Denk jij weleens: ben ík misschien een narcist? Geen gekke vraag, zeker niet als je merkt dat je veel bezig bent met hoe je overkomt, moeite hebt met kritiek of snel in de verdediging schiet. Maar één naar karaktertrekje maakt je nog geen narcist. Ontdek in dit artikel welke kenmerken echt bij narcisme passen en hoe je daarmee om kunt gaan.
Wat komt aan bod:
- Ben ik narcistisch? Waarschijnlijk…
- Doe hier de narcisme zelftest
- 4 tips daar mee om te gaan
- Kortom: hoe weet je of je een narcist bent?
Wat is narcisme?
Narcisme betekent dat je jezelf opvallend belangrijk vindt, veel behoefte hebt aan bewondering en moeite hebt om je écht in een ander te verplaatsen. Een beetje zelfvertrouwen is natuurlijk gezond, graag zelfs. Maar bij narcisme slaat dat door. Dan draait een gesprek al snel om jou alleen (zonder ruimte voor anderen), kritiek voelt meteen als een aanval en de gevoelens van anderen verdwijnen makkelijk naar de achtergrond. Niet omdat je altijd bewust kwaad wil doen, maar wel omdat je eigen ego vaak harder schreeuwt dan de rest van de ruimte.
Wat is het verschil tussen gezond zelfvertrouwen en narcisme?
Gezond zelfvertrouwen en narcisme kunnen aan de buitenkant soms op elkaar lijken. Iemand durft zijn mening te geven, neemt ruimte in, zegt waar hij goed in is en laat zich niet zomaar omverblazen. Prima toch? Nee, want er zit een verschil tussen zelfvertrouwen en hierin veel te ver doorslaan.
Gezond zelfvertrouwen betekent dat je jezelf waardevol vindt, zonder dat je jezelf boven anderen plaatst. Je kent je sterke kanten, je kunt complimenten ontvangen, je durft fouten toe te geven en je hoeft niet continu te bewijzen dat je geweldig bent. Iemand met gezond zelfvertrouwen kan zeggen: “Ik ben hier goed in”, zonder daarmee te bedoelen: “En jij dus niet” (loser!).
Bij echt narcisme draait het niet alleen om vertrouwen in jezelf, maar om een opgeblazen zelfbeeld, een sterke behoefte aan bewondering en vaak weinig ruimte voor de gevoelens of grenzen van anderen. Een narcistisch persoon wil niet alleen gezien worden, maar bevestigd worden. Steeds opnieuw. Narcisme ervaart kritiek daarom ook al snel als aanval of vernedering. Contact is bovendien voorwaardelijk: zolang jij een narcist bewondert, zit je goed. Anders kun je je biezen pakken.
Hoe komt het dat iemand narcistisch gedrag ontwikkelt?
De exacte reden waarom narcisme soms optreedt als persoonlijkheidsstoornis is nog niet gevonden, maar onderzoek toont aan dat het vaak een mix is van biologische- en opvoedingsfactoren:
- Opvoeding
- Trauma
1. Opvoeding
Wanneer je vroeger nauwelijks grenzen meekreeg van je ouders of opvoeders, kun je het idee ontwikkelen dat je alles zelf wel aankunt. Alsof hulp vragen iets is voor mensen zonder ruggengraat.
Het tegenovergestelde kan ook meespelen: ouders die vooral keken naar prestaties, waarbij goed zelden écht goed genoeg voelde. Dat kan bijdragen aan sociale ongevoeligheid en in sommige gevallen aan de ontwikkeling van narcistische trekken of een narcistische persoonlijkheidsstoornis.
Kreeg je wel complimenten? Dan waarschijnlijk vooral wanneer je iets liet zien, haalde of bewees. Daardoor kan kritiek later extra hard binnenkomen bij mensen met narcisme; niet als feedback, maar bijna als een kras op hun zorgvuldig opgepoetste zelfbeeld.
2. Trauma
Trauma of langdurige stress kan ook een rol spelen bij het ontstaan van narcistische trekken. Denk aan misbruik, mishandeling of andere ervaringen waarin iemand zich onveilig voelde. In zo’n situatie kan narcisme uitgroeien tot een soort beschermlaag: gevoelens worden weggeduwd, kwetsbaarheid gaat achter slot en grendel en naar buiten toe blijft vooral het perfecte plaatje overeind.
Wat zegt onderzoek over narcisme?
Narcisme. Het woord kom je steeds vaker tegen. En de mensen die het ‘hebben’ ook, lijkt het wel. Nou, de wetenschap bevestigt dat. Narcisme komt steeds meer voor als gevolg van de individualisering van de maatschappij. Er wordt in de media zelfs al gesproken van een ‘narcisme epidemie’. Klinkt extreem en dat is het ook.
In een onderzoek uit 2008 van J.M. Twenge, et al. werden bijvoorbeeld 85 steekproeven onder Amerikaanse studenten vergeleken, met in totaal 16.475 deelnemers, over de periode 1979 tot 2006. De onderzoekers zagen dat scores op de Narcissistic Personality Inventory in die periode stegen. Sinds 1982 namen de scores volgens dit onderzoek met ongeveer 0,33 standaarddeviatie toe. Dat wordt vaak gebruikt als onderbouwing voor de stelling dat narcistische trekken in de samenleving zijn toegenomen. Tegelijk blijft het belangrijk om voorzichtig te zijn met grote conclusies: het gaat om narcistische kenmerken, niet meteen om een narcistische persoonlijkheidsstoornis.
De kans dat je iemand met narcistische trekken in je omgeving hebt, is redelijk aanwezig. De kans dat je er zélf ook last van hebt, dus ook! Nu ben ik hier niet om jou te beledigen. Ik ben hier voor een gezond potje zelfreflectie. Ben je er klaar voor? Hou je geest en blik open en lees verder om het antwoord te krijgen op de vraag “Ben ik een narcist?” Vanaf hier gaat dit artikel namelijk helemaal over jou (typisch iets voor een narcist…). Of mocht ik er nog geen grapjes over maken?
Ben ik narcistisch? Waarschijnlijk…
Allereerst zou ik me niet te veel zorgen maken. Misschien heb ik je wat dat betreft op het verkeerde been gezet met ‘narcisme epidemie’ en dergelijke. Het hoéft echter niet te betekenen dat jij besmet bent met die epidemie. Je kan kerngezond zijn, super sociaal, mega empathisch, niet zelf-gecentreerd en hartstikke assertief. Dat kán. Als je een superheld bent…
Niemand is namelijk áltijd zo onbaatzuchtig als Ghandi, zo empathisch als dr. Phil en zo zen als Buddha. Het mag je geruststellen dat iedereen een vleugje narcisme in zich heeft. Neem dr. Phil: die vindt het echt wel lekker als die enorme studio vol publiek voor hem klapt aan het einde van elke uitzending. Je ziet hem gewoon glunderen. Best wel narcistisch. Want: alles draait heel even om hem. Hij laat zich behandelen als een buitengewoon bijzonder en aanbeden persoon.
Kun je narcistische eigenschappen hebben zonder een narcist te zijn?
Ja, want je mag ook wat narcistische eigenschappen hebben. Soms mag je even de credits voor je werk of actie in ontvangst nemen. Dan mag je even de narcist in jezelf naar boven laten komen en het applaus in ontvangst laten nemen. Narcisme in deze minimale vorm heb je zelfs nodig. Soms moet je jezelf even vooropstellen. Verkopen zelfs. In een goed sollicitatiegesprek, bijvoorbeeld. Als je soms even geniet van die narcistische eigenschappen dan is er echt nog geen man overboord.
Dit bericht op Instagram bekijken
Wat je je echter beter kunt afvragen is: “Ben ik een ware narcist?” Als je namelijk té narcistisch bent, is dat dodelijk voor de relatie met jezelf en die met de mensen om je heen. Dat komt doordat je bij een overdosis aan narcisme een enorm gebrek aan assertieve vaardigheden en een nog groter gebrek aan empathie hebt. Dat laatste is bij een ware narcist zelfs compleet afwezig. Gevaarlijk.
Wat zijn signalen dat je zelf misschien narcistisch gedrag vertoont?
Een aantal kenmerken van iemand die een overduidelijke overdosis aan narcisme in zich heeft, zijn.
- extreem egoïstisch;
- extreem gebrek aan inlevingsvermogen in een ander;
- extreem zelfzuchtig;
- gaat over lijken;
- extreem opgeblazen zelfbeeld;
- (op termijn) slechte relaties met de mensen om zich heen.
In dit geval heb ik het over de persoonlijkheidsstoornis die narcisme heet. Extreme vorm. Gevaarlijke vorm.
“Hoe weet ik of ik narcistische trekken heb?” vraag je je misschien nu af. Wat je zelf makkelijk kunt herkennen zijn vleugjes van narcisme in jezelf. Misschien ben je niet je eigen superheld, maar vind je jezelf stukken beter geslaagd dan je vrienden. Misschien ga je niet letterlijk over lijken, maar kun je best wat ravage achterlaten op jouw weg naar de top. Misschien is het voor jou niet het einde van de wereld, maar ben je bent wel behoorlijk teleurgesteld wanneer je maar een paar likes op je selfie krijgt.
Ben ik een narcist? Voor eens en voor altijd duidelijk met de narcisme zelftest
Wil je meer duidelijkheid, dan heb ik nog iets moois voor je. De psychologen Robert Raskin en Howard Terry ontwikkelden in 1988 de NPI-40 (Narcissistic Personality Inventory) Test van 40 vragen met elk 2 opties. Vink bij elke vraag de optie aan die het meest bij jou past en je krijgt jouw eigen NPD-analyse.
Benieuwd?
En, wat is je score? Boven de 20, dan is een gesprek met een professional ongetwijfeld een goed idee. Tussen 12 en 15, dan zit je goed. Tussen 16 en 20? Dan heb ik slecht nieuws en goed nieuws voor je.
Het slechte nieuws: je bent op weg een narcist te worden.
Het goede nieuws: je bent nog te redden.
Belangrijk detail: de NPI is géén officiële diagnose-test voor narcistische persoonlijkheidsstoornis, maar een vragenlijst om narcistische trekken te meten
Kun je narcistische trekken veranderen of afleren? 4 tips
Geen zorgen als je richting de 20 qua narcisme-score gaat. Je bent onderdeel van een epidemie. Een lichte besmetting, maar er is een medicijn. Een kuurtje, zo je wil. En het bestaat uit deze 4 delen:
1. Accepteer dat je niet speciaal bent
Probeer niet zo verdraaid speciaal te zijn. Het is oké om je eigen bescheiden en assertieve zelf te zijn. Probeer vooral gelijkenissen met anderen te zien, in plaats van de illusie te hebben dat je boven anderen staat. Want, legt klinisch psycholoog Al Bernstein uit in zijn boek Emotional Vampires:
“Narcisten worden alleen maar verder geschaadt door elke situatie waarin zij worden behandeld alsof ze specialer zijn dan ‘gewone’ mensen.”
Goed punt, Bernstein!
2. Stop met naar goedkeuring te zoeken
Probeer niet telkens de bevestiging buiten jezelf te zoeken. Jij hebt geen wekelijks applaus nodig om je goed over jezelf te voelen. Jij hoeft geen honderd likes om te weten dat je hoofd er goed bij staat vandaag.
3. Toon meer empathie (naar jezelf en anderen)
Probeer je eens in te leven in een ander. Empathie, heet dat. Ben je nooit echt bewust bezig geweest met empathie tonen? Geen paniek, je bent daar echt niet de enige in. Gelukkig komt Prof. Marcia Reynolds, praktiserend psycholoog en expert op het gebied van empathie, met geruststellend nieuws:
“Hoewel we onze vaardigheid van empathie tonen aan het verliezen zijn, hebben we nog altijd de capaciteit om te empathiseren wanneer we willen. In andere woorden: je bent misschien vergeten hoe empathie tonen werkt, je kunt het je weer herinneren als je wilt.”
Hoe je dat doet? In 4 stappen:
- Let op houding en gedrag van de ander.
- Toon interesse in de ander. Leer waar de ander mee zit. Ontdek wat de ander voelt.
- Vraag door en luister actief.
- Begrijp je de ander? Geef dat dan ook aan.
Simpel kuurtje, toch?
4. Doe iets goed met je slechte karaktertrek
Nee, je hoeft geen seriemoordenaar te worden, zoals Dexter in de gelijknamige televisieserie. Wat je wel van hem kunt overnemen is het feit dat een narcist zijn slechte persoonlijkheidstrekken op een goede manier kan inzetten. Deze ras-narcist is er eentje die onmogelijk empathie voor anderen kan opwekken. Hij heeft geen enkele wroeging. (Oké, hij is naast narcistisch ook behoorlijk psychopathisch.) Hij besluit dat feit in te zetten om slechte mensen te vermoorden, zodat hij uiteindelijk iets goeds voor de maatschappij doet.
Nu hoef je, wederom, geen slechteriken te vermoorden als je een narcist bent. Maar hetzelfde idee kun je wel toepassen: doe iets goeds met je slechte karaktertrek.
Kan je geen genoeg krijgen van applaus? Wees dan een briljant artiest en klim, desnoods met een amateur-coverband, wekelijks het podium op. Of start een stand up comedy show voor het open podium.
Wordt je graag voor niets minder dan een heilige aangezien? Run je eigen goede doelen organisatie. Of start in je lokale gemeenschap verschillende acties om goede doelen te supporten. Jij krijgt je lof, de maatschappij wordt er een beetje beter van.
Of, zoals de eerder aangehaalde Twenge en Campbell in hun boek The Narcissistic Epidemic: Living in The Age of Entitlement het letterlijk adviseren:
“…Als je maar niet kunt stoppen met het strelen van je ego, dan kun je je narcisme ook stroomlijnen met gedrag dat behulpzaam is voor de gemeenschap.”
Hoe ga je nu zelf om met een narcist?
Misschien heb je aan de hand van de NPI-40 ontdekt dat je niet zelf, maar een collega, vriend/vriendin, je partner of een familielid narcistische signalen laat zien. Hoe ga je om met deze mensen? Ik heb 4 tips voor je:
- Besef dat je niet het probleem bent, maar de narcist zelf.
- Geef je grenzen aan.
- Zoek hulp.
- Ga niet het gesprek niet met de narcist zelf aan.
Ik leg je ook in deze video kort uit wat narcisme is en welke tips ik je kan meegeven om met deze mensen om te gaan.
Conclusie: hoe weet je dus of je een narcist bent?
Er heerst een ware narcisme epidemie, zeggen experts. De kans dat jij besmet bent, is groot. De vraag rest alleen in welke mate het virus is doorgedrongen in jouw persoonlijkheid. Heb je te maken met een vleugje narcisme dat af en toe de kop op steekt of zit jij met een regelrechte stoornis? Psychologen hebben een narcisme test ontwikkeld om te zien waar jij je bevindt in het narcisme-spectrum. De vraag ‘ben ik een narcist’ kun jij nu beantwoorden met:
‘Ja! – Iedereen heeft wel wat narcisme. Ik zit tenminste nog in het gemiddelde segment. Geen probleem hier. Ik ben me er bewust van en zet het slechts sporadisch in, op een gezonde en assertieve manier.’
Of:
‘Ja! – Ik ben er echter wel eentje die richting NPD neigt, dus pak ik een assertief kuurtje om dat weer recht te trekken. Ik focus me vanaf nu op overeenkomsten met anderen, blijf geen likes en bevestiging najagen en bouw mijn gevoel voor empathie op.’
Of:
‘Ja! – En wat voor één. Ik heb last van extreem narcisme; noem het een stoornis. Tijd om contact op te nemen met een professional en mijn stoornis in te zetten voor iets dat in elk geval niet alles om me heen kapot maakt.’
In alle gevallen: goed geantwoord!
Inge Martina Nysten,
High performance blogger voor Tijdwinst.com
Veelgestelde vragen over narcisme
-
Waarom voelen sommige mensen zich snel aangevallen door kritiek?
Als je je snel aangevallen voelt door kritiek, houdt dit niet automatisch in dat je een narcist bent. Oorzaken waarom je defensief wordt na kritiek zijn:
- Kritiek wordt niet goed gegeven, waardoor je fight/freeze/flight-reactie getriggerd wordt
- Kritiek raakt je onzekerheid en je koppelt hierdoor je prestatie aan je eigenwaarde en zelfbeeld.
- Je hebt weinig ervaring met het ontvangen van feedback. Tijd voor een cursus feedback geven en ontvangen dus!
- Kritiek roept eerdere ervaringen op en wordt daardoor geassocieerd met bedreiging.
- Je bent een perfectionist.
-
Hoe herken je manipulatief gedrag bij jezelf?
Je herkent manipulatief gedrag bij jezelf vaak niet aan één grote, gemene actie, maar aan kleine momenten waarop je eerlijkheid nét een beetje oprekt om je zin te krijgen. Je zegt bijvoorbeeld niet direct wat je wilt, maar stuurt de ander subtiel een bepaalde kant op. Je laat iets weg, maakt jezelf zieliger dan je je werkelijk voelt of speelt in op schuldgevoel.
Ook kun je manipulatief gedrag bij jezelf herkennen als je moeite hebt met een nee. Je zegt dat je het begrijpt, maar blijft toch duwen, herhalen, zuchten, afstand nemen of de ander het gevoel geven dat hij jou teleurstelt. Dan respecteer je de grens van de ander niet echt, je probeert hem alleen netjes verpakt te verplaatsen. Een andere aanwijzing is dat je achteraf vooral bezig bent met winnen, gelijk krijgen of controle houden.
-
Wat kun je doen als je merkt dat je te veel met jezelf bezig bent?
Begin met opmerken wanneer het gebeurt. Ben je vooral bezig met hoe je overkomt? Of met wat anderen van je vinden? Of draai je steeds om je eigen problemen heen? Zodra je dat ziet, kun je jezelf een simpele vraag stellen: “Waar heeft de ander nu behoefte aan?”
Luister daarna actiever. Niet alvast bedenken wat jij gaat zeggen, niet elk verhaal koppelen aan jouw ervaring, maar echt horen wat iemand vertelt. Stel een vraag, vat kort samen of geef erkenning. Het helpt ook om vaker iets te doen zonder dat het om jou draait. Bied hulp aan, toon interesse, geef een compliment of vraag door op iets wat iemand eerder vertelde. Kleine moeite, groot effect. Zo train je jezelf om niet alleen zender te zijn, maar ook ontvanger.
-
Wanneer is het verstandig om hulp te zoeken als je twijfelt over narcisme?
Het is verstandig om hulp te zoeken als je niet alleen af en toe twijfelt, maar merkt dat bepaalde patronen steeds terugkomen. Denk aan snel gekrenkt zijn, moeilijk tegen kritiek kunnen, veel bevestiging nodig hebben, weinig ruimte voelen voor de gevoelens van anderen of relaties die steeds vastlopen. Eén herkenbaar punt maakt je nog geen narcist. Maar als je gedrag jezelf of anderen regelmatig in de weg zit, is het slim om er met een professional naar te kijken.
Verder lezen? Check deze artikelen of volg een Assertiviteitscursus
Wil je meer leren over (het hebben van) narcisme, foute vrienden of collega’s die je mentaal uitputten? Lees dan eens onderstaande artikelen. Zoek je eerder naar manieren om daar op een constructieve wijze mee om te gaan, volg dan eens een cursus Assertiviteit. In minder dan 1 dag leer jij je door middel van technieken op het gebied van zelfvertrouwen en gespreksvaardigheden hoe jij je kunt wapenen tegen negativiteit. Sta sterker in je schoenen, zit beter in je vel: volg een Assertiviteitscursus.
- De pandemie van narcisten. Hoe omgaan met narcisme, volgens wetenschappers
- Slechte vrienden – Ken of ben je er één? (Check de 4 signalen!)
- Wat is narcisme? Een narcist herkennen aan 1 vraag!
- Je laten beïnvloeden door negatieve vrienden of partner — zó gevaarlijk is het
- Dit narcistisch gedrag nekt je relaties (jij doet ‘t ook!)
Dagelijks handige inzichten? Volg Tijdwinst op social media!
Volg Tijdwinst onder andere op Instagram of Pinterest. Daar krijg je niet alleen handvatten op het gebied van assertiviteit, je ontvangt ook de slimme tips waarmee je jouw communicatie skills een boost geeft. De laatste artikelen netjes en overzichtelijk in je mailbox ontvangen? Schrijf je dan in voor de wekelijkse nieuwsbrief. Leer je liever lezend, lees dan onze boeken Full Focus op wat echt belangrijk is of Elke Dag om 15.00 Uur Klaar. Maak kennis met de beste inzichten uit onze trainingen en leer slimmer werken in plaats van harder.
Heb je al genoeg leeswerk voor je werk of studie? Dat snap ik. Je kunt Tijdwinst ook vinden op Youtube, waar we video’s met tips plaatsen en iedere week een aflevering van de Tijdwinst Podcast uploaden. Op de platformen Spotify en Springcast kun je deze afleveringen ook beluisteren.
Wie zijn wij? | Tijdwinst.com
Tijdwinst.com is een trainingsbureau dat zich specialiseert in slimmer (samen)werken. We bieden door het hele land diverse (online) trainingen aan, variërend van time management, assertiviteit, gesprekstechnieken tot aan snellezen. Nieuwsgierig? Neem dan zeker eens een kijkje op onze website of blogs en schrijf je in voor één van onze (digitale) trainingen.
