Toen je eenmaal kon praten, leerde je lezen en daarna dacht je waarschijnlijk nooit meer na over wat er in je hoofd gebeurt terwijl je door een tekst raast. Misschien heb je jezelf ooit afgevraagd: waarom hoor ik mezelf lezen in mijn hoofd? En belangrijker: helpt dat innerlijke hardop lezen (ook wel bekend als subvocalisatie) je sneller door een tekst te gaan?
Wat komt aan bod?
- Wat is subvocalisatie precies?
- Is het mogelijk om zonder subvocalisatie te lezen?
- Is subvocalisatie eigenlijk wel slecht?
- Snellezen? Zo bereken je je huidige leessnelheid
- Hoe kan ik mijn leestempo verhogen?
Wat is subvocalisatie precies?
Terwijl je de zinnen van dit artikel leest, is het je misschien al opgevallen: dat innerlijke stemmetje in je hoofd ‘spreekt’ de woorden uit die je leest. Je lippen bewegen niet, maar je brein is een complete presentatie aan het geven. Dit noem je ook wel subvocalisatie.
Wat veroorzaakt subvocalisatie? Dit heeft te maken met je hersenen die tijdens het lezen dezelfde taalgebieden gebruiken als wanneer je hardop spreekt. Zo koppelen je hersenen tekst automatisch aan klanken. Ook zorgt subvocalisatie voor begripscontrole. Doordat je de woorden ‘hoort’, checkt je brein of je begrijpt wat er staat. Misschien heb je het jezelf weleens horen doen: een woord of zin hardop uitspreken, wanneer het complex is.
Waarom subvocaliseer ik bij moeilijke teksten meer?
Je brein heeft bij moeilijke teksten extra ondersteuning nodig om te snappen wat je leest. Dit lukt door een kleine vertraging, waardoor je minder snel fouten maakt en een innerlijke stem die de woorden ‘duidelijker’ uitspreekt. Samengevat: je brein gebruikt die innerlijke stem om tekst te begrijpen en betekenis te geven.
Stemmen in je hoofd? Het klinkt misschien allemaal wat maf. Mocht je je op dit punt afvragen: is subvocaliseren normaal? Absoluut. Iedereen subvocaliseert. Het is geen rare of slechte gewoonte, maar een onderdeel van het natuurlijke leesproces.
Is het mogelijk om zonder subvocalisatie te lezen?
Het is iets waar onderzoekers zich al decennia over buigen: dé beste technieken om te snellezen. Snellezen wordt sinds 1959 al verkondigd als dé manier om sneller door teksten heen te komen van elk formaat.
Wat ik precies bedoel met snellezen? Volgens een groot meta-onderzoek naar snellezen uit 2019, uitgevoerd door een groep psycholoog-onderzoekers (onder wie Virginia Clinton-Lisell), is snellezen:
“Op verhoogde snelheid lezen, zonder enig begripverlies.”
Wil je snellezen – en dus sneller door een tekst racen, zonder begripverlies – dan moet je volgens sommige psychologen stoppen met subvocalisatie. Waarom? Omdat hardop voorlezen in je hoofd tijd kost. Maar eh… hoe stop je met subvocalisatie? Kan dat überhaupt wel?
Daar zijn de meningen over verdeeld.
Misschien heb je het na het lezen van deze alinea zelf geprobeerd en ook ontdekt dat het behoorlijk lastig is. Het volledig uitschakelen van subvocalisatie lukt bijna niemand. Want zoals ik eerder uitlegde, wil je brein woorden héél graag koppelen aan klank. Volledig stoppen met subvocalisatie is lastig, maar je kunt het uitspreken van de woorden wel dempen.
Wat is het alternatief van subvocalisatie?
Hoe train je je brein om visueel te lezen in plaats van “te horen”? En welke snelleestechnieken helpen om subvocalisatie te verminderen? Zo pak je dat aan (al vind ik het stiekem niet zo’n goed idee):
- Lees de tekst in grote blokken, dus niet woord-voor-woord.
- Zet je leestempo in de vijfde versnelling. Je gaat sneller en sneller, waardoor je innerlijke stem het niet kan bijhouden.
- Gebruik je vinger als aanwijzer om in Max Verstappen-tempo door je tekst te racen.
- Geen grap: zet zachte muziek (zonder tekst) op, zodat je brein het moeilijk krijgt met hardop uitspreken.
Je hoort het al, het opvoeren van je racetempo is geen hogere wiskunde. Of je ook iets van de tekst begrijpt? Dat is de vraag. Dus als je je nu afvraagt: “Hoe verminder ik subvocalisatie zonder mijn begrip te verloren te laten gaan?” Dat kan je op de volgende manieren trainen:
- Begin met makkelijke teksten. Een kinderboek of simpele folder. Je brein heeft hier niet veel moeite mee.
- Vergroot je woordenschat. Hoe meer woorden je à la minute begrijpt, hoe makkelijker je brein het heeft.
- Focus niet op woord-per-woord of grote chunks, maar op zinnen. Zo kan je brein het (misschien) nét bijbenen.
- Oefenen, oefenen, oefenen…
Het klinkt half positief, vind je ook niet? De vraag is dan ook: kun je subvocalisatie ooit volledig afleren? Eigenlijk niet. Sommige mensen lukt het om de innerlijke stem flink te dempen, maar je kunt het je brein niet volledig afleren.
Is subvocalisatie eigenlijk wel slecht?
Als je dat stemmetje in je hoofd nauwelijks kunt dempen én er begripverlies ontstaat wanneer je innerlijke spraak probeert te omzeilen… Is subvocalisatie dan wel zo slecht?
Nee. Subvocalisatie is een natuurlijk onderdeel van lezen en helpt je de tekst te begrijpen. Wil je snellezen, dan kan het voelen alsof het uitspreken van de woorden in je hoofd je langzamer maakt.
“Ja, maar Natasja, waarom maakt subvocaliseren mij langzamer tijdens het lezen?” Nou, omdat je innerlijke stem een snel racetempo simpelweg niet bij kan houden. Spreken gaat minder snel dan informatie opnemen met je ogen. Dus, is subvocalisatie dan altijd slecht of soms nuttig? Het is vaak juist nuttig. En dan bedoel ik het vooral bij het lezen van moeilijke teksten, ingewikkelde zinnen of begrippen die je nog niet kent.
Snellezen? Zo bereken je je huidige leessnelheid
Het woord ‘snel’ blijft een vaag begrip. Want hoe weet je of je leessnelheid wel een boost kan gebruiken? Misschien denk je dat je snel leest, maar valt dit in de praktijk behoorlijk tegen. Om hier een helder beeld bij te krijgen, is het van belang dat je de gemiddelde leessnelheid kent.
Onderzoek van wetenschapper in Applied Linguistics, Joke Deering, laat zien dat de gemiddelde leessnelheid van de meeste mensen wordt geschat op ongeveer 200 tot 250 woorden per minuut (wpm) in de moedertaal. Bij deze snelheid begrijpen lezers slechts zo’n 50 tot 60 procent van de tekst, wat resulteert in een effectieve leessnelheid van ongeveer 125 wpm.
Dit klinkt misschien wat vaag, toch? Ik zal je vertellen hoe snel je, met zo’n gemiddelde leessnelheid, een boek uitleest. Gaan we uit van een pagina met 275 woorden (dit is bij de meeste boeken het gemiddelde aantal woorden op een pagina), dan kom je uit op een leestijd van ongeveer 2 tot 2,5 minuten per bladzijde. Hoe lang doe je gemiddeld over een boek lezen? Dat komt dan uit op ruim 9 uur.
Hoe kun je je eigen leessnelheid meten?
Om je eigen leestijd te meten, heb je niet veel nodig. Lees één minuut van een boek of artikel in je normale tempo. Noteer vervolgens hoeveel woorden je in die minuut hebt gelezen. Dat aantal woorden vormt jouw persoonlijke wpm.
Wil je het serieuzer aanpakken? Er bestaan handige digitale tools die jouw leessnelheid én tekstbegrip nauwkeurig in kaart brengen. Denk aan apps en websites die je een testtekst laten lezen en daarna automatisch jouw wpm berekenen. Tools als SpeedReadr, Outread of ReadCheck metingen niet alleen de leestijd, maar ook hoeveel je van de tekst begrepen hebt.
Maar eh… hoeveel tijd kan je besparen met snellezen?
Zodra je kunt snellezen, kun je deze gemiddelde leestijd verkorten. Het getal waar je naar kunt streven, is 350 en 400 wpm, met een tekstbegrip van 80 procent. Dit zou een effectieve leessnelheid van ongeveer 300 wpm opleveren. Dit lukt echter niet zomaar. Wil je je leestijd verhogen dan vraagt dat om een beheersing van de juiste techniek.
Hoe kan ik mijn leestempo verhogen?
Inmiddels is het duidelijk dat stoppen met subvocalisatie het snellezen niet bevordert. Gelukkig zijn er andere trucjes die je sneller laten lezen. Deze tips en tricks noem ik snelleestechnieken. Met deze tips kun je snellezen én dingen onthouden.
Stap 1: Afleiding = de boosdoener
Wil je snellezen, dan is concentratie het allerbelangrijkste. Teams-meldingen, een WhatsApp-chat die roodgloeiend staat, een praatgrage collega: het zorgt ervoor dat jij je tekst niet geconcentreerd kan lezen. Hoe je dit oplost? Zonder jezelf af en zet eventueel een koptelefoon met muziek zonder zang op je hoofd, zoals klassieke muziek met 60 bpm of binaural beats.
Zet bijvoorbeeld deze concentratie playlist op die ik gemaakt heb en je zult zien: lezen ging nog nooit zo snel.
Stap 2: Hup, rechtop zitten!
Zit jij als een garnaaltje achter je laptop? Een kromme rug, een schuin hoofd of opgetrokken schouders: het vertraagt je leestempo. Sterker nog, deze houding vermindert de zuurstoftoevoer naar je brein en kan je aandacht verslappen. Wil je sneller lezen, dan moet je een actieve, rechte houding aannemen.
Stap 3: Begeleid jezelf
Of je nu je vinger of een markeerstift gebruikt, een bijwijzer is essentieel voor snellezen. Begeleid jezelf tijdens het lezen, want het helpt je ogen gefocust te blijven en voorkomt dat je woord-voor-woord gaat lezen. Volg het tempo van de bijwijzer, zodat je subvocalisatie ook versnelt.
Stap 4: Maak aantekeningen
Houd een pen of markeerstift in de aanslag! Annoteren houdt in dat je actief aantekeningen maakt of markeringen toevoegt aan de tekst, zoals het onderstrepen of markeren van belangrijke stukken tekst. Dit is bedoeld om essentiële informatie te vinden en onthouden. Zo kun je later terugkomen op belangrijke delen.
Stap 5: Scan en skim
Ga globaal door de tekst heen door te scannen en skimmen. Hiermee doe je een poging om 20 tot 25 procent van de tekst op te vangen. Je zoekt waar de belangrijke trefwoorden staan (het scannen) en gaat daarna vluchtig door de tekst heen (het skimmen). Je kunt dit toepassen als voorwerk om je begrip tijdens het snellezen te vergroten.
Stap 6: Wat is je doel?
Vraag jezelf (voordat je gaat lezen) af: wat wil je uit de tekst halen? Vraag jezelf af waarom je een stuk, artikel, boek of hoofdstuk wilt lezen. Is het om een standpunt in te nemen, om je voor te bereiden op een vergadering of om je persoonlijk te ontwikkelen? Door je doel vast te stellen, bereid je je brein voor en focus je beter op de informatie die voor jou belangrijk is.
Conclusie
Subvocalisatie mag dan misschien klinken als een gek stemmetje in je hoofd, het is niet iets wat je moet uitbannen. Sterker nog, het is een hulpmiddel dat je brein inschakelt om een tekst beter te begrijpen. Ja, het kan je tempo begrenzen als je in racetempo wilt lezen, maar zonder dat innerlijke fluisteren zou je begrip veel sneller kelderen. Wil je écht sneller lezen? Dan draait het minder om het uitschakelen van subvocalisatie en veel meer om de juiste omstandigheden creëren: minder afleiding, betere houding, een duidelijk leesdoel en technieken zoals begeleiden, scannen en skimmen. Daarmee kun je je leestempo verhogen zonder dat je hersenen in de war raken. Uiteindelijk gaat snellezen niet over racen, maar over slim lezen, met genoeg begrip. En dat innerlijke stemmetje? Dat mag er gewoon zijn.
Natasja Bartholomé,
High performance blogger
Nog meer tips? Volg een cursus snellezen!
Met al deze technieken en tips op zak lukt het je sowieso om je leessnelheid iets te verhogen. Maar er is meer. Er zijn nóg meer manieren om je concentratie te verbeteren en je tekstbegrip omhoog te laten gaan, waardoor je een pro wordt in snellezen.
In onze 1-daagse cursus snellezen leren we je om sneller door die stapels papieren, rapporten en berichten heen te gaan, concentratieproblemen te laten verdwijnen, je productiviteit te verhogen en gefocust te werken en te lezen.
Dagelijks handige inzichten? Volg ons op Instagram of Pinterest. Daar krijg je niet alleen handvatten op het gebied van slimmer communiceren, je ontvangt ook de slimme tips waarmee je jouw productiviteit een boost geeft. De laatste artikelen netjes en overzichtelijk in je mailbox ontvangen? Schrijf je dan in voor de wekelijkse nieuwsbrief.
Leer je liever lezend, (snel)lees dan onze boeken Full Focus op wat echt belangrijk is of Elke Dag om 15.00 Uur Klaar. Maak kennis met de beste inzichten uit onze trainingen en leer slimmer werken in plaats van harder. En snellezen? Tekstbegrip? En leessnelheid? Zulke zaken komen ook aan bod.
Wie zijn wij? | Tijdwinst.com
Tijdwinst.com is een trainingsbureau dat gespecialiseerd is in slimmer (samen) werken. Daarvoor bieden we je diverse (online) trainingen aan. Van time management tot snellezen. Nieuwsgierig? Bezoek onze website of blogs en schrijf je snel in voor een van onze trainingen.
