomen? 5 tips

Burn-outklachten (in de betekenis van regelmatige uitputting door werk) verdienen serieus onderhoud. Als jij jezelf in de symptomen herkent, wilt je niet wachten tot het vanzelf minder wordt. Volgens de CSR-methode moet je beginnen met helder te krijgen wat een burn-out echt is, dan pas kun je daarnaar handelen. Noem een dip een dip. Noem een druk kwartaal een druk kwartaal. Noem overspanning gewoon overspanning. En noem langdurige, uitputting met duidelijke uitval niet te snel ‘gewoon even rust nemen’, maar ook niet te snel burn-out. 

Kijk kortom:

• naar de duur
• naar de mate van uitputting
• naar de manier waarop je functioneert

Die drie factoren vertellen samen een verhaal dat betrouwbaarder is dan een losse headline.

Vervolgens pak je het systeem eromheen aan. Niemand brandt zichzelf in een week op. Een echte burn-out is meestal het resultaat van maanden, soms jaren, van te veel belasting en te weinig herstel. Het gaat super geleidelijk en daardoor zie je het niet aankomen. 

Daar kun je vandaag al invloed op uitoefenen, zonder medisch advies:

1. Ritme in je werkdag bouwen

Als je ritme en structuur aanbrengt in je werkdag, heb je veel meer overzicht waardoor je weet waar je aan toe bent. Dit leidt tot veel minder stress en geen overvolle hoofden meer als je naar huis gaat. 

Structuur aanbrengen begint met duidelijk in kaart te brengen welke taken voor jou van belang zijn en welke taken een grote impact hebben op de lange termijn. Dit noem ik in mijn boek Full focus op wat echt belangrijk is je keien. Naast keien heb je echter ook te maken met kiezel- en zandtaken. Kiezels staan voor je operationele projecten op korte termijn; ze zijn dringend en vragen om aandacht, maar hun effect blijft beperkt. Zand bestaat uit die klusjes die je weghouden van wat er echt toe doet en die nauwelijks verschil maken.

Breng zo structuur aan:

• Met je keien wilt je je dus het meest bezighouden, want zij geven je voldoening en werkgeluk. Plan daarom focusblokken in je agenda, waarin je ongestoord aan deze keien kunt werken. Plan 2 à 3 keien per dag in. 
• Werk je inbox en zandtaken in vaste verwerkingsmomenten bij, in plaats van de hele dag door.
• Ik zet mijn taken die langer duren dan 30 minuten altijd in mijn agenda, waarin ook mijn afspraken en eventuele reistijd genoteerd staan. 
• Houd bovendien een eenvoudige ‘wachten-op’ lijst bij voor alles wat je bij anderen hebt uitgezet. 
• Houd ook ruimte vrij in je agenda voor de ad hocjes. 
• En doe wekelijks een korte review: wat heb je gedaan, wat kwam erbij, wat staat nog open, wat heb je uitgezet, wat heb je nodig. 

“Boh, dat klinkt zo saai.” Prima. Saai is wat je redt.

Hoe je een time management systeem met een agenda en takenlijst inricht, behandel ik uitgebreid in mijn boek Elke dag om 15.00 klaar. Koop hem nu voor meer planning tips of kijk eerst de video die ik over mijn boek gemaakt heb.

2. Grenzen op tijd aangeven

Wees bovendien eerlijk tegenover jezelf, je collega’s en je leidinggevende over je belastbaarheid. Als je vanuit stap 1 je agenda al goed inplant en bijhoudt, dan kun je ook makkelijker je grenzen aangeven en ‘nee’ zeggen.

3. Rust is niet dé oplossing, maar wel belangrijk

Waarom verdwijnen burn-outklachten niet vanzelf door alleen rust te nemen? Omdat rust nemen slechts een deel van de som is: je (werk) gedrag de andere. Bovendien heb je jarenlang je lichaam uitgeput en dat los je niet langer op door een paar weken goed door te slapen. Toch wil ik de invloed van rust op je herstel niet wegwuiven. Bouw daarom wel microherstelmomenten in je dag in. Bijvoorbeeld door:

• naar buiten te gaan
• niet je afspraken te snel achter elkaar te plannen
• genoeg bewegen tussen je werkzaamheden door

4. Werk-privébalans aanscherpen

Bouw ook rust in buiten je werkdag. Nee, je hoeft buiten je werktijden niet in de gaten te houden wat er allemaal binnen komt. Werk is werk en privé is privé. De meeste werkgevers vragen ook helemaal niet van je dat je ‘s avonds, in het weekend of op vakantie met je werk bezig bent. Je klanten gaan ook niet massaal weg, als je eens een keer niet reageert. Het is de onrust in je brein die je zelf tot waarheid verheft en hierdoor kom je niet tot rust.

Je blijft aan staan en dat doe je jezelf aan, want je maakt jezelf wijs dat dit van je verwacht wordt. Zoek die uitknop dus eens op en ontspan! Hoe doe je dat? Nou, zo:

• Stop met overwerken… ASAP
• Zeg vaker ‘nee’
• Houd je bezig met voor jou belangrijke taken
• Besteed taken uit die voor jou niet van belang zijn
• Stop met perfectionistisch te zijn.
• Stel grenzen.
• Maak afspraken over je bereikbaarheid.
• Laat repetitieve taken geautomatiseerd worden.
• Wees kritisch op je workflow en pas je planning daarop aan.
• Na werk stop je ook met werken en besteed je tijd aan ontspanning.

5. Laat je telefoon eens wat vaker achterwege

Je hoeft ook trouwens niet uren per dag op social media te zitten. Dat is funest voor je brein en je leert er ook geen donder van. Zolang je mij maar volgt op Instagram zit je gebakken. (grapje). De grote problemen met mentale problemen lopen in de pas met de komst van de smartphone en social media. Je hoeft geen genie te zijn om te snappen dat er een belangrijk verband is ontstaan. Na je werk moet je je brein opladen en dat kun je niet met de prikkels die social media veroorzaken. 

Dus: verwijder alle social media apps van je telefoon en check je kanalen alleen nog via je laptop.

Je zult zien dat het simpele naar je laptop lopen en die aanzetten soms al genoeg moeite kost om de drang om te scrollen de baas te worden. 

Echt ontspannen dus: lees wat, praat wat met iemand, ga wandelen, ga sporten of kijk een leuke serie of film. Bijkomend voordeel? Minder schermtijd leidt er ook toe dat je sneller in slaap valt en beter slaapt. 

Wil je meer weten wat social media met je brein doet? Ik sprak erover in de Tijdwinst Podcast met Prof. dr. Theo Compernolle.

“Je vergeet nog een behandeling, Björn! Is de bekendste behandeling bij een burn-out immers niet therapie?” Nogmaals ik zelf ben geen stress expert, maar ik wil in antwoord op deze vraag nog een laatste keer de experts aan het woord laten:

Helpt therapie als behandeling bij burn-out klachten? Het antwoord van de experts

Je hebt het vast weleens gehoord of misschien zelf overwogen. Zodra je op de proppen komt met burn-outachtige klachten, is de standaardreactie vaak: “Ga eens langs bij een psycholoog.” Wist je echter dat de CSR-methode dit afraadt? Dit komt doordat de mentale klachten van een burn-out volgens Hamming en Vandenabeele voortkomen uit lichamelijke uitputting. De psychische klachten nemen volgens hen meestal vanzelf af, wanneer je je aandacht richt op het herstel van je lichaam. 

De CSR-methode gaat zelfs zo ver om te stellen dat psychologische therapie averechts kan uitpakken. Therapie kost namelijk veel van je energie; energie die je simpelweg niet hebt wanneer je in een burn-out zit. Daarbij ligt de focus vaak op problemen die niet de echte oorzaak zijn, zoals je relatie, je opvoeding of jeugdtrauma’s. Complete lichamelijke uitputting als gevolg van chronische stress: dat is de oorzaak. Ook toen ik Van der Bend sprak voor de podcast legde de psychiater meer nadruk op behandeling via zelfzorg dan op therapie.

Conclusie: noem dus niet alles meteen “burn-out”

Hoe lees je voortaan zo’n krantenkop over een omvallend Nederland nuchter zonder in cynisme te schieten en meteen met een burn-out te kampen? Cynisme is immers een teken van een burn-out. Nee, even alle gekheid op een stokje. Ben je er goed bewust van dat het bij burn-outklachten in het nieuws vaak gaat om een statistiek en dat dit heel wat anders is dan een officiële diagnose. 

Gediagnosticeerde burn-outklachten moet je echter serieus nemen, omdat ze (als je ze negeert) kunnen uitmonden in iets wat je niemand gunt. Rust combineren met een digitale detox, meer structuur in je werkdag en een duidelijke scheiding tussen werk en privé verrichten wonderen voor je energielevels.

Maar noem alsjeblieft niet alles een burn-out meer. Als we de definitie met zijn allen zuiver houden, krijgen de juiste mensen de juiste hulp en houden de rest van ons voldoende lucht om stevig, maar gezond, te werken.

Björn Deusings,
Coach persoonlijke effectiviteit

Meer weten over een burn-out?

Vond je dit nu een interessant onderwerp? We hebben al meerdere artikelen over burn-outs:

• ‘Nee’ zeggen en een burn out voorkomen: 6 tips
• Wat te doen bij burn out? 6x ons beste advies
• Jong en een burn out? Dit is de oorzaak én de oplossing
• Burn-out klachten? Herken de signalen en pak op tijd de regie terug
• Burn-out voorkomen: 3 praktische tips om stress de baas te blijven

Volg me ook op Instagram of LinkedIn en ontvang dagelijks praktische tips over burn-outs voorkomen. Luister je liever? Elke week publiceer ik een nieuwe aflevering van de Tijdwinst Podcast op YouTube, Spotify en Springcast. Daar spreek ik met allerlei interessante gasten over time management, persoonlijke effectiviteit en leiderschap, vol met tips waar je direct aan de slag mee kunt gaan. 

Veelgestelde vragen over burn-outklachten

• Wat moet je niet doen bij een burn-out?

  Wat je vooral niet moet doen bij een echte burn-out is doorgaan, zoals je nu bezig bent en de aandoening wegwuiven met “Ik heb gewoon wat meer rust nodig.” Met rust alleen herstel je niet. Ook raden de aangehaalde experts in dit artikel af om enkel met een psycholoog te praten, aangezien de kernoorzaak (complete fysieke uitputting) daar vaak niet direct behandeld wordt.

• Wat is het verschil tussen stress, overspannenheid en een burn-out?

  Volgens de CSR-methode en psychiater Willem van der Bend zijn dit gradaties op een uitputtingsschaal. Stress is vaak een tijdelijke reactie. Overspanning ontstaat wanneer je lichaam structureel last heeft van stress zonder voldoende herstel. Een burn-out is het eindstadium: je zit volledig in het rood, bent fysiek en mentaal uitgeput en kunt je dagelijkse taken niet meer uitvoeren.

• Welke rol spelen werkdruk, perfectionisme en grenzen stellen bij burn-outklachten?

  Werkdruk is vaak de stille katalysator; te veel taken en onduidelijke verwachtingen putten je energie uit. Perfectionisme drijft je om altijd meer te doen zonder fouten te mogen maken, waardoor ontspanning zeldzaam wordt. Het niet aangeven van grenzen is uiteindelijk funest: je blijft ‘ja’ zeggen terwijl je systeem al vol spanning zit, wat de weg naar een burn-out versnelt.

• Hoe ga ik om met schuldgevoel of faalangst tijdens een burn-out?

  Erken dat schuldgevoel en faalangst normale reacties zijn bij een burn-out. Focus op kleine, haalbare acties in plaats van het geheel te willen controleren. Praat erover met iemand die je vertrouwt; het uitspreken van je angst ontkracht het vaak al. Onthoud dat falen in deze fase geen persoonlijk falen is, maar een signaal van je lichaam dat het tijd nodig heeft.

• Hoe voorkom je dat burn-outklachten terugkomen nadat je bent hersteld?

  Voorkomen begint bij het herkennen van je grenzen en stresssignalen. Plan structureel rustmomenten en reflectietijd in je week. Houd je werkdruk realistisch en durf taken te delegeren of ‘nee’ te zeggen zonder schuldgevoel. Een gezonde balans tussen werk, ontspanning en sociale verbinding is essentieel om je mentale veerkracht op peil te houden.